ၵွပ်ႈသင် ၵၢၼ်ထတ်း Stroop ၸင်ႇယၢပ်ႇ?

ၵၢၼ်ၸၢမ်း Stroop မူလၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၵၢၼ်တွပ်ႇၶေႃႈၵႂၢမ်းလူၢႆတူဝ်ၸွမ်းၵၼ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်ၸၢမ်းဢွၼ်ႊလၢႆးၸၢင်ႈၸႂ်ႉၵၢၼ်တဵၵ်းပုမ်ႇ။ ၶၢဝ်းယၢမ်းလႄႈၽွၼ်းလႅၼ်းၸၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်ဢမ်ႇလႆႈ။ ၽိုၼ်သပ်းလႅင်းၸီႉဝႃႈ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်ၸၢမ်း၊ ၵႃႈတႄႇတူဝ်လႄႈလၢႆးၼပ်ႉၼၼ်ႉပႅၵ်ႇၵၼ်ၼမ်၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၸိုဝ်ႈ Stroop ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ တႃႇႁူႉၵႃႈၼပ်ႉပႃႈၼမ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ Stroop, 1935 Scarpina et al., 2017

သင်ၸိူဝ်းသၢင်ႈႁႂ်ႈၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈၵၢၼ်ၶႄႉၶဵင်ႇ?

တႃႇၵူၼ်းဢၼ်လူလိၵ်ႈလႆႈၽႂ်း၊ ၶေႃႈၵႂၢမ်းတႅမ်ႈၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇဢၼ်ဢမ်ႇမင်ႇၵၼ်၊ တင်းမိူဝ်ႈၶေႃႈသင်ႇႁႂ်ႈလၢတ်ႈသီၼမ်ႉမင်။ ၽိုၼ်သပ်းလႅင်း MacLeod ၼၼ်ႉၸီႉၼႄလၢႆလၢႆပၢႆးဝူၼ်ႉၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်ၵိတ်ႇၶႂၢင်၊ ဢမ်ႇမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈမၼ်းမႃးတီႈပွတ်းဢွၵ်းဢၼ်လဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းဢမ်ႇၶတ်းၸႂ်ၵူၺ်း။ ၵၢၼ်ၸၢမ်းၼႆႉၵူတ်ႇထတ်းၵၢၼ်ၶႄႉၶဵင်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်မႃးတီႈပိူင်ၵၢၼ်ၸၢမ်း။ MacLeod, 1991

လူဝ်ႇၽႄၵၼ်ႁူႉဝႃႈ ၵၢၼ်ၼပ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမင်ႇၵၼ်ထုတ်ဢၼ်မင်ႇၵၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ၼပ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇမင်ႇၵၼ်ထုတ်ဢၼ်ၵၢင်ၵၢင် ၼၼ်ႉပႅၵ်ႇၵၼ်။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်မင်ႇၵၼ်ၸၢင်ႈၸွႆႈႁႂ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီၶိုၼ်ႈ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် မိူဝ်ႈလႅၵ်ႈၵႃႈတႄႇတူဝ် ၵႃႈပႅၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈလႅၵ်ႈဝႃႈမၼ်းပႃးသင်။ ၽိုၼ်သပ်းလႅင်းၽၢႆႇၵၢၼ်ၸႅတ်ႈဝူတ်ႇရောၵ်းလၢတ်ႈဝႃႈ တႃႇပွင်ႇၸႂ်ၽွၼ်းၵၢၼ်ၸၢမ်း လူဝ်ႇႁၵ်ႉသႃၶၵ်ႉတွၼ်ႈလႄႈလၢႆးၼပ်ႉဢၼ်လိူၵ်ႈဝႆႉ။ Scarpina et al., 2017

ၵွပ်ႈသင် ၵႃႈပႅၵ်ႇၵၼ်ဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇ ဢမ်ႇပွင်ႇဝႃႈၸႂ်ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇလိူဝ်ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉ?

ၵႃႈပႅၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉၶိုၼ်ႈၵၢၼ်လႆႈတီႈၶၵ်ႉတွၼ်ႈသွင်ဢၼ်လႄႈၵၢၼ်ဝတ်းတႅၼ်းၶဝ်။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းတၢင်းယုမ်ႇယမ်ၼႄဝႃႈ ၽွၼ်းၵၢၼ်ၵၢင်ၵၢင်ဢၼ်ၼႄၸႅင်ႈၸၢင်ႈမီးႁူမ်ႈၵၼ်တင်းၵႃႈပႅၵ်ႇၵၼ် ၸွမ်းၵူၼ်းဢၼ်ဝတ်းၼပ်ႉဢမ်ႇၼိမ်။ ၵႃႈပႅၵ်ႇၵၼ်ဢၼ်ဢွၼ်ႇၼႃႈလၢၼ်ႇၼိုင်ႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽွၼ်းမႃးတီႈၵၢၼ်ပႅၵ်ႇၵၼ်၊ ၵၢၼ်မႅၼ်ႈယႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၵႃႈတႄႇတူဝ်ပႅၵ်ႇၵၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်ထိင်းၸႂ်ၵူႈလွင်ႈလီလိူဝ်ပိူၼ်ႈ။ Hedge et al., 2017

သင်ၸိူဝ်းလႅၵ်ႈၵႃႈၽွၼ်းၵၢၼ်?

တူဝ်လိူၵ်ႈတႃႇတုမ်ႉတွပ်ႇ လႄႈ လၢႆးၵွင်ႉၶၵ်ႉတွၼ်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ၵေႃႈမီးၽွၼ်းတေႃႇၵၢၼ်ၸၢမ်း။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းတုမ်ႉတွပ်ႇလိူၵ်ႈမူလၼႄဝႃႈ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈၼႂ်းတူဝ်လိူၵ်ႈလၢႆဢၼ်ၼၼ်ႉ မီးၶၢဝ်းယၢမ်းၸႂ်ႉၵၢၼ်တူဝ်မၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵၢၼ်ၵဵမ်း Stroop ဢၼ်ၸႂ်ႉမၢဝ်ႉ လႄႈ ၵၢၼ်ၸၢမ်းၽႃႇၻၢႆႉဢၼ်တွပ်ႇလၢတ်ႈ ၸင်ႇပႅၵ်ႇၵၼ်လိူဝ်သၢႆၼွၵ်ႈမၼ်းၵူၺ်း။ Hick, 1952 Scarpina et al., 2017

ၶၢဝ်းယၢမ်းၼပ်ႉၼႂ်းပရႃႇဝ်ႇသႃႇ လႄႈ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၵေႃႈမီးၽွၼ်းတေႃႇၶၢဝ်းယၢမ်းတုမ်ႉတွပ်ႇမူတ်းမူတ်း။ ပႅတ်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်တႅၵ်ႈၶၵ်ႉတွၼ်ႈတင်းသွင်ၼိူဝ်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉလဵဝ်ၵၼ် ၸၢင်ႈႁႂ်ႈၵႃႈယၢႆႈၵၢင်ၵၢင်တချို့ႁၢႆၵႂႃႇ၊ မၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ ၽွၼ်းၽိတ်းယွင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းမူတ်းမူတ်းႁၢႆၵႂႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၵႃႈပႅၵ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉယုမ်ႇယမ်လႆႈ။ တႃႇတႅပ်းတတ်းၸိူင်ႉၼၼ် လူဝ်ႇမီးၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶၢဝ်းယၢမ်းတၢင်းၸၢမ်း လႄႈ ၵၢၼ်ၸႅတ်ႈဝူတ်ႇရောၵ်း။ Anwyl-Irvine et al., 2020 Hedge et al., 2017

ၵၢၼ်ဢမ်ႇၼွၼ်းၸၢင်ႈမီးၽွၼ်းတေႃႇၵၢၼ်ၸုၵ်းၸႂ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢၼ်သပ်းလႅင်းၽွၼ်းၵၢၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇၼွၼ်းၼၼ်ႉႁၼ်ၽွၼ်းၵၢၼ်ပႅၵ်ႇၵၼ် ၸွမ်းၵၢၼ်ၸၢမ်းလႄႈၽၢႆႇပၢႆး။ မၼ်းဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ မိူဝ်ႈၼွၼ်းဢမ်ႇလီၶိုၼ်းၼိုင်ႈ ၵႃႈ Stroop ၶွင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေယႂ်ႇၶိုၼ်ႈတႃႇၵႃႈၼိုင်ႈ။ ယႃႇဢဝ်ၵၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈပူၵ်းပွင်ႇပၢႆးပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ Lim et al., 2010

လွင်ႈၵူၼ်းသွင်ၽႃႇသႃႇ လႄႈၵၢၼ်ၽိုၵ်းၼၼ်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ်?

ၵၢၼ်သပ်းလႅင်းၵူၼ်းလူင်ဢၼ်ႁူႉသွင်ၽႃႇသႃႇၼၼ်ႉႁၼ်ဝႃႈ ၽွၼ်းလီဢွၼ်ႇဢွၼ်ႇၽွင်ႈၼႂ်းၸူဝ်ႈတႄႇတူဝ်ၽၢႆႇၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢွၵ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵိုတ်းယူႇမိူဝ်ႈၵႄႈၶိုၼ်းၽွၼ်းတီႈၵၢၼ်တႅမ်ႈၽိုၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽွၼ်း Stroop ၶွင်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈမီးၽွၼ်းလီ ဢမ်ႇၼၼ် ၽွၼ်းၸႃႉတီႈၵၢၼ်ႁူႉသွင်ၽႃႇသႃႇ။ ၵၢၼ်ႁူႉၸၵ်းၽႃႇသႃႇယင်းပဵၼ်တူဝ်ၸွႆႈၼႂ်းၵၢၼ်ပွင်ႇၸႂ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းတေႉၼႂ်းၵၢၼ်ၸၢမ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁူဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၸိုဝ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉတင်းမူတ်း။ Lehtonen et al., 2018

တႃႇတႅၵ်ႈၽွၼ်းၵၢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵမ်းၼိုင်ႈတေႃႇၵမ်းၼိုင်ႈ၊ ႁႂ်ႈၽႃႇသႃႇ၊ လၢႆးတုမ်ႉတွပ်ႇ လႄႈပိူင်ၼပ်ႉၶဝ်မိူၼ်ၵၼ်၊ သေလႄႈလူဢၢၼ်ႇၵၢၼ်မႅၼ်ႈယႃႇၸွမ်းၵၢၼ်ၽႂ်း။ ယႃႇၸီႉသုတ်းဝႃႈ ၵႃႈပႅၵ်ႇၵၼ်ဢွၼ်ႇၼၼ်ႉပဵၼ်ၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မိူဝ်ႈမၼ်းမႃးတီႈၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇတႄႇတူဝ်ၸႃႉလူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽိတ်းၼမ်ၶိုၼ်ႈ။ ၼႆႉပဵၼ်ၶေႃႈၾၢင်ႉၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်ဝတ်းၼပ်ႉ ဢၼ်ဢဝ်မႃးတီႈၽိုၼ်သပ်းလႅင်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလၢႆးၽိုၵ်းဢၼ်ယိုၼ်ယၼ်တႃႇၽွၼ်း။ Scarpina et al., 2017 Hedge et al., 2017

ၽွၼ်းဢၼ်ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈတေႉတီႈၵၢၼ်လဵၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၶိုၼ်ႈၸႂ်ၵၢၼ်ၸၢမ်းၶႄႉၶဵင်ႇၸိူင်ႉၼႆၵူၺ်း။ တင်းၵၢၼ်ယၢပ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၵႃႈၽွၼ်းၵၢၼ်သုင် ဢမ်ႇယိုၼ်ယၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ၊ ၵၢၼ်ၸႅတ်ႈဝူတ်ႇရောၵ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽွၼ်းလီၵူႈလွင်ႈတီႈၵၢၼ်ၽိုၵ်း။ MacLeod, 1991 Scarpina et al., 2017