TÀGGATU TUUTI TEY
Tuuti xayma. Tambaliwaat bu bees.
Jéemtu bu gàtt ci yokk, wàññi, ful ak sédd. Mën-mën bu nekk dafay am wàllam. Amul toftal bés yi nga war a aar, te amul bés yi nga war a fey.
Dem ci natt bi
Li ko gëstu xamale
Jéemal pexe ak tontu: xaajal lim bu yokk, jëfandikoo lim bu jege te jubbanti ko, walla soppi sédd mu doon fule. Tàggatu bii ngir gaawaayu xayma la. Tontu bu ëpp ci tàggatu du firndeel IQ bu ëpp.
Jëf jaxasoo bu nekk am na tolluwaayam. Ci laajam yi 3, tontu 3 yi jub dina ko yékkati benn tolluwaay; 1 walla lu ko ëpp lu dul jub dina ko wàññi. Su ko defee du soppi. Tolluwaay yi dañuy des diggante 1 ak 5.
Jéemaat a fàttaliku li nga jàng mën na dimbali ci saxal xam-xam bi (Roediger ak Karpicke, 2006). Ci seetlu yi, ñu jëfandikoo téere yu gàtt, du tàggatukaayu xayma bii. Danuy may tàggatu xayma, waaye du program bu ñu dëggal ngir yokkute xel gu yaatu.
Seetlu bu Simons ak ñeneen (2016) gis na ne firnde yi gën a dëgër ngir yokkute ci liggéey bi ñu tàggat, waaye ndimbal ci yeneen liggéey yu yaatu néew na. Jëfandikay yii ay tàggatu lañu, du nattukaay yu xam jàngoro walla tegtal faj.
Ndax bëgg nga nattum bu jamono bi di daw? Nattum gaawaayu xayma
Tontu yu am solo yu néew
Ndax lépp dafay jarul xaalis?
Waaw. Bépp tolluwaay, limu nataal, jaar-jaari tàggat ak aar yi dañu jarul xaalis, te amul bindu tur walla pub.
Ndax lii dina yokk sama IQ walla sama fàttaliku guud?
Loolu du li nu wax. Gën a rafetal ci lii dafay wax ci mën-mën bii nga tàggat, ci tëralin yii.
Lu xew su ma benn bés tàggatul?
Dara du yeesaat. Bépp jëfeli xayma dafay tëye tolluwaayam. Tàggat saa su la neexee, saa yu la neex.
Firi ak jàngaat
- Dresler ak ñeneen (2017). Tàggatu fàttaliku soppi na jokkoy réewum xel ngir dimbali fàttaliku bu gën. Neuron.
- Simons ak ñeneen (2016). Ndax programi “tàggatu xel” yi dañuy liggéey? Psychological Science in the Public Interest.
- Roediger ak Karpicke (2006). Jàng bu ñu yokk ci natt: Nattum fàttaliku dafay yokk saxug xam-xam ci lu yàgg. Psychological Science.