Seetlu yu am solo ak lim yi
| Mbooleem xam-xam | Njureef ci lim | Li ko tëral |
|---|---|---|
| Jéemal ñàkk nelaw bu yàgg | 4, 6 walla 8 waxtu ci néeg nelaw guddi yu 14 | Xaalis bu ñu saytook ci nit yu wér |
| Mbooleem njàngat ci ñàkk nelaw bu mat ci diir bu gàtt | 70 artikil, 147 nattum xel | Wuute ak ñàkk nelaw bu néew ci diir bu yàgg |
| Yàqu-yàqu yi ci nattum teewlu bu yomb ci mbooleem xam-xam boobu | Hedges' g = −0.776; CI bu 95% −0.96 ba −0.60 | Jafe-jafe bu ñu natt ci méngale, du millisegond |
Jéemal ñàkk nelaw bi dafa am 48 nit yu wér, seen at di 21–38, ci ay xaalis yu ñu jéem. Waxtu yi ñu nekk ci néeg nelaw di tax nit ki man a nelaw, waaye du méngale ak waxtu bu ñu natt ni ku nekk nelaw. Gàttug xel yi di yokku mooy firnde ne warul ñu yaakaar ne fàww sa jëfandikoo nelaw gu gàtt dafay tekki ne sa jëfandikoo soppeekuwul. Van Dongen et al., 2003
Mbooleem njàngat bi dafa seet ñàkk nelaw bu mat ci diir bu gàtt, lu ëppul 48 waxtu, te dafa séddoo xeeti xel yi. Njureef bu mag ci yàqu-yàqu yu natt teewlu bu yomb mënul soppeeku ngir jox ay lim ci prosent bu sax ci gaawaayu tontu, walla limu IQ yu tollook. Màndarg mi dafay wone jëfandikoo bu gën a néew ndax ñàkk nelaw, du limu yàqu-yàqu yu am ci dund gi bu néew. Lim et al., 2010
Lu tax tontu bu gën a gaaw man a nëbbu jafe-jafey bi
Nit ki mën na tontu gaaw ci ay jéem ci lu bari, waaye am ay tontu yu yàgg lool lu ñuul. Nattum xel mi di topp teewlu bu yàgg ñoo ngi ñu def ngir natt jikko jooju. Basner ak Dinges gis nañu ne tànn li ñuy natt am na solo lool ci ni ñàkk nelaw di laal njureef yi; natt gaawaayu tontu ak yàqu-yàqu yi gën nañu doole lu dul jàpp rekk ci gaawaayu tontu bu diggënte walla bu digg-digg. Basner et al., 2011
Po bu gàtt bu seet gis-gis rekk dafay natt tuuti ci jikko jooju. Tëralinu tontu bu yomb bu Woods ak ay nawle dafa wuute, ak jëmmalin waxtu ak nattum njureef yu wuute. Njureefam bu diggënte du nataal bu méngale sa gaawaayu tontu boo nelaw ak boo ñàkk nelaw ci sa nawijëri. Woods et al., 2015
Lan moo koy soppi?
At, nelaw lu weesu ak li nekk ci wet am nañu solo
Mbooleem nit yu ndaw yu nekkoon ci jéemal ñàkk nelaw bu yàgg joxul ay njureef yu wone njureefu at walla góor-ak-jigéen ci ñépp. Diir bi nit ki nekk ci yeew, nelaw bu mu amoon ci ay guddi yu weesu ak liggéeyu xel bi ñu natt ñépp am nañu solo ci méngale gi. Mbooleem njàngat bi gis na wuute ci diggante xeeti liggéeyu xel yi; loolu it moo tax benn jéemal bu am njureef walla benn tontu bu gaaw manul firndeel ne ñàkk nelaw amul njureef. Van Dongen et al., 2003 Lim et al., 2010
Jëfandikookay ak jëmmali softweer itam ay sabab lañu yu tax njureef yi wuute. Soppi jumtukaayu tontu mën na soppi limu njureef te nelaw amul ci. Boo méngale ay bés ci anam yu ñuul, jëfandikool benn jëmmalin, te bul jàpp soppeeku bu néew bu benn yoon ni njureefu nelaw bu dëgg. Anwyl-Irvine et al., 2020
Lan la xam-xam yi dëggal ci jëfandikoo?
Mbooloom xam-xam ci nelaw mag yi dafay digal ñu nelaw lu tollook 7 waxtu ci guddi gu nekk, ci nit yu am 18–60 at, te nangu ne nit ñi dañuy wuute. Loolu lañu digal ci wérug mbooloo, du limu waxtu yu dëggu ngir man a daanu rekord gaawaayu tontu. Po bu gàtt itam manul dëggal ne dangay man a doxal oto walla liggéey bu am njàqare ci kaarange. Watson et al., 2015 Basner et al., 2011
Kafeen mën na soppi sa yëg-yëg ak nelaw boo nar a am ci kanam. Mbooleem njàngat bi gis na ne li nit ñi nelaw ci kanam dafay wàññiku ci diggënte, te benn njàngat bu ñu saytook ci ngoon gis na ne nelaw dafay yàqu sax boo naan kafeen bu bari lool ay waxtu bala ngay dem nelaw. Benn ci njureef yooyu dëggalul jëfandikoo kafeen ngir wuutu nelaw te am limu nawijëri bu dal ci sa browser. Gardiner et al., 2023 Drake et al., 2013
Ngir seet sa bopp, bind waxtu bi nga amoon ngir nelaw, ak njureef yu ñu natt yoon yu bari, te jàpp benn bokk ci diggante bi ni jéemal rekk. Bul ñàkk nelaw ci bëgg a wone lu amoon bala ak ginnaaw. Méngale bi gën a am njariñ ci xam-xamu wér gi ñoo ngi ko am ci njàngat yu ñu saytook, du jàpp benn po bu am njureef bu yées walla bu ñaaw ni nattum feebar. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003
Jéem natt bu amul fay bu aju ci lii
Nattum gaawaayu tontu
Jëfandikool nattum gaawaayu tontu ngir seet ni sa njureef yi saxee, ak sa gaawaayu, ci sa xaalis yu am kaarange te nga mën a def. Jëfandikool benn jumtukaay ak anam bu nu dugal tontu bi. Du nattum PVT buñu def ci laboraatoor, te manul dëggal ne dangay man a doxal oto, liggéey ci saasi, walla def benn liggéey bu am njàqare ci kaarange.
Laaj yi ñu faral di laaj
Mën naa yëg ni lépp baax na, te sama jëfandikoo di gën a ñaaw?
Waaw. Ci jéemal ñàkk nelaw bu yàgg bi, yëg-yëgu nelaw teewulul bu baax gàttug jëfandikoo yi di yokku. Van Dongen et al., 2003
Ñaata millisegond la benn guddi bu ñaaw di yokk?
Xam-xam yi ñu tudd dëggalul benn lim bu jëm ci ñépp. Liggéey bi, nelaw bi nga amoon ci kanam, ak boo natt yàqu-yàqu yi walla waxtu tontu bi ci diggënte, ñoo soppi tontu bi. Lim et al., 2010 Basner et al., 2011
Ndax lim bu gaaw dafay tekki ne nelaw bi ma am doy na?
Déedéet. Benn tontu bu gaaw te gàtt manul natt bépp jafe-jafe ci teewlu bu yàgg, te manul natt ndax nelaw bi doy na. Basner et al., 2011
Kayit yi
- Van Dongen et al. (2003). Njureefu yokku waxtu yeew: Njureef yi ci dose-tontu ci doxalin yi aju ci xel ak melokaanu nelaw ci ñàkk nelaw bu yàgg ak ñàkk nelaw bu mat.
- Basner et al. (2011). Gën a yokk doole nattum PVT ci ñàkk nelaw.
- Lim et al. (2010). Mbooleem njàngat ci njureefu ñàkk nelaw bu diir bu gàtt ci nattum xel yi..
- Woods et al. (2015). Li yi di soppi diir bi tontu bu yomb di am.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Dëggug jëmmalin ak njureef yu sax ci platform yu jéem internet, browser yi ak jumtukaay yi.
- Watson et al. (2015). Waxtu nelaw yi ñu digal mag bu wér: Bés-digle bu bokk ci American Academy of Sleep Medicine ak Sleep Research Society.
- Gardiner et al. (2023). Njureefu kafeen ci nelaw bi topp: Seet bu sistematik ak mbooleem njàngat yi.
- Drake et al. (2013). Njureefu kafeen ci nelaw boo ko naan 0, 3, walla 6 waxtu bala ngay dem nelaw.
Tudd xët wii ni cosaan: Naka la ñàkk nelaw di yàq gaawaayu tontu?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/wo/answers/sleep-deprivation-and-reaction-time. CC BY 4.0.
← Seetal yeneen tontu