Ivyemezo nyamukuru n'imibare
| Ibimenyamenya | Ingaruka zapimwe | Aho bigarukira |
|---|---|---|
| Igerageza ryo kugabanya itiro igihe kirekire | Amasaha 4, 6 canke 8 mu buriri mu misi 14 | Ibintu vyagenzuwe mu bantu bakuze bafise amagara meza |
| Isesengura rusangi ry'ubushakashatsi ku kubura itiro ryose mu gihe gito | Inyandiko 70, ibipimo vy'ubushobozi bwo kwiyumvira 147 | Bitandukanye no kugabanya itiro buhorobuhoro mu gihe kirekire |
| Kudashobora kugumya umutima ku gikorwa coroshe muri iryo sesengura | Hedges' g = −0.776; 95% CI −0.96 to −0.60 | Ingorane zapimwe ku rugero rumwe, si mu milisegonda |
Igerageza ryo kugabanya itiro ryarimwo abantu bakuze 48 bafise amagara meza, bari hagati y'imyaka 21–38, mu bihe bitandukanye vy'igerageza. Umwanya umuntu amara mu buriri ni akaryo ko gusinzira, si icemezo gipimwe c'uko uwuriko arageragezwa yasinziriye uwo mwanya wose. Ingorane ziyongera uko imisi igenda ni ikimenyamenya cerekana ko kumenyera kurara umwanya muto bitavuga ko ubushobozi butahungabanye. Van Dongen et al., 2003
Isesengura rusangi ryarasuzumye ingaruka zo kutaryama na gato mu gihe gito, munsi y'amasaha 48, ryongera riratoranya ubushobozi bwo kwiyumvira mu mice itandukanye. Ingaruka ikomeye ku kudashobora kugumya umutima ku gikorwa coroshe ntishobora guhindurwa ibice vy'ijana vy'umuvuduko wagabanutse canke amanota angana yo muri IQ. Ikimenyetso c'ibiharuro kigaragaza ko ubushobozi bwagabanutse kubera ukubura itiro, si uko mu buzima busanzwe habayeho kudashobora kwishura gukeya. Lim et al., 2010
Kubera iki inyishu yawe yihuta cane idashobora kwerekana ingorane
Umuntu yoshobora kwishura ningoga mu bigeragezo vyinshi ariko rimwe na rimwe agatanga inyishu itinze cane. Ibikorwa biramba bisuzuma ukwihweza n'inyishu z'umubiri vyagenewe gupima iyo ngeso. Basner na Dinges basanze uburyo umuntu ahitamwo gusuzuma ingaruka bugira ico buhindura cane ku kuntu gutakaza itiro kuboneka; ibipimo vy'umuvuduko wo kwishura no kudashobora kwishura ku gihe vyafasha kuruta kwizigira gusa impuzandengo canke agaciro kari hagati y'ibihe vy'inyishu. Basner et al., 2011
Urukino rugufi rw'ibishushanyo rwerekana agace gatoyi gusa k'iyo nyifato. Uburyo bwapimwe bwo gusuzuma inyishu isanzwe bwa Woods na bagenzi biwe ni igerageza ritandukanye, rifise ibihe n'uburyo bwo gutanga amanota bitandukanye. Impuzandengo yarwo si imbonerahamwe yo guhindura amanota yo kuri mudasobwa yawe ngo yerekane itandukaniro hagati y'uwaruhutse n'uwabuze itiro. Woods et al., 2015
Ni ibiki bigira ico bihinduye?
Imyaka, uko umuntu yaryamye n'ibindi bihe birafise ico bihindura
Ubushakashatsi bwo kugabanya itiro igihe kirekire bwakozwe ku bantu bakiri bato ntibutanga ibihano ku myaka yose canke ibitandukanye ku bagabo n'abagore bose. Igihe umuntu amaze adasinziriye, itiro ryo mu majoro aheze n'igikorwa co kwiyumvira, vyose birahindura ukugereranya. Isesengura rusangi ryasanze ingaruka zitandukanye bivanye n'ubushobozi busuzumwa; ni iyindi mpamvu yerekana ko gutsinda igisakuzo kimwe canke kwishura ningoga rimwe bidashobora kwemeza ko kubura itiro ata ngaruka bifise. Van Dongen et al., 2003 Lim et al., 2010
Igihe ibikoresho n'ubuhinga bwa porogarama bifata na vyo biratuma ivyavuye bitandukanye. Guhindura igikoresho ukoresha birashobora guhindura amanota n'aho itiro ritigeze rihinduka. Ugereranije imisi mu buryo busanzwe, koresha ibikoresho n'uburyo bumwe, kandi ntufate itandukaniro ritoyi ryabonetse rimwe nk'igipimo nyaco c'ingaruka z'itiro. Anwyl-Irvine et al., 2020
Ni ibiki vyemewe mu buzima bwa misi yose?
Inama rusangi ku bitiro vy'abantu bakuze irasaba ko abantu bafise imyaka 18–60 basinzira n'imiburiburi amasaha indwi buri gihe, ariko ikemera ko abantu batandukanye. Iyi ni impanuro y'ukuzigama amagara y'abantu muri rusangi, si igitigiri c'amasaha cemejwe ko gikenewe kugira utsinde agahinyuza k'umuvuduko wo kwishura. Urukino rugufi ntirushobora kandi kwemeza ko ushoboye gutwara umuduga canke gukora akazi gashobora guhungabanya umutekano. Watson et al., 2015 Basner et al., 2011
Kafeyine irashobora guhindura kuba maso hamwe n'itiro uza kuronka mu nyuma. Isesengura rusangi ryasanze igabanya ku rugero rusanzwe umwanya wose umuntu asinzira mu nyuma, kandi ubushakashatsi bwagenzuwe bwo ku mugoroba bwarabonye ko ihungabanya itiro n'igihe umuntu afashe igitigiri kinini ca kafeyine amasaha imbere yo kuryama. Ivyo vyavuye mu bushakashatsi nta na kimwe gishigikira gusubiriza itiro kafeyine kugira uronke amanota meza yo kuri mudasobwa. Gardiner et al., 2023 Drake et al., 2013
Mu kwihweza uko umeze, andika igihe wagize co gusinzira hamwe n'ivyavuye mu bipimo vyasubiwemwo kenshi, kandi ufate isano iryo ari ryo ryose nk'ikintu co gusuzuma gusa. Ntukagabanye itiro nkana kugira werekane itandukaniro ryo imbere na nyuma. Ikigereranyo gifise ico kivuze mu vya siyansi kiva mu bushakashatsi bwagenzuwe, si mu gufata urukino rumwe rudasanzwe rwiza canke rubi nk'isuzuma ry'indwara. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003
Gerageza ikigeragezo c'ubuntu kijanye n'iki kibazo
Ikigeragezo c'umwanya wo kwishura
Koresha ikigeragezo c'umwanya wo kwishura kugira wihweze ukuntu inyishu zawe zihoraho hamwe n'umuvuduko wazo, mu bihe bisanzwe kandi bitekanye. Guma ukoresha igikoresho n'uburyo bwo kwinjiza amakuru bimwe. Iki si ikigeragezo co muri laboratwari co gusuzuma kuba maso, kandi ntikikwemerera gutwara umuduga, gukora mu bihe vy'amasaha ahindagurika canke gukora ikindi gikorwa gishobora guhungabanya umutekano.
Ibibazo bikunda kubazwa
Vyoshoboka ko numva meze neza ariko ubushobozi bwanje buriko buragabanuka?
Ego. Mu bushakashatsi bwo kugabanya itiro igihe kirekire, kumva usinziriye ntivyajanye neza n'ingorane zigenda ziyongera mu bushobozi bwo gukora. Van Dongen et al., 2003
Ijoro rimwe ribi ryongerako milisegonda zingahe?
Ibimenyamenya vyavuzwe ntivyemeza agaciro kamwe gakurikizwa kuri bose. Igikorwa, amateka y'itiro, hamwe n'uko uraba ukudashobora kwishura canke umwanya usanzwe wo kwishura, birahindura inyishu. Lim et al., 2010 Basner et al., 2011
Amanota yihuta yoba asobanura ko naryamye bihagije?
Oya. Inyishu imwe yihuta itangwa mu kigeragezo kigufi ntigaragaza ukudashobora kuguma wihweza mu gihe kirekire, kandi ntipima ko wateye itiro rikwiye. Basner et al., 2011
Amasoko
- Van Dongen et al. (2003). Igiciro c'ukwongera umwanya umuntu amara adasinziriye: ingaruka z'ingero zitandukanye ku bushobozi bwo kwitwara no ku mikorere y'itiro mu kugabanya itiro igihe kirekire no mu kubura itiro kwose.
- Basner et al. (2011). Kongera ubushobozi bw'ikigeragezo co kuba maso mu gihe c'ibikorwa vy'umubiri (PVT) bwo kubona ingaruka zo kubura itiro.
- Lim et al. (2010). Isesengura rusangi ry'ingaruka zo kubura itiro mu gihe gito ku bipimo vy'ubushobozi bwo kwiyumvira..
- Woods et al. (2015). Ibintu bigira ico bihinduye ku gihe co kwishura mu buryo bworoshe.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Ukuri n'ubwizigirwa vy'ibigeragezo vyo kuri internet, porogarama zo kurondera imbuga n'ibikoresho.
- Watson et al. (2015). Igihe c'itiro gisabwa ku muntu akuze afise amagara meza: itangazo rusangi ryumvikanyweko ry'Ishirahamwe ry'Abanyamerika ry'Ubuvuzi bw'Ibituro n'Ishirahamwe ry'Ubushakashatsi ku Bituro.
- Gardiner et al. (2023). Ingaruka za kafeyine ku bitiro vyo mu nyuma: isubiramwo rifatiye ku buryo bw'ubuhinga n'isesengura rusangi.
- Drake et al. (2013). Ingaruka za kafeyine ku bitiro iyo ifashwe amasaha 0, 3, canke 6 imbere yo kuryama.
Vuga uru rupapuro: Ukubura itiro bigabanya umuvuduko wo kwishura ku rugero rungana iki?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/rn/answers/sleep-deprivation-and-reaction-time. CC BY 4.0.
← Raba izindi nyishu