Төп дәлилдәр һәм һандар
| Тикшеренеүҙәге төркөм | Баһа | Ҡулланылған иҫәпләү ҡағиҙәһе |
|---|---|---|
| Күҙ алдына килтереү һәләте түбән булған төркөм | 3.9% | VVIQ дөйөм балы 16–32 |
| Күҙ алдына килтереү бөтөнләй юҡ тип хәбәр иткәндәр | 0.8% | VVIQ дөйөм балы 16 |
| Түбән күрһәткесле төркөмдә тоноҡ йәки асыҡ булмаған образдар | 3.1% | VVIQ дөйөм балы 17–32 |
Мәҡәләлә 502 ҡатнашыусының ике һайланмаһы бергә ҡарала. Унда күҙ алдына килтереү һәләте түбән булған киңерәк төркөмгә 39 кеше инә, шуларҙың һигеҙе иң түбән дөйөм балды алған. Был айырма мөһим: күҙ алдына килтереү һәләтенең түбән булыуын киңерәк билдәләү уның бөтөнләй булмауын талап иткән осраҡтағы күрһәткестән айырыла. Бында ҡулланылған анкета шкалаһында дөйөм балдың түбән булыуы образдарҙың зәғиф булыуын аңлата. Dance et al., 2022
Анкета нимәне үлсәй?
Күреү образдарының асыҡлығын баһалау анкетаһы (VVIQ) кешенең субъектив визуаль тәжрибәһе хаҡында һорай. Был үлсәүҙе тәүҙә Marks эшендә тәҡдим иткәндәр; һуңыраҡ афантазия тикшеренеүҙәрендә аныҡ иҫәпләү ҡағиҙәләре менән ҡулланғандар. Яуап шкалаһының йүнәлешен кире әйләндереү дөйөм балдың мәғәнәһен үҙгәртә, шуға күрә версияһын тикшермәйенсә сик балды күсерергә ярамай. MARKS, 1973 Dance et al., 2022
Үҙеңдең тәжрибәң хаҡында биргән яуаптар мәғлүмәтле булһа ла, улар тойоу һәләтен тикшергән эшкә йәки мейене туранан-тура үлсәүгә тиң түгел. Keogh менән Pearson сенсор образдарҙы өйрәнеү өсөн ике күҙҙең күреү ярышына нигеҙләнгән алымды ҡулланған. Был — тикшеренеүселәрҙең яҡын һорауҙы башҡа ысул менән өйрәнеүенә миҫал. Бер үлсәүҙе икенсеһе урынына үҙенән-үҙе ҡулланып булмай. Keogh et al., 2018
Афантазия хыял итә алмауҙы аңлатамы?
Бындай киң һығымта яһап булмай. Тикшеренеүҙәр айырым образ тәжрибәләренә, бигерәк тә ирекле рәүештә визуаль образдар күҙ алдына килтереүгә ҡағыла. Zeman һәм хеҙмәттәштәренең хеҙмәттәре, шулай уҡ образдар хаҡындағы киңерәк күҙәтеүҙә образдарҙың асыҡлығы төрлө булыуын бөтә фекерләү, ижад йәки белем менән бер итеп ҡарамауҙары күрһәтелә. Кеше бер күренештең асыҡ эске һүрәтен күҙ алдына килтерә алмаһа ла, уны аңлап, уның хаҡында фекер йөрөтә ала. Zeman et al., 2015 Zeman et al., 2020 Pearson, 2019
Уға нимә йоғонто яһай?
Хәтер һәм төштәр тураһында нимә билдәле?
Dawes һәм хеҙмәттәштәре афантазияһы бар тип иҫәпләгән кешеләрҙең үҙҙәре хәбәр иткән образ, хәтер һәм төш күреү үҙенсәлектәрен тасуирлай. Был төркөмдәге уртаҡ һыҙаттар ғына; һәр кешенең төш күреү тәжрибәһе йәки хәтер ҡыйынлыҡтары берҙәй тигән ҡағиҙә түгел. Нәтижәләрҙе аңлатҡанда үлсәү һәм ҡатнашыусыларҙы йыйыу ысулын да иҫәпкә алырға кәрәк. Dawes et al., 2020
Bainbridge һәм хеҙмәттәштәренең һүрәт төшөрөүгә бәйле тикшеренеүендә әйберҙәрҙе һәм арауыҡ мөнәсәбәттәрен хәтерләү күрһәткестәре айырылған. Был визуаль образдары булмаған кешеләрҙең визуаль хәтере юҡ йәки арауыҡ бәйләнештәрен күҙ алдына килтерә алмай тигәнде аңлатмай. Хәтерҙең төрлө өлөштәрен айырым баһаларға кәрәк. Bainbridge et al., 2021
Йәш һәм енес таралыу күрһәткесен билдәләйме?
Таралыу күрһәткестәре хаҡындағы берләштерелгән тикшеренеүҙә ҡаралған билдәләмәләр буйынса ҡатын-ҡыҙҙар һәм ир-егеттәрҙең күрһәткестәре статистик яҡтан айырылмаған. Был һәр халыҡ төркөмөндә күрһәткестәр тулыһынса бер тигеҙ тигәнде иҫбатламай. Һайланмалар, уларҙа ҡатнашыусыларҙың йәше һәм һайланған сик балды ҡулланыу һөҙөмтәләрҙе башҡа төркөмдәргә таратыу мөмкинлеген сикләй; образдар хаҡында һөйләшеүгә бағышланған интернет берләшмәһендә ҡатнашыусыларҙы йыйыу ысулы башҡаса булыр ине. Dance et al., 2022
Интернеттағы тесттан нимә белергә мөмкин?
Анкета үҙегеҙҙең образдарҙы нисек тасуирлауығыҙҙы аңларға һәм улар хаҡында ҡулланылған һүҙҙәрҙе асыҡларға ярҙам итә ала. Түбән балды медицина диагнозы йәки интеллект хаҡында һығымта итеп ҡабул итергә ярамай. Таралыу тикшеренеүендәге төркөмдәр тикшеренеү өсөн билдәләнгән төшөнсәләргә нигеҙләнә; улар интернеттағы бөтә анкеталар өсөн берҙәм ҡағиҙә түгел. Dance et al., 2022 MARKS, 1973
Был сығанаҡтарҙа визуаль образдарҙы күҙ алдына килтерә алмауын хәбәр иткән кешелә уларҙы барлыҡҡа килтереүгә гарантия биргән күнекмәләр программаһы ла күрһәтелмәй. Был мәғлүмәттең ысын файҙаһы — тәжрибәләрҙең төрлө булыуын һәм үлсәүҙең сиктәрен аңлау; ул дауаланыуҙы йәки һәләтте арттырыуҙы вәғәҙә итмәй. Pearson, 2019 Zeman et al., 2020
3.9% һәм 0.8% күрһәткестәре билдәләмәләре менән бергә ҡулланылғанда ғына файҙалы. Билдәләмәне алып ташлау ике төрлө һорауға бер-береһенә ҡаршы килгән бер яуап бар һымаҡ күрһәтер ине. Dance et al., 2022
Бәйле бушлай тесты үтеп ҡарағыҙ
Афантазия тесты
Ирекле визуаль образдарҙы нисек күҙ алдына килтереүегеҙҙе тасуирлап ҡарау өсөн афантазия анкетаһын үтеп ҡарағыҙ. Шкаланың ҡайһы яҡҡа йүнәлгәнен уҡып сығығыҙ һәм һөҙөмтәне үҙегеҙ биргән яуап тип ҡабул итегеҙ. Баҫылған проценттар һеҙгә диагноз ҡуймай һәм Helibrain ҡулланыусылары араһындағы урынығыҙҙы күрһәтмәй.
Йыш бирелгән һорауҙар
Таралыу күрһәткесе 0.8% мы, әллә 3.9% мы?
Икеһе лә бер үк берләштерелгән тикшеренеүҙән алынған, әммә билдәләмәләре төрлө: береһе образдар бөтөнләй юҡ тип хәбәр итеүҙе, икенсеһе күҙ алдына килтереү һәләте түбән булған киңерәк төркөмдө һанай. Dance et al., 2022
Афантазия төш күрмәүҙе аңлатамы?
Был хаҡта берҙәм ҡағиҙә юҡ. Когнитив үҙенсәлектәрҙе өйрәнгән тикшеренеүҙә образдар һәм төш күреү тәжрибәһенең төрлө булыуы күрһәтелә. Dawes et al., 2020
Образдарҙы зәғиф күҙ алдына килтереү арауыҡ хәтеренең дә зәғиф булыуын аңлатамы?
Мотлаҡ түгел. Һүрәт төшөрөү тикшеренеүендә бөтә хәтерҙе бер һәләт тип ҡарамайҙар, ә әйберҙәрҙе хәтерләүҙе арауыҡ хәтеренән айыралар. Bainbridge et al., 2021
Сығанаҡтар
- Dance et al. (2022). Дөйөм халыҡта афантазияның таралыуы (образдарҙы зәғиф күҙ алдына килтереү).
- MARKS (1973). ҺҮРӘТТӘРҘЕ ХӘТЕРҘӘ ҠАЛДЫРЫУҘА ВИЗУАЛЬ ОБРАЗДАРҘЫҢ АЙЫРМАСЫЛЫҠТАРЫ.
- Keogh et al. (2018). Һуҡыр аҡыл: афантазияла тойоуға бәйле визуаль образдар булмауы.
- Zeman et al. (2015). Образдарһыҙ тормош — тыумыштан килгән афантазия.
- Zeman et al. (2020). Фантазия — ғүмер буйы визуаль образдар асыҡлығының сикке кимәлдә булыуының психологик әһәмиәте.
- Pearson (2019). Кеше хыялы: визуаль аҡыл образдарының когнитив нейроғилеме.
- Dawes et al. (2020). Афантазияла күп тойғоло образдарҙың, хәтерҙең һәм төш күреүҙең когнитив профиле.
- Bainbridge et al. (2021). Һүрәт төшөрөү аша афантазияны һан менән баһалау: визуаль образдары булмаған кешеләрҙең әйберҙәрҙе хәтерләүе зәғиф, ләкин арауыҡ хәтере түгел.
Был биткә һылтанма биреү: Афантазия ни тиклем киң таралған?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ba/answers/how-common-is-aphantasia. CC BY 4.0.
← Башҡа яуаптар менән танышыу