Төп дәлилләр һәм саннар
| Күрсәткеч | Турыдан-туры аңлатмасы | Өстәмә кирәкле дәлилләр |
|---|---|---|
| Дөрес җаваплар саны | Бирелгән биремнәрне үтәү уңышы | Биремнәрнең авырлыгы һәм үткәрү кагыйдәләре |
| Сарыф ителгән вакыт | Күрсәтмәләр буенча эш тизлеге | Төгәллек, вакыт чикләре һәм үлчәү сыйфаты |
| Процентиль | Белешмә үрнәктәге урыны | Яраклы һәм вәкиллекле нормалар |
| IQ шкаласы буенча балл | Стандартлаштырылган аңлатма | Растланган күчерү ысулы һәм яшь нормалары |
Carpenter, Just һәм Shell Равен матрицаларында кулланылган фикерләү барышларын эш нәтиҗәләре, телдән бирелгән аңлатмалар һәм күз хәрәкәтләре аша анализлаган. Аларның аңлатмасы закончалыкларны табуга һәм бәйләнешләрне эшкәртүгә басым ясый. Бу — билгеле тестлар төркеменә караган теоретик анализ, аңа охшаган һәр үрнәк табышмакның расланганын аңлатмый. Carpenter et al., 1990
Ни өчен матрицаларны еш кына телдән булмаган тестлар дип атыйлар?
Биремнәрдәге эчтәлек билгеле сүзләрне белү ихтыяҗын киметергә мөмкин, ләкин бу тест күрсәтмәләрдән, белемнән, тәҗрибәдән яки мәдәнияттән бәйсез дигән сүз түгел. Равенның күзәтү мәкаләсендә төрле шартларда һәм чорларда нормаларның үзгәрүе күрсәтелә. Телдән булмаган формат белән мәдәнияттән бәйсез аңлату — ике төрле дәгъва. Raven, 2000
Интеллект турында киңрәк күзәтү дә тест балларын кешене тулысынча тасвирлау түгел, ә көчле һәм чикле яклары булган үлчәүләр дип карый. Төрле танып белү биремнәре фикер йөртүгә, хәтергә һәм башка сәләтләргә төрлечә таләп куярга мөмкин. Neisser et al., 1996 Hampshire et al., 2012
Матрицалар буенча фикерләү тулы IQ белән бер үкме?
Алар автоматик рәвештә бер үк дип саналмый. Киңрәк бәяләүдә берничә төрле бирем берләштерелергә һәм кулланмада билгеләнгән гомуми балл исәпләнергә мөмкин. Нәшер итүченең баллар буенча кулланмасы стандартлаштырылган баллар һәм ышаныч интервалларының билгеле бер бәяләү системасына бәйле булуын күрсәтә. Саннарның гадәти үлчәме генә яңа уен өчен андый система булдырмый. Pearson, 2020
Нәрсә йогынты ясый?
Нәтиҗәгә нәрсә тәэсир итә?
Биремнәрне сайлау, авырлык, вакыт чикләре һәм моңа кадәр мондый биремнәр белән очрашу тикшерелгән сәләткә тәэсир итә. Кабат тест үткәрү турындагы тикшеренүләр танып белү сәләтен бәяләүдә нәтиҗәләрнең яхшыруын күрсәтә. Шуңа күрә матрицаларга күнегү таныш биремнәрдәге эшне яхшыртырга мөмкин, ләкин бу таныш булмаган биремнәргә дә шундый ук күчешне яки гомуми сәләтнең артуын расламый. Scharfen et al., 2018
Яшь нормалары да мөһим. Гадәти IQ һәр яшь төркемендә 100 тирәсендә үзәкләштерелә; чимал балларның бер үк җыелмасы яшькә яраклаштырылган бер үк баллга туры килмәскә мөмкин. Тиешле белешмә процедурасын кулланмыйча, баланың чимал балларын да, өлкән кешенең баллын да процентильгә күчереп булмый. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020
Сыйфатлы үлчәү өчен нәрсә кирәк?
Тестларны куллану буенча халыкара күрсәтмәләр нәтиҗәнең ниятләнгән аңлатмасын раслаучы дәлилләрне, яраклы үткәрү тәртибен һәм чикләүләрне исәпкә алуны таләп итә. Ышанычлылык турындагы тикшеренүләр таныш танып белү биреме дә аерым кешеләрне үлчәгәндә ни өчен төгәл булмаска мөмкинлеген күрсәтә. Матур диаграмма бу сыйфатларны алыштырмый. International Test Commission, 2001 Hedge et al., 2017
Кыска бирем кемгәдер ярлык такканда бу аеруча мөһим. Аз санлы биремнәр сәләтне чикле дәрәҗәдә генә колачлый, ә бер гомуми балл хата кагыйдәне аңламауданмы, ашыгуданмы, игътибар читкә юнәлүдәнме яки башка сәбәптәнме икәнен аңлата алмый. Фикер йөртү барышын анализлау бер генә ярлык белән аңлатуга караганда, биремнең чишү таләпләренә игътибар итүне хуплый. Carpenter et al., 1990
Нәрсәне күнегеп яхшыртырга мөмкин?
Үрнәкле биремнәр чишү бу биремнәр төркеменә күнегергә ярдәм итә ала. Кабат тест нәтиҗәләре яхшыруны эш күрсәткеченең үзгәрүе дип тасвирларга нигез бирә, ә киңрәк нәтиҗәләр турында дәгъва ясау өчен сәләт күчешен тикшергән өйрәнүләр кирәк. Мондагы бер чыганак та Helibrain уены кешене акыллырак итә яки танып белүдәге тайпылышларга диагноз куя дип расламый. Scharfen et al., 2018 International Test Commission, 2001
Үзеңне күзәтү өчен версияне һәм вакыт кагыйдәләрен үзгәртмә, моңа кадәр мондый биремнәрне эшләгәнеңне билгелә һәм нәтиҗәне тикшерелгән биремнәр буенча балл дип тасвирла. Бу чимал процентны һәркем өчен бертөрле интеллектуаль урын дип кабул итүгә караганда мәгълүматлырак. Raven, 2000 International Test Commission, 2001
Бәйле бушлай тестны үтеп карагыз
Матрицалар буенча фикерләү тесты
Күрү үрнәкләрендә кагыйдәләрне табу сәләтен тикшерү өчен матрицалар буенча фикерләү тестын үтеп карагыз. Вакыт һәм баллар исәпләү турындагы күрсәтмәләрне укыгыз. Бу — онлайн бирем нәтиҗәсе; билгеле матрицаларга охшаган булуы аларның нормаларын яки клиник яктан расланган булуын аңлатмый.
Күп бирелә торган сораулар
Матрицалар буенча фикерләү мәдәнияттән бәйсезме?
Телдән булмаган бирем форматы контекст тәэсирен бетерми. Матрицалар өчен басылып чыккан нормалар урынга һәм вакытка карап үзгәрә. Raven, 2000
Дөрес җаваплар процентын IQ итеп күчереп буламы?
Мондый аңлатманы бары тик яшькә яраклы нормаларга нигезләнгән расланган күчерү ысулы гына аклый ала. IQ шкаласының гадәти үлчәме андый күчерү түгел. International Test Commission, 2001 Neisser et al., 1996
Күнегү матрица тестларының баллына тәэсир итәме?
Танып белү сәләте тестларын кабат биргәндә нәтиҗәләр яхшыра, шуңа күрә кабат нәтиҗәләрне аңлатканда моңа кадәрге тәҗрибәне исәпкә алырга кирәк. Scharfen et al., 2018
Чыганаклар
- Neisser et al. (1996). Интеллект: билгелеләре һәм билгесез яклары..
- Pearson (2020). WISC-V нәтиҗәләрен аңлату: баллар турында.
- International Test Commission (2001). Тестларны куллану буенча халыкара күрсәтмәләр.
- Raven (2000). Равенның прогрессив матрицалары: мәдәният һәм вакыт дәвамында үзгәрешләр һәм тотрыклылык.
- Carpenter et al. (1990). Интеллект тесты нәрсәне үлчи: Равенның прогрессив матрицалар тестындагы эшкәртү барышына теоретик аңлатма.
- Hampshire et al. (2012). Кеше интеллектын өлешләргә аеру.
- Scharfen et al. (2018). Танып белү сәләте тестларын кабат бирү нәтиҗәләре: мета-анализ.
- Hedge et al. (2017). Ышанычлылык парадоксы: ни өчен тотрыклы танып белү биремнәре аерым кешеләр арасындагы аермаларны ышанычлы күрсәтми.