Seetlu yu am solo ak lim yi
| Laaj | Tontu bu dëppook seetlu yi | Li mu tekki |
|---|---|---|
| Ndax gaawaayu tontu am na benn yokkute bu ñépp bokk? | Amul benn limu milisegond bu ñu dëggal | Jéem-yi ak nit ñi wuute nañu |
| Ban doosi la seetlu bu yaatu bi joxe? | Ci lu tollook 40–300 mg | Doosi yu néew ba tollook diggante yi ñu jéem, du ndigal |
| Lan mooy xew ci nelaw gannaaw loolu? | Ci lu tollook 45 simili néew ci nelaw gu mat sëkk ci waxtu, ci genn meta-analiz | Jëmmale bu ñu boole ci ay pirotokol kafeen yu wuute |
Seetlu bu yaatu ci performans bi dafay wuutejji ci ay jëfandikoo yu sax ci teewlu, moytu-yëg ak xel mu jublu, ak ay jëfandikoo yu saxul ci fàttaliku ak doxalinu xel yu kawe yi. Tontu bu gaaw ci benn laaj bu yomb nag du tekki ne bépp wàll ci xalaat bi gën na. Seetlu ci xel mu jublu bi itam dafay seet wuute yi ci nattum yu wuute, jëfandikoo gu sax ak taxaw ci kafeen. McLellan et al., 2016 Einöther et al., 2012
Lu tax xaalu tàmbali bi am solo
Nelaw lu néew wuute na ak nelaw bu doy. Jéem-yu néewal nelaw yi dafay wone ne ay jafe-jafe ci teewlu yi dañuy yokku, te meta-analiz ci ñàkk nelaw gu mat sëkk dafay wone ne wàll yi ci xam-xam yi duñu leen jàppe benn. Liggéeyal kafeen ci xaalu nelaw bu néew duñu mën a jëfandikoo ci saa si ngir wax ne dina joxe njariñ bu noonu it ci nit ku nelaw ba noppi. Van Dongen et al., 2003 Lim et al., 2010
Nattum teewlu yi itam wuute nañu. Jéemukaay ci laboratwaar mën na natt tontu yu yeex, gaawaayu tontu ak li waxtu liggéey bi yàgg; po bu gàtt mën na jàppale ci natt diggante bi walla tontu bi gën a gaaw. Basner ak Dinges wone nañu ne tànn li ñuy natt dafay soppi ni nattum teewlu ci liggéeyu jëfandikoo yaram (PVT) bi yëg nelaw lu ñàkk. Basner et al., 2011
Ndax doosi bu kawe dafay gënal njariñ bi?
Seetlu ci xel mu jublu bi gisul lu leer ci wuute yi aju ci doosi ak jëfandikoo gu sax. Gis njariñ ci yenn jéem-jéem du firnde ngir yokk kafeen ba score bu gën a kawe ci yaw mu feeñ. Seetlu yi itam dëggalul benn tabalo doosi bu nattum ci browser di séddale ci ndaw ak mag, jigéen ak góor, walla màndarga yaram. Einöther et al., 2012
Lan moo koy soppi?
War nañu jàppale itam li ñuy ñàkk ci nelaw
Meta-analiz bu Gardiner ak bokk nañu gis ne kafeen mi ngi wàññi nelaw gu mat sëkk ci lu tollook 45 simili. Mu boole doosi, waxtu jël ak nit yu wuute, kon diggante bi ñu gis du xëccal ni nit ku nekk dina nelaw. Waaye dafay wone lu tax warul ñu seet njariñu teewlu bu gaaw te bàyyi li mën a xew ci nelaw gannaaw loolu. Gardiner et al., 2023
Ci benn jéemukaay bu ñu méngale ak placebo, 400 mg bu ñu jël ci waxtu nelaw, ñetti waxtu bala ñu nelaw walla juróom-benn waxtu bala nelaw dafa yàq nelaw. Doosi jéemukaay bu mag la, du limu ñu digal nit ñi. Li ñu gis ci juróom-benn waxtu itam warul nekk kóllëre ne kenn du am jafe-jafe su jël kafeen gannaaw waxtu boobu. Drake et al., 2013
Lan la méngale sa bopp ci sa bopp di wax dëgg?
Benn jéem-jéem bu gën gannaaw café dafay boole yaakaar, tàggat, wuute yu faral di am, waxtu bi ci bés bi ak kafeen bi nga jël. Li seetlu ci xel mu jublu bi di jàppale ci méngale yu ñu tëral mooy: po bu ñu jéem ci bopp, bala ak gannaaw, du méngale bu tax ñu xam kàddug kafeen bi moom rekk. Tànn jéem-jéem bi nga gën a am ba noppi dafay gën a wàññi doole loolu ci natt bi. Einöther et al., 2012
Soo yore kafeen ba léegi, bind li nga faral di jël ak nelaw te méngale ko ak sesiyoŋ yu méngoo ci yeneen wàll mën na nekk gis-gis bu ñu jëfandikoo ci bopp. Loolu du sabab ngir tàmbali jël kafeen, yokk doosi bi, walla bañ a nelaw ngir natt. Ndajeelu xam-xam ci nelaw bu mag mi dafay digal nelaw bu doy te sax; seetlu kafeen bi dëggalul ne teewlu dafay def ba nelaw amul solo. Watson et al., 2015 Van Dongen et al., 2003
Tontu bu dëppook dëgg bi gën a tuuti la ci li ñu digal ci yokkute: kafeen mën na soppi performans ci ay nattum xel mu jublu ci ay xaal yu ñu xam, te war nañu seet buñu boppam njariñ yi ci xalaat bu jaxasoo ak nelaw gannaaw loolu. Amul benn jéemukaay bu ñu tudd dëggal ne kafeen walla po dafay def nit ki xelu gën. McLellan et al., 2016 Gardiner et al., 2023
Jéem natt bu amul fay bu aju ci lii
Nattum gaawaayu tontu
Jéem nattum gaawaayu tontu bi ngir gis ni jëfandikoo bi di doxee ci sa xaal yu yoon. Dëgëral ni nga tërale natt bi soo bëggee toppandoo ay resultaa. Natt bi du digal doosi kafeen te du seetlu ban substans moo baax ci yaw.
Laaj yi ñu faral di laaj
Ñaata la café di gaawal ma?
Seetlu yi joxe wul benn limu milisegond bu wóor ci nit ku nekk. Xaalu tàmbali ak natt bi am nañu solo. McLellan et al., 2016
Ndax njariñ yi dañoo nekk rekk ndax kafeen bi dafay wàññi jafe-jafey taxaw ci kafeen?
Seetlu ci xel mu jublu bi nee na ne loolu rekk mënul a tekki bépp njariñ, waaye wone na itam ne am na lu leerul ci jëfandikoo gu sax ak wuute yi ci doosi. Einöther et al., 2012
Ndax kafeen mën na wuutu nelaw?
Teewlu bu gën ci natt du far jafe-jafe yu ñu gis ci nelaw lu néew lu sax, te du far itam li mën a yàq nelaw gannaaw loolu. Van Dongen et al., 2003 Drake et al., 2013
Kayit yi
- McLellan et al. (2016). Seetlu ci jëf kafeen am ci performans xel, yaram ak liggéey.
- Einöther et al. (2012). Kafeen ngir yokk xel mu jublu: seetlu ci xalaat yi am ba tey.
- Gardiner et al. (2023). Jëf kafeen am ci nelaw gannaaw jël: seetlu bu sistemaatik ak meta-analiz.
- Van Dongen et al. (2003). Njariñu nelaw lu ñàkk lu sax: wuute doosi ci jafe-jafey xel ak melokaanu nelaw ci néewal nelaw bu sax ak ñàkk nelaw gu mat sëkk.
- Lim et al. (2010). Meta-analiz ci jëf nelaw lu ñàkk ci waxtu gu gàtt ci nattum xam-xam yi..
- Basner et al. (2011). Yokk doole yëg-yëgu nattum teewlu ci liggéeyu jëfandikoo yaram (PVT) ci ñàkk nelaw.
- Drake et al. (2013). Jëf kafeen am ci nelaw su ñu ko jël 0, 3, walla 6 waxtu bala ñu dem nelaw.
- Watson et al. (2015). Lim nelaw bu ñu digal nit ku mag ngir wér: waxin wu bokk ci American Academy of Sleep Medicine ak Sleep Research Society.
Tudd xët wii ni cosaan: Ndax kafeen mi ngi yokk gaawaayu tontu?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/wo/answers/caffeine-and-reaction-time. CC BY 4.0.
← Seetal yeneen tontu