Төп дәлилләр һәм саннар
| Фикер | Дәлилләргә нигезләнгән аңлатма |
|---|---|
| Эчке сөйләм һәркемнең уку тизлеген сөйләү тизлеге белән чикли | Тавышсыз һәм кычкырып уку тизлекләре төрле; аларның гади рәвештә бертигез булуы расланмаган |
| Эчке сөйләмне бетерү тиз аңлауны гарантияли | Мондый гомуми гарантия расланмаган |
| Кире кайтып уку һәрвакыт вакытны бушка уздыру | Эксперименталь дәлилләр кабат уку аңлауга ярдәм итә алуын күрсәтә |
| Экранда күрсәтелгән WPM югарырак булган саен уку яхшырак | Аңлап укуны да бәяләргә кирәк |
«Эчтән сөйләү» атамасы төрле мәгънәдә кулланыла. Ул субъектив эчке тавышны, сөйләмгә бәйле сизелер-сизелмәс активлыкны яки тавыш образларын кулланган тел эшкәртүне аңлатырга мөмкин. Боларны бер үк төрле үлчәү дип санарга ярамый. Тиз уку турындагы күзәтү фонологик эшкәртүне тикшерә һәм сизелерлек эчке тавыштан качу уку вакытында тел эшкәртү ихтыяҗларын бетерә дип уйларга ярамавын күрсәтә. Rayner et al., 2016
Ни өчен күзләрне тизрәк хәрәкәтләндерү генә җитми
Күзләр мәгълүматны тукталып карау һәм сикерешләр аша җыя, әмма аңлау өчен сүзләрне танырга һәм аларның мәгънәсен бәйләргә кирәк. Күз хәрәкәтләре турындагы күзәтүләр мәгълүмат алу һәм телне эшкәртү үзара тәэсир итүен күрсәтә. Күрсәткечне тизрәк күчерү яки күзләрнең кире кайтуын булдырмау бер үк мәгълүмат аңлашылганын исбатламый. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Schotter һәм хезмәттәшләре элек укылган сүзләрне файдалы рәвештә кабат уку мөмкинлеген чикләгән ысулны сынаган. Нәтиҗәдә аңлау начарайган. Бу һәр кире кайту кирәк дигәнне исбатламый, ләкин һәр артка хәрәкәтне автоматик рәвештә бетерелергә тиешле кимчелек дип карау дөрес түгеллеген күрсәтә. Schotter et al., 2014
Ни өчен кайбер өзекләрне уку күпкә тизрәк тоела
Сүзләрнең танышлыгы һәм тел тәҗрибәсе эшкәртү ихтыяҗларына йогынты ясый. Икенче телдә сүзләрнең ешлыгы һәм сүзлек байлыгы турындагы тикшеренүләр таныш булмаган термин яки азрак шөгыльләнгән тел укуны ни өчен акрынайта алуын аңлата. Авыр өзекләрдә эчке тавыш күбрәк сизелсә дә, бу акрынаюның сәбәбе эчтән сөйләү генә дигәнне аңлатмый. Whitford et al., 2012 Brysbaert et al., 2016
Нәрсә йогынты ясый?
Ә күз йөгертеп уку турында нәрсә әйтеп була?
Күз йөгертеп уку тема табу яки гомуми күзаллау өчен файдалы булырга мөмкин. Анда мәгълүматның азрак өлеше карала, шуңа күрә аны шул максатка ярашлы бәяләргә кирәк. Тиз уку турындагы күзәтү бу эшне барлык текстны гадәттән тыш тиз аңлап уку белән аера. Тизрәк күз йөгертү җентекләп аңлау үзгәрмәгәнен исбатламый. Rayner et al., 2016
Өлкәннәр өчен китерелгән саннарның да чикләре бар. Алар инглиз телендәге биремнәрнең йомгакланган күрсәткечләре, катнашучыларның күбесе белемле кешеләр булган; алар һәр тел һәм яшь төркеме өчен норма түгел. Балаларны, өлкән яшьтәгеләрне һәм икенче телдә укучыларны бер генә уртача күрсәткеч яки эчке сөйләмнәре никадәр тыныч тоелуы буенча бәяләргә ярамый. Brysbaert, 2019
Тыю ысулы урынына нәрсә ярдәм итә?
Максатыгызга туры килгән материалны укыгыз, аңлаганыгызны тикшерегез һәм тел белән тема буенча танышлыгыгызны арттырыгыз. Уку турындагы күзәтү тәҗрибә һәм телне белү дәрәҗәсенең мөһим булуын күрсәтә, ләкин даими күнегүнең универсаль күләмен яки тизлекнең гарантияләнгән артуын билгеләми. Сүзлекне белүне өйрәнгән тикшеренү дә билгеле бер тексттагы сүзләрнең күпмесе таныш булуына кагыла; ул тизлекне шундук арттыру хәйләсе түгел. Rayner et al., 2016 Nation, 2006
Үзегезне чагыштыру өчен таныш булмаган өзекләрне укып, аңлауны да, вакытны да чагыштырыгыз. Әгәр берәр ысул WPMны арттырып, текстны аңлатып бирү сәләтегезне киметсә, моны ике яклы нәтиҗә дип тасвирлагыз. Эчке тавышның субъектив рәвештә кимүе генә уку яхшырганын расламый. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Реаль максат — үзегезгә туры килгән материалны нәтиҗәлерәк аңлау. Күрсәтелгән чыганакларның берсе дә браузер тестында эчтән сөйләүне бастыру акылны гомумән арттыра яки укудагы тел эшкәртү чикләрен даими бетерә дип күрсәтми. Rayner et al., 2016 CLIFTON et al., 2015
Бәйле бушлай тестны үтеп карагыз
Уку тизлеге тесты
Уку тизлеге тестын таныш булмаган басу ысулын көчләп кулланмыйча үтеп карагыз. Тизлек белән бергә аңлауны да теркәгез. Уку рәвешегез белән тәҗрибә ясасагыз, нәтиҗәне эчке сөйләмнең расланган үлчәме дип түгел, ә аерым өзеккә бәйле чагыштыру дип карагыз.
Күп бирелә торган сораулар
Эчке тавыш булу начар уку билгесеме?
Күзәтүдә мондый гомуми нәтиҗәгә дәлил табылмаган. Тавышка бәйле тел эшкәртү һәм һәр сүзне кычкырып әйтү — ике төрле нәрсә. Rayner et al., 2016
Кире борылып караудан тыелыргамы?
Гомуми кагыйдә буларак — юк. Контрольдә тотылган эксперимент кабат уку мөмкинлеге аңлауга ярдәм итүен күрсәткән. Schotter et al., 2014
Күз йөгертеп укуны аерым күнектереп буламы?
Әйе, ләкин аны гомуми күзаллау яки эзләү максаты өчен сайлап мәгълүмат алу дип бәяләгез; экранда күрсәтелгән тизлектә һәр нечкәлекне аңлавыгызның дәлиле дип түгел. Rayner et al., 2016
Чыганаклар
- Brysbaert (2019). How many words do we read per minute? A review and meta-analysis of reading rate.
- Rayner et al. (2016). So Much to Read, So Little Time.
- Rayner (1998). Eye movements in reading and information processing: 20 years of research..
- CLIFTON et al. (2015). Eye movements in reading and information processing: Keith Rayner’s 40 year legacy.
- Whitford et al. (2012). Second-language experience modulates first- and second-language word frequency effects: Evidence from eye movement measures of natural paragraph reading.
- Nation (2006). How Large a Vocabulary is Needed For Reading and Listening?.
- Schotter et al. (2014). Don’t Believe What You Read (Only Once).
- Brysbaert et al. (2016). How Many Words Do We Know? Practical Estimates of Vocabulary Size Dependent on Word Definition, the Degree of Language Input and the Participant’s Age.