ၶၢဝ်းယၢမ်းတုမ်ႉတွပ်ႇငၢႆႈ လႄႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းတုမ်ႉတွပ်ႇဢၼ်လိူၵ်ႈၼၼ်ႉ ပႅၵ်ႇၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်?

တူဝ်ၼပ်ႉပၼ်ႁႃငၢႆႈ မီးဝႆႉၼႂ်းၶေႃႈသုပ်းၸုမ်းတူဝ်ယၢင်ႇ၊ ၽၢႆႇၸုမ်းဢႃႇယုလႄႈၵႃႈၵၢင်ပၼ်ႁႃလိူၵ်ႈ မီးဝႆႉၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ 2။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မီးပႃႈလင်ၵၢၼ်သုၵ်ႉသေတႃႉ ၸႂ်ႉသင်ႇၼႄ လႄႈ လွင်ႈတၢင်းယၢပ်ႇငၢႆႈၶွင်ပၼ်ႁႃတၢင်ႇၵၼ်။ ၵၢၼ်ဢဝ်ၵႃႈၵၢင်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈမႃးထွၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၼပ်ႉတႅၵ်ႈၼိူင်းတူဝ်ၼပ်ႉ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်ဝတ်းၵႃႈၶၢဝ်းယၢမ်းတႃႇၶၵ်ႉတွၼ်ႈဝူၼ်ႉပိူင်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈ။ Woods et al., 2015 Woods et al., 2015

မိူဝ်ႈထႅမ်လွင်ႈလိူၵ်ႈယဝ်ႉ မီးသင်လႅၵ်ႈလၢႆႈ?

ၼႂ်းပၼ်ႁႃငၢႆႈ၊ ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸၢင်ႈတႅမ်ႈႁႅၼ်းၵၢၼ်ၶႂ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇပိူင်လဵဝ်ဝႆႉ ၵူႈၵမ်းမီးသင်ႇၵေႇ။ ပၼ်ႁႃလိူၵ်ႈ တေလႆႈႁူႉဝႃႈသင်ၽၢၼ်ႇမႃး လႄႈ ၵွင်ႉမၼ်းၸူးၵၢၼ်ႁဵတ်းသင်။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၵဝ်ႇၶွင် Hick လႄႈ Hyman ၵွင်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းတုမ်ႉတွပ်ႇၸူးၶေႃႈမုၼ်းၼႂ်းတၢင်းလိူၵ်ႈ၊ ပႃးတင်းၼမ်ၶွင်သင်ႇၵေႇဢၼ်ပဵၼ်လႆႈ လႄႈ ၶၼ်ႁူင်းၶွင်မၼ်း။ Hick, 1952 Hyman, 1953

ၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ တုမ်ႉတွပ်ႇၸူးသႅင်ႁိူဝ်ႈလႆႈဝႆး၊ ၵူၺ်းၵေႃႈၸၢင်ႈလူဝ်ႇၶၢဝ်းယၢမ်းထႅင်ႈ တႃႇလိူၵ်ႈလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇမႅၼ်ႈၼႂ်းၵဵမ်း။ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶတ်းၵၼ်၊ ယွၼ်ႉပၼ်ႁႃတၢင်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉထၢမ်ၵူၼ်းတၢင်ႇလွင်ႈ။ ပၼ်ႁႃလိူၵ်ႈၼႂ်းႁွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႈ ၵုမ်းၶၼ်ႁူင်းတၢင်းလိူၵ်ႈဢၼ်မီးဝႆႉ၊ ၸိူင်ႉၼၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၵဵမ်းဢၼ်တေလဵၼ်ႈတေႉ ဢမ်ႇၼၼ် ပၼ်ႁႃႁေႃႈရူတ်ႉၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်တေႉ ၸၢင်ႈလူတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ၵႃႈၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇပိူင်လဵဝ်တူဝ်ႈၵႂၢင်ႈ။ Woods et al., 2015

ထုၵ်ႇလသပ်းပွင်ႇဢႃႇယု လႄႈ ၸၢႆးယိင်းၸိူင်ႉႁိုဝ်?

ၵႃႈၸုမ်းဢႃႇယုၽၢႆႇၼိူဝ်ၼၼ်ႉ မႃးတီႈၸုမ်းတူဝ်ယၢင်ႇၵဵပ်းၶေႃႈမုၼ်းတီႈၶၢဝ်းလဵဝ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလူင်းတူၺ်းၵူၼ်းၸုမ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉၵႂႃႇၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းပၢၵ်ႇပီ။ ၶဝ်ၼႄပၼ်ဝႃႈပၼ်ႁႃၼႆႉမီးၶေႃႈၵွင်ႉသင်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ မၢႆၵူၼ်းၵေႃႉလဵဝ်တေႁဵတ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႃႈႁိုဝ် ၵူႈပီ။ ၵေႃႈဢမ်ႇၸႅတ်ႈထတ်းပၼ် ၵႃႈပၢၼ်ပွင်ႇၼႂ်း browser ၸွမ်းဢႃႇယု၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၵႃႈလူတ်းမၢႆတႅတ်ႈၼႅတ်ႈၸွမ်းၸၢႆးယိင်း။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉလူဝ်ႇၸႂ်ႉပိူင်ၵၢၼ်လဵဝ်ၵၼ် လႄႈ ၵႃႈၸိူဝ်းၸွမ်းမၢတ်ႈထၢၼ်ႈမႅၼ်ႈၵူႈၵေႃႉ။ Woods et al., 2015 Woods et al., 2015

ၵၢၼ်ပၼ်မၢႆတေလႆႈၼပ်ႉတင်းၽိတ်း လႄႈ လွင်ႈဝႆး

ၵၢၼ်လၢမ်းတုမ်ႉတွပ်ႇၽႂ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းတုမ်ႉတွပ်ႇပွတ်းလူင်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽိတ်းၼမ်ၶိုၼ်ႈ။ ပၼ်ႁႃလိူၵ်ႈလူဝ်ႇၵႂၢင်ႈၸႅင်ႈဝႃႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇဢၼ်မႅၼ်ႈ၊ လွင်ႈဢမ်ႇတုမ်ႉတွပ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၽႂ်းပူၼ်ႉၶၢဝ်း မၼ်းပဵၼ်သင်။ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵႃႈၵၢင်ဢၼ်ၼပ်ႉတီႈလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇမႅၼ်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈလသပ်းပွင်ႇလႆႈ တေႃႇဢမ်ႇထတ်းတူၺ်းဝႃႈ လွင်ႈမႅၼ်ႈၽိတ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈႁိုဝ်။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းပၼ်ႁႃလိူၵ်ႈၶွင် Woods ၼၼ်ႉႁၢႆးငၢၼ်းၽွၼ်းလၢႆလွင်ႈ၊ ဢမ်ႇဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၵႃႈလဵဝ်ပဵၼ်ၶေႃႈပွင်ႇလွင်ႈပၢင်ၽွၼ်းၵူႈပိူင်။ Woods et al., 2015

လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၽႂ်းပူၼ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၸႃႉပူၼ်ႉ၊ လႄႈ လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၸွမ်းၵမ်းၸိမ်းဢၼ်လွတ်ႈၵႂႃႇၵေႃႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၽွၼ်းသုပ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈ။ လၢႆးၸတ်းၵၢၼ်ၶေႃႈမုၼ်းၽိတ်းပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တွၼ်ႈၼိုင်ႈၶွင်ၵၢၼ်ၵမ်ၼိယၢမ်းပၼ်မၢႆ။ ဝႅပ်ႉသၢႆႉသွင်ဢၼ် ဢၼ်မီးၵူတ်းမၢႆတၢင်ႇၵၼ် ၸၢင်ႈလႆႈၵႃႈတၢင်ႇၵၼ် မိူဝ်ႈပၼ်ႁႃမိူၼ်ၵၼ်။ Ratcliff, 1993

ယွၼ်ႉသင်ၽွၼ်းဢွၼ်ႇလၢႆးၼႅတ်ႉပႅၵ်ႇၵၼ်တင်းသဵၼ်ႈမၢႆ

ၽိုၼ်ႁၢင်ႈၼႄ၊ ၶိူင်ႈၵမ်ၸႂ်ႉသႂ်ႇၶေႃႈမုၼ်း လႄႈ ပိူင် browser ၸၢင်ႈထႅမ်ၶၢဝ်းယၢမ်းလႄႈ လွင်ႈၽၢတ်ႇၽၢႆႇၼႂ်းၵၢၼ်ဝတ်းၶၢဝ်းယၢမ်း။ ၵၢၼ်တႅၵ်ႈၼိူင်းၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼႄဝႃႈ timestamp တႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼႂ်း software ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈပႅၵ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉႁၢႆၵႂႃႇ။ ဢဝ်ပၼ်ႁႃလိူၵ်ႈၼိူဝ်ၾူၼ်း ၵႂႃႇတႅၵ်ႈၼိူင်းတင်းပၼ်ႁႃငၢႆႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉ mouse ၼၼ်ႉ ပႃးတင်းလွင်ႈလိူၵ်ႈလွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ၊ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉ လႄႈ လွင်ႈၶႂ်ႈတူဝ်။ Anwyl-Irvine et al., 2020 Bridges et al., 2020

တႃႇတႅၵ်ႈၼိူင်းပိူင်သၢႆႉသၢႆႉဢၼ်မီးၽွၼ်းၵေႃႈလီ၊ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸႂ်ႉဢၼ်လဵဝ်ၵၼ် လႄႈ လူလိၵ်ႈၶေႃႈၸီႉၸႅင်ႈၶွင်ပၼ်ႁႃတင်းသွင်။ မုင်ႈမွင်းလွင်ႈပႅၵ်ႇၵၼ်ၸွမ်းပၼ်ႁႃၼၼ်ႉ၊ ယႃႇဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၵႃႈလႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပဵၼ်မၢႆဝႆးတူဝ်ႈၵႂၢင်ႈ။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၵေႃႈပၼ်ၾၢင်ႉဝႃႈ ၽွၼ်းပၼ်ႁႃဢၼ်ႁၢဝ်ႈၵႂၢင်ႈ တေဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈမၢႆပႅၵ်ႇၵၼ်ၶွင်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၵႅၼ်ႇၶႅင်ပဵၼ်လၵ်းၸၢတ်ႈတူဝ်။ Hedge et al., 2017

ၵၢၼ်ၽိုၵ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈၵွင်ႉသင်ႇၵေႇ-လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇၶဝ်ႈၸႂ်ငၢႆႈၶိုၼ်ႈ။ ၼႆႉၸၢင်ႈပဵၼ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းပၼ်ႁႃၼၼ်ႉတေႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၼႄပၼ်ဝႃႈ တၢင်းၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်းတူဝ်ႈၵႂၢင်ႈလီၶိုၼ်ႈ။ ၽွၼ်းဢၼ်မီးၽွၼ်းၽူၼ်ၽၢႆႇသိပ္ပံၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းၽွၼ်းလီၶိုၼ်ႈ ၼိူဝ်ပိူင်ၵၢၼ်ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၸႅင်ႈ၊ ၼပ်ႉပႃးလွင်ႈၽိတ်းလႄႈၶေႃႈၵွင်ႉမၼ်းဝႆႉ။ Woods et al., 2015 Hick, 1952