ၵၢၼ်လူလိၵ်ႈၽၢႆႇၵႂၢမ်းထီႉသွင် ၸႃႉၵႃႈႁိုဝ်?

ၶေႃႈႁၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လၢတ်ႈဝႆႉၼႂ်းတွၼ်ႈၶွင်ၽူႈလူဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႉၵႂၢမ်းၼၼ်ႉပဵၼ်ၵႂၢမ်းမႄႈ ၼႂ်းၵၢၼ်သပ်းလႅင်းၶေႃႈမုၼ်း။ ၵၢၼ်သပ်းလႅင်းၼၼ်ႉမၢႆတွင်းၸႅင်ႈဝႃႈ ၶေႃႈၼပ်ႉၶေႃႈၼပ်ႉၶွင်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼိူဝ်ပိူင်ယၢင်ႇ ဢမ်ႇပၼ်ႁႂ်ႈၼပ်ႉၶၢဝ်းလူ WPM တႅၵ်ႈၵၼ်လႆႈၵမ်းတေႃႇၵမ်း။ ၶေႃႈၵမ်ႉၵႅတ်ႇၼႆႉလမ်ႇလွင်ႈ: ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢဝ် 17% ၵႂႃႇၸႂ်ႉပဵၼ်တူဝ်ပွင်ႇတႃႇၵူႈၵေႃႉႁဵၼ်းၵႂၢမ်းထီႉသွင်။ Brysbaert, 2019

ႁဵတ်းသင်တၢင်းၵတ်ႉၵႂၢမ်းလမ်ႇလွင်ႈလိူဝ်ၸိုဝ်ႈ L2

ၵၢၼ်ၸႂ်ႉၵႂၢမ်းထီႉသွင်ႁဵတ်းႁႂ်ႈလၢႆးၸတ်းၵၢၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈ၊ တင်းတၢင်းဝႆႉၸႂ်တေႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ႁၼ်ၸွမ်းၵၼ်ၽွမ်ႉၵႃႈႁိုဝ်။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶွင် Whitford လႄႈ Titone ထတ်းတူၺ်းၽွၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸွမ်းလွင်ႈၶၢႆႉတႃ မိူဝ်ႈလူပိုဒ်လိၵ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵူၼ်းသွင်ၵေႃႉ ဢၼ်မီးၵႂၢမ်းမႄႈလႄႈၵႂၢမ်းထီႉသွင်မိူၼ်ၵၼ်ၵေႃႈ ၸၢင်ႈမီးၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်ယၢပ်ႇငၢႆႈပႅၵ်ႇၵၼ် ယွၼ်ႉၶဝ်လႆႈထူပ်းၵႂၢမ်းလႄႈတၢင်းၵတ်ႉပႅၵ်ႇၵၼ်။ Whitford et al., 2012

တၢင်းႁူႉၶေႃႈၵႂၢမ်းၵေႃႈပဵၼ်တွၼ်ႈၼိုင်ႈၶွင်ၶေႃႈမုၼ်းၼႆႉ။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၵုမ်ႇထူၼ်ႈ ထၢမ်ဝႃႈၼႂ်းလိၵ်ႈၸႅတ်ႈၸႅတ်ႈၼိုင်ႈတူဝ်ၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈၵႂၢမ်းလၢႆလၢႆဢၼ် ဢၼ်ၽူႈလူႁူႉ။ ၵႃႈၶၢတ်ႈတၢင်းၵႂၢင်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈယူႇၵပ်းၵၢၼ်ၼပ်ႉဝႃႈပဵၼ်ႁၢင်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း၊ ၶေႃႈမႄႈၶေႃႈၼိုင်ႈ၊ ႁိုဝ်ၸုမ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း။ ၵႃႈၶၢတ်ႈၼမ်ႉၼပ်ႉၶေႃႈၵႂၢမ်းပႅတ်ႉပႅတ်ႉၵူၺ်း ဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်းဝႃႈတေၸၢင်ႈလူလိၵ်ႈၵူႈဢၼ်လႆႈလီလႆႈၽႂ်း။ Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016

ႁဵတ်းသင်ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ် WPM တႅၵ်ႈၵႂၢမ်းၵၼ်ၵမ်းတေႃႇၵမ်း

ၵႂၢမ်းတၢင်ႇၽႃႇသႃႇၸႂ်ႉၶေႃႈလိၵ်ႈၼမ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် တႃႇသပ်းလႅင်းၶေႃႈမုၼ်းတူဝ်ၵၼ်။ တၢင်းယၢဝ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း၊ ပိူင်ပွင်ႁၢင်ႈၵႂၢမ်း လႄႈပိူင်တႅမ်ႈလိၵ်ႈ မီးၽွၼ်းတေႃႇၼူၼ်းဢၼ်ၼပ်ႉယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵၢၼ်သပ်းလႅင်းၶေႃႈမုၼ်းၽႂ်းလူလိၵ်ႈလႄႈၵၢၼ်ၶၢႆႉတႃ ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်ၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈ WPM တႅမ်ႇၼႂ်းၵႂၢမ်းတၢင်ႇဢၼ် မၢႆထိုင်တၢင်းၵတ်ႉဝူၼ်ႉတႅမ်ႇ ႁိုဝ်ဝူၼ်ႉၸႃႉၵႃႈႁိုဝ်တင်းမူတ်း။ Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015

တၢင်းယၢပ်ႇၶွင်လိၵ်ႈလႄႈၶေႃႈၸီႉၼႄၵၢၼ်ႁဵတ်း မီးၽွၼ်းတေႃႇၽွၼ်းလႆႈ

လူဢၢၼ်ႇတႃႇမူၼ်ႈသိူဝ်း၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်း လႄႈၵၢၼ်ႁႃၶေႃႈမုၼ်းၼိုင်ႈဢၼ် ပဵၼ်ၵၢၼ်ပႅၵ်ႇၵၼ်။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈၶၢႆႉတႃၼႄဝႃႈ တၢင်းယၢပ်ႇၶွင်ၶေႃႈၵႂၢမ်းလႄႈတၢင်းတုၵ်းယွၼ်းတႃႇပွင်ႇၸႂ် မီးၽွၼ်းတေႃႇၵၢၼ်ၵူတ်ႇတူၺ်းလိၵ်ႈတႃႇႁၼ်။ ပိူင်ယၢင်ႇဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းလီ လႄႈလိၵ်ႈၽၢႆႇပၢႆးၸၢင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇဢဝ်မႃးတႅၼ်းတၢင်ၵၼ် မိူၼ်ပဵၼ်ၵၢၼ်ထတ်းၽႂ်းလူလိၵ်ႈပိူင်လဵဝ်။ Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015

ၵၢၼ်ၶိုၼ်းလူၶေႃႈၵႂၢမ်းၵွၼ်ႇၼႃႈ ၸၢင်ႈၸွႆႈၽူႈလူၵႄႈၶေႃႈဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း။ လၵ်းထၢၼ်ၵၢၼ်ၸၢမ်းဢၼ်ၼႄဝႃႈ ပေႃးႁႄႉႁၢမ်ႈၶိုၼ်းလူ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈပွင်ႇၸႂ်ယွမ်းလူင်းၼၼ်ႉ ပၼ်ၶေႃႈသတိဝႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇမၢႆဝႃႈၵၢၼ်ၵိုတ်းဢိတ်းၼိုင်ႈ ႁိုဝ်ၶိုၼ်းလူ ၼႂ်း L2 တင်းမူတ်း ပဵၼ်ၵၢၼ်ဢမ်ႇမီးၽွၼ်း။ ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ၽိူမ်ႉၶိုၼ်ႈမႃးပွင်ႇဝႃႈၸွႆႈႁႂ်ႈပွင်ႇၸႂ်ၵေႃႈၸၢင်ႈမီး။ Schotter et al., 2014

ၵၢၼ်ၽိုၵ်းၸွႆႈႁႂ်ႈၽၢင်ႁၢင်ႈၵႂၢင်ႈၵၼ်လႆႈႁိုဝ်?

ၵၢၼ်သပ်းလႅင်းၶေႃႈမုၼ်းၵမ်ႉထႅမ်ဝႃႈ ၵၢၼ်ထူပ်းၵႂၢမ်းလႄႈၵၢၼ်ႁူႉၸၵ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းမီးၽွၼ်းလမ်ႇလွင်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၼႄဝႃႈမီးၸူဝ်ႈမူင်းၽိုၵ်းတႃႇတေၸၢင်ႈလူၵႂၢမ်းမႄႈလႆႈၽႂ်းမိူၼ်ၵၼ်တႃႇၵူႈၵေႃႉ။ ၶေႃႈတူဝ်ယၢင်ႇၶွင်ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းတၢင်ႇဢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈဢမ်ႇပၼ်တၢင်းၶၢတ်ႈၵၢၼ်ၽိုၵ်းဢၼ်မႅၼ်ႈၸွမ်းဢႃႇယုလႄႈၽူႈၸၢႆး/ၽူႈယိင်း။ ထုၵ်ႇထတ်းတူၺ်းၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈၼႃႈၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢၼ်တႅၵ်ႈၵၼ်လႆႈ လႄႈၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်။ Rayner et al., 2016 Whitford et al., 2012

ၸႂ်ႉလိၵ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ် လႄႈမႅၼ်ႈၸွမ်းၵၢၼ်၊ ထတ်းတူၺ်းတၢင်းပွင်ႇၸႂ် လႄႈမၢႆဝႆႉဝႃႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းသင်လႄႈလူတႃႇႁဵတ်းသင် ၼႂ်းၵၢၼ်ၸၢမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၵူႈဢၼ်။ လူလိၵ်ႈဢၼ်ငၢႆႈလႄႈၽႂ်းၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸွႆႈလႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၼႄႁင်းမၼ်းဝႃႈတၢင်းၵတ်ႉလူလိၵ်ႈၶိုၼ်ႈၼမ်ၵႃႈၼၼ်ႉၼႂ်းလိၵ်ႈဢၼ်ယၢပ်ႇလိူဝ်။ ၵၢၼ်တႅၵ်ႈၵၼ်ဢၼ်မီးတီႈပွင်ႇ ထုၵ်ႇၵုမ်းဝႆႉႁႂ်ႈတၢင်းယၢပ်ႇလႄႈယိူင်းဢၢၼ်းမိူၼ်ၵၼ်တီႈဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇ။ Brysbaert, 2019 Nation, 2006

ၵွပ်ႈၼၼ် ၶေႃႈတွပ်ႇတႃႇၸႂ်ႉတေႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၵႃႈၸၢင်ႈလၢႆလၢႆပိူင်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတူဝ်ၽွမ်ႉဢၼ်လဵဝ်။ ၽွၼ်းလႆႈ 139၊ 61 လႄႈ 17% ဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး ၼႄႁႂ်ႈႁၼ်ဝႃႈၸုမ်းၵူၼ်းလႄႈၵၢၼ်ၸၢမ်းမီးၽွၼ်းၼမ်ၵႃႈႁိုဝ်။ ၶဝ်ထုၵ်ႇၸွႆႈပွင်ႇၸႂ်လွင်ႈၽွၼ်းလႆႈပႅၵ်ႇၵၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶၢတ်ႈတူဝ်ၵၢၼ်ႁဵၼ်းဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈၵူႈၵေႃႉဢၼ်မႂ်ႇ။ Brysbaert, 2019