ၸၢႆးၶဝ် ၵတ်ႉလိူဝ်ယိင်းၶဝ် ၼႂ်းၵၢၼ်ဝူၼ်ႉႁၼ်လႅၵ်ႈၽၢႆႇႁႃႉ?

ၵၢၼ်ႁူမ်ႈၶေႃႈမၢႆၶွင် Voyer လႄႈၸုမ်းၶဝ် ၸႅၵ်ႇၽွၼ်းၵၢၼ်တၢမ်းၸွမ်းၵၢၼ်ထတ်းၵမ်းသိုဝ်ႈ လႄႈပိူင်လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်။ ၵၢၼ်ႁူမ်ႈၶေႃႈမၢႆၵဝ်ႇလိူဝ်ၼၼ်ႉၶွင် Linn လႄႈ Petersen ၵေႃႈၸႅၵ်ႇၼႆႉ ဝူၼ်ႉႁၼ်လႅၵ်ႈၽၢႆႇ၊ ႁူႉႁၼ်ၽၢႆႇၽိုၼ်ႉ လႄႈဝူၼ်ႉႁၼ်ပုံႁၢင်ႈၽၢႆႇၽိုၼ်ႉ။ ၵၢၼ်ဢဝ်ၼပ်ႉမၢႆလဵဝ်ၵႂႃႇၼႄပဵၼ်ၶေႃႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၽူႈၸၢႆးၽူႈယိင်းၼႂ်းတၢင်းၵတ်ႉၽၢႆႇၽိုၼ်ႉတင်းမူတ်း ၸၢင်ႈပႅတ်ႈလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ။ Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985

ၵၢၼ်ဝူၼ်ႉႁၼ်လႅၵ်ႈၽၢႆႇ ၶဝ်ႈၸႂ်ႉႁႂ်ႈႁဵတ်းသင်?

ၵၢၼ်ၸၢမ်းၵဝ်ႇၶွင် Shepard လႄႈ Metzler လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈတႅပ်းတတ်းတႃႇၽၢင်ႁၢင်ႈသၢမ်မၢၵ်ႇ ဢၼ်လႅၵ်ႈမုမ်ႉ။ Vandenberg လႄႈ Kuse ႁဵတ်းၵၢၼ်ထတ်းပႃႇပၢႆးၽၢႆႇၸုမ်း ဢၼ်မီးၶေႃႈထၢမ်လႄႈပိူင်ပၼ်ၶႅတ်ႉမၼ်းႁင်းၵူၺ်း။ ၵၢၼ်ၸၢမ်းၼိူဝ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ဢၼ်ၸႂ်ႉၽၢင်ႁၢင်ႈတၢင်ႇမဵဝ်း၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵတ်းၸႂ် ဢမ်ႇၼၼ်ပိူင်တုမ်ႉတွပ်ႇတၢင်ႇမဵဝ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈလႆႈၶၢမ်ႈဢဝ်ၶေႃႈပိူင်မၢတ်ႈထၢၼ်ႇၶွင်ၵၢၼ်ထတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃးၸႂ်ႉၵမ်းသိုဝ်ႈ။ Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978

ၼႆႉၵေႃႈမၢႆထိုင်ဝႃႈ ၶေႃႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၼႂ်းတၢင်းတႅတ်ႈယမ်၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းႁဵတ်းယဝ်ႉ လႄႈၶေႃႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၼႂ်းၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်ႁဵတ်းလႆႈၽွင်းမီးၶၢဝ်းယၢမ်းၵတ်းၸႂ် ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်တႅၼ်းၵၼ်လႆႈ။ ပိူင်ၵၢၼ်ထတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈၼိုင်ႈၶွင်ၽွၼ်းၵၢၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶေႃႈယွႆႈဢၼ်ပႅတ်ႈလႆႈ။ Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985

ၶေႃႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵႃႈၵၢင် မၢႆထိုင်သင်ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၶႅၼ်းၵၼ်?

မၼ်းဢမ်ႇမၢႆထိုင်ဝႃႈ ၸၢႆးၵူႈၵေႃႉႁဵတ်းလႆႈၶႅၼ်းလိူဝ်ယိင်းၵူႈၵေႃႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ်တေၸၢင်ႈၶၢတ်ႈလၢမ်းၶႅတ်ႉၶွင်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈလူၺ်ႈတူၺ်းၽူႈၸၢႆးၽူႈယိင်း။ ၵၢၼ်သင်ႇၶေႃႈမုၼ်းၶွင် Hyde ၼႄလွင်ႈၶေႃႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈတၢင်းၺၢၼ်ႇၸွမ်းၽူႈၸၢႆးၽူႈယိင်း ၼႂ်းပၢႆးၵူႈလွင်ႈမီးလွင်ႈမိူၼ်ၵၼ်ၼမ် လႄႈၶေႃႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈဢၼ်ၶိုၼ်ႈၵိုၵ်းလွင်ႈၵၢၼ်ထတ်း။ ၶေႃႈသင်ႇၵႃႈၵၢင်ၸုမ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶေႃႈတႅပ်းတတ်းတႃႇၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ Hyde, 2005

ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၸီႉၼႄႁူဝ်ႁႅင်းႁႃႉ?

ၵၢၼ်ႁၼ်ၶေႃႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸႅၵ်ႇဢွၵ်ႇလွင်ႈၸီဝလေႃး၊ လွင်ႈလႆႈႁဵၼ်းႁူႉ၊ လၢႆးၸႂ်ႉ၊ ပိူင်ၵၢၼ်ထတ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၽွၼ်းဢၼ်ၵပ်းၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵၢၼ်သင်ႇၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ဢၢင်ႈထိုင်ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈၽွၼ်းလႄႈလွင်ႈၶိုၼ်ႈၵိုၵ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈၸီႉၼႄႁူဝ်ႁႅင်းလဵဝ်တႃႇၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ပၢႆးတၢင်းၵေႃႇတူဝ်ၵေႃႈၶိုၼ်ႈၵိုၵ်းပိူင်ၵၢၼ်ထတ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶၢဝ်းဢႃႇယုလဵဝ်ဢၼ်တၢင်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၽၢႆႇၽိုၼ်ႉတင်းသဵင်ႈတေၽၢင်ႇဢွၵ်ႇမႃး။ Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985

ၵၢၼ်ၽိုၵ်းၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၽွၼ်းၵၢၼ်ႁႃႉ?

ၵၢၼ်သင်ႇၶေႃႈမုၼ်းၵၢၼ်ၽိုၵ်းတၢင်းၵတ်ႉၽၢႆႇၽိုၼ်ႉၶွင် Uttal လႄႈၸုမ်းၶဝ် ႁၼ်ၽွၼ်းၵၢၼ်ၽိုၵ်းၵႃႈၵၢင် Hedges' g = 0.47 မိူဝ်ႈဢဝ်ၶေႃႈမုၼ်းဢွၵ်ႇၽိတ်းပိူင်တင်းၼွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်သင်ႇၶေႃႈမုၼ်းၼႆႉပႃးၵၢၼ်ၽိုၵ်းၽၢႆႇၽိုၼ်ႉလၢႆမဵဝ်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇဝူၼ်ႉႁၼ်လႅၵ်ႈၽၢႆႇၵူၺ်း လႄႈဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်ၵိၼ်း Helibrain။ မၼ်းပၼ်ႁႅင်းၶေႃႈဝႃႈ ၽွၼ်းၵၢၼ်ၽၢႆႇၽိုၼ်ႉၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၵိၼ်းပၼ်ဝႃႈၵူႈၵေႃႉတေလႆႈၽွၼ်းၼင်ႇၵၼ် ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈၸၢႆးၽူႈယိင်းတေဢမ်ႇမီးၶေႃႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်သေၵမ်း။ Uttal et al., 2013

ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းထတ်းၶိုၼ်းၵေႃႈႁၼ်ၽွၼ်းၶိုၼ်ႈၼႃႈၼႂ်းၵၢၼ်ထတ်းတၢင်းၺၢၼ်ႇလၢႆမဵဝ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶႅတ်ႉၵမ်းလင်ဢၼ်လီလိူဝ်မႃး လူဝ်ႇမီးၵၢၼ်တႅၵ်ႈတူၺ်းဢၼ်ၼပ်ႉပႃးလွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵမ်းဢွၼ်တၢင်းလႄႈလွင်ႈၵိုတ်းၸမ်ၵၢၼ်ထတ်း ၵွၼ်ႇတေၼပ်ႉဝႃႈမၼ်းပဵၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၼႂ်းတၢင်းၵတ်ႉ။ Scharfen et al., 2018

ၸဝ်ႈၵဝ်ႇထုၵ်ႇတူၺ်းၽွၼ်းၶွင်တူဝ်ၵဝ်ႇၸိူင်ႉႁိုဝ်?

ႁႂ်ႈပိူင်ၽၢင်ႁၢင်ႈ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵတ်းၸႂ် လႄႈပိူင်ၼပ်ႉၶႅတ်ႉမိူၼ်ၵၼ်၊ သေတူၺ်းတၢင်းၽႂ်းၵိုၵ်းၵၼ်တၢင်းတႅတ်ႈယမ်။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၶေႃႈမုၼ်း သတိပၼ်ဝႃႈ ၵၢၼ်ၸၢမ်းဢၼ်ယုမ်ႇယမ်လႆႈၼႂ်းၵၢၼ်ၸၢမ်း မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈတေၼႄၸတ်းလိူၵ်ႈၵူၼ်းၵေႃႉလဵဝ်လႆႈၼိမ်ၼၢၼ်းၵူႈၵမ်း။ ၽွၼ်းၵမ်းလဵဝ်ဢၼ်ၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းဢမ်ႇၼမ် ပဵၼ်ၶေႃႈမုၼ်းဢွၼ်ႇၼႃးတႃႇၸီႉၼႄတၢင်းၵတ်ႉၽၢႆႇၽိုၼ်ႉဢၼ်ၼိမ်ၼၢၼ်းတႃႇတူဝ်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ။ Hedge et al., 2017

လၢႆးတူၺ်းဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈၼႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈၵၢၼ်ၵမ်းသိုဝ်ႈ: ႁႃဝႃႈၵၢၼ်လႅၵ်ႈၽၢႆႇ ဢမ်ႇၼၼ်ပိူင်ၸိူင်ႉလႂ်ယၢပ်ႇသေ တူၺ်းတၢင်းၶိုၼ်ႈၼႃႈၼိူဝ်ၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်တႃႇတူၺ်းၽွၼ်း။ ၶေႃႈမုၼ်းပၼ်ႁႅင်းဝႃႈ ၵူၼ်းႁဵၼ်းႁူႉတၢင်းၵတ်ႉၽၢႆႇၽိုၼ်ႉလႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွၼ်းၶိုၼ်ႈၼႃႈၶွင်ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈယင်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၼပ်ႉၶၢတ်ႈလႆႈ။ မၼ်းဢမ်ႇပၼ်ႁႅင်းၶေႃႈဝႃႈ ၽူႈၸၢႆးၽူႈယိင်းၸုမ်းၼိုင်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈဝူၼ်ႉႁၼ်ၶိူင်ႈၶူဝ်းလႆႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၵၢၼ်ၵိၼ်းၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈၺၢၼ်ႇတူဝ်ႈၵႂၢင်ႈၶိုၼ်ႈၼႃႈ။ Uttal et al., 2013 Hyde, 2005

ၼပ်ႉမၢႆ 286 ၵႃႈၽွၼ်းၼၼ်ႉ ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်းဝႃႈၵၢၼ်သင်ႇၶေႃႈမုၼ်းၵဝ်ႇၼၼ်ႉၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၵႃႈႁိုဝ်။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢမ်ႇထုၵ်ႇဢဝ်မၼ်းၵႂႃႇပိူင်ပဵၼ်ၵၢၼ်ထတ်းမၢတ်ႈထၢၼ်ႇၵူႈၵေႃႉၼႂ်းယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ်ၼပ်ႉဝႃႈပဵၼ်မၢႆဢၼ်ၸၢင်ႈဢဝ်မႃးၼပ်ႉၶၢတ်ႈတၢင်းႁိုင်ၼိူဝ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉလႆႈ။ Voyer et al., 1995