ၶၢဝ်းယၢမ်းတုမ်ႉတွပ်ႇတေႃႇသဵင် ၽႂ်းသေၶၢဝ်းယၢမ်းတုမ်ႉတွပ်ႇတေႃႇသၢႆႁၢင်ႈႁိုဝ်?

ၵႃႈၼပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉဢဝ်မႃးတီႈ Table 1 ၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းတႅၵ်ႈၼိူင်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူတ်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈတႃႇၵၢၼ်ငိၼ်းလႄႈတႃ။ လိူၵ်ႈဢဝ်ၵမ်းဢၼ်ၽႂ်းသုတ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽွၼ်းလႅၵ်ႈပိူင်ႈတင်းၵႃႈၵၢင် ဢမ်ႇၼၼ်ၵႃႈၵၢင်ၸိုင်ႈၶွင်ၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇတင်းမူတ်း။ ၵူၼ်းၶဝ်ႈၸွမ်းပဵၼ်ၼၵ်းႁဵၼ်းပၢႆးယႃႈပီၼိုင်ႈ၊ မီးၽူႈၸၢႆး 60 ၵေႃႉ လႄႈၽူႈယိင်း 60 ၵေႃႉ။ လၢႆးလိူၵ်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလၵ်းၸဵင်တႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ၵူၼ်းထဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈလဵၼ်ႈၵိမ်း။ Jain လႄႈၸုမ်း၊ 2015

မီးသင်ၶိုၼ်ႈမႃး ၼႂ်းၵႄႈသဵင်သင်ႇၼႄလႄႈၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇ?

ၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇငၢႆႈငၢႆႈၼိုင်ႈ ၸႂ်ႉႁႂ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇဢၼ်ႁူႉဝႆႉ မိူဝ်ႈသဵင်သင်ႇၼႄၽၢင်ႇမႃး။ မၼ်းပႃးၵၢၼ်ႁူႉႁၼ်သဵင်သင်ႇၼႄ၊ ၵၢၼ်တႅမ်ႈႁႅၼ်းလႄႈတႄႇၶၢႆႉၵၢၼ်၊ လႄႈၵၢၼ်မၢႆတွင်းၵၢၼ်ၶၢႆႉၼၼ်ႉ။ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇတေႁႂ်ႈႁူႉၸၵ်းသင်ႇၸီႉၼႄ လႄႈလိူၵ်ႈၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇထႅင်ႈ။ လွင်ႈၼႆႉလမ်ႇလွင်ႈလိူဝ်ၵၢၼ်ဢၼ်ဝႅပ်ႉသၢႆႉႁွင်ႉၽွၼ်းဝႃႈ reflex: ၵၢၼ်ၵူတ်ႇၼဵၼ်ဢၼ်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလိူၵ်ႈႁဵတ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵၢၼ်ဝတ်းတႅၼ်းၵၢၼ်လႆလတ်းၶွင်သဵၼ်ႈၼိဝ်ႉတႃႇလွင်ႈလဵဝ်။ Woods လႄႈၸုမ်း၊ 2015 Woods လႄႈၸုမ်း၊ 2015

ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းပၢၼ်ၵဝ်ႇ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းတင်းတၢင်းလိူၵ်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇလႄႈၶၢဝ်းယၢမ်းတုမ်ႉတွပ်ႇၼၼ်ႉ ၼႄႁႂ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်သင်ၵၢၼ်ထတ်းႁူႉသဵင်လႄႈၵိမ်းတႃ ဢမ်ႇလူဝ်ႇလႆႈၽွၼ်းမိူၼ်ၵၼ်။ ၵိမ်းၼိုင်ႈဢၢင်ႈတေလူဝ်ႇလိူၵ်ႈၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇလၢႆလၢႆမဵဝ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈၵၢၼ်ထတ်းသဵင်လူဝ်ႇၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇဢၼ်လဵဝ်။ တႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၸႅၵ်ႇဢဝ်ၽွၼ်းလီၶွင်တၢင်းႁူႉသိုၵ်ႉဢၼ်ၼိုင်ႈဢွၵ်ႇမႃးလွတ်ႈလွတ်ႈ။ Hick၊ 1952

ဢႃႇယု လႄႈၽႃႇၽူႈၸၢႆး/ၽူႈယိင်း လႅၵ်ႈလၢႆႈၵၢၼ်တႅၵ်ႈၼိူင်းႁိုဝ်?

ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းၼၵ်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈၵႃႈၵၢင်ၸုမ်းၽူႈၸၢႆးၽႂ်းလိူဝ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၼႄႁႂ်ႈႁူႉဝႃႈ တၢင်းပႅၵ်ႇၼၼ်ႉပဵၼ်ယွၼ်ႉၵၢၼ်လိူၵ်ႈၵူၼ်း၊ ၵၢၼ်ၸၢမ်းႁဵတ်း ဢမ်ႇၼၼ်တၢင်းၸိူဝ်းၽၢႆႇၼွၵ်ႈ။ ၸုမ်းၼၵ်းႁဵၼ်းဢွၼ်ႇဢၼ်လဵၼ်ႈဢဵၼ်ႁႅင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇတႃႇသပ်းလႅင်းပဵၼ်ႁွင်ႉၵၢၼ်လဵၼ်ႈဢဵၼ်ႁႅင်း။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း Woods ဢၼ်မီးၵူၼ်းၶဝ်ႈၸွမ်းၼမ်လိူဝ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉလွင်ႈဢႃႇယုၵဵဝ်ႇၵပ်းၵၢၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇတႃ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ၵႃႈလူတ်းထွၼ်တႃႇတၢင်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈသဵင်လႄႈတႃ ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈတႃႇၵူႈၵေႃႉ။ Jain လႄႈၸုမ်း၊ 2015 Woods လႄႈၸုမ်း၊ 2015 Woods လႄႈၸုမ်း၊ 2015

ၶိူင်ႈၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမိူၼ်မီးတၢင်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈတၢင်းႁူႉသိုၵ်ႉ

ၵႃႈသဵင်ၶိုၼ်ႈၸွမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်သဵင်ထိုင်ႁူတႄႉ။ ၵႃႈသၢႆႁၢင်ႈၶိုၼ်ႈၸွမ်းမိူဝ်ႈၼႃႈၸေႃးလႅၵ်ႈလၢႆႈတႄႉ။ ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်ပရႃဝ်ႇၸႅတ်ႈၽႅၼ်ဝႆႉ၊ ၵၢၼ်ၼႄၽၢင်ႁၢင်ႈတႄႉ၊ လႄႈၵၢၼ်မၢႆတွင်းမိူဝ်ႈၵူတ်ႇၼဵၼ် ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈၵၼ်။ ၵၢၼ်ထတ်းၸၼ်ႉၽႅၼ်ႇၼႄဝႃႈ တၢင်းတႅတ်ႈၼႅတ်ႈလႄႈတၢင်းၽႅၼ်ၽႅဝ်ၶွင်ၶၢဝ်းယၢမ်း ၶိုၼ်ႈၸွမ်းပရႃဝ်ႇၸႅတ်ႈ၊ ၸိူဝ်ႉၽႅၼ်ႇပၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၶိူင်ႈၸၢမ်းလႄႈၶိူင်ႈၸႂ်ႉ။ ၽွၼ်းတႃၶွင်ၶွမ်းၼိုင်ႈ လႄႈၽွၼ်းႁူၶွင်ၾူၼ်းဢၼ်ၸႂ်ႉႁူဝ်ၾင်ၼၼ်ႉ ၼႆႉပဵၼ်ၵၢၼ်တႅၵ်ႈၼိူင်းသွင်ပိူင်ဝတ်းတႅၼ်းၼင်ႇၵၼ်၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇသွင်တၢင်းႁူႉသိုၵ်ႉလွင်ႈလဵဝ်။ Anwyl-Irvine လႄႈၸုမ်း၊ 2020 Bridges လႄႈၸုမ်း၊ 2020

ၼႆႉၵေႃႈသပ်းလႅင်းဝႃႈ ပႅၼ်းလႅင်းလႆလႅၼ်ႈၽႂ်းလိူဝ်သဵင် ဢမ်ႇတႅပ်းတတ်းၶေႃႈထၢမ်ၼႆႉ။ ၼႂ်းၵၢၼ်ၸၢမ်းၶွမ်းဢၼ်ၸမ်ၵၼ်၊ ၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်သင်ႇၸီႉၼႄလႄႈၶၢဝ်းယၢမ်းယွမ်းၶွင်ၶိူင်ႈၸႂ်ႉ ပဵၼ်သင်ႇဢၼ်ၵၢၼ်ၸၢမ်းလူဝ်ႇၵုမ်းၵမ်။ ပၢင်လဵပ်ႈႁဵၼ်းတႅၵ်ႈၼိူင်းထတ်းတုမ်ႉတွပ်ႇတေႃႇလႅင်းလႄႈသဵင်ၸိူဝ်းတႅတ်ႈတႅတ်ႈ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇတေႃႇၾႃႉလႅင်လႄႈသဵင်မူၼ်းတီႈၵႆ။ Jain လႄႈၸုမ်း၊ 2015

ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းသင်ဢၼ်ပဵၼ်လႆႈတႄႉ?

ပေႃးတႃႇတႅၵ်ႈၼိူင်းၽၢႆႇၼွၵ်ႈၵၢၼ်တႄႉ၊ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈ၊ ၼဵၼ်တုမ်ႉတွပ်ႇ၊ ၶေႃႈၸီႉသင်ႇ လႄႈတူဝ်ၼပ်ႉၵမ်းၸၢမ်းဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်၊ ယဝ်ႉတႅၵ်ႈၼိူင်းၵႃႈသုပ်းသိူဝ်ႈပိူင်လဵဝ်ၵၼ်။ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် ပေႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈၸႅတ်ႈထတ်းၵႃႈၶိူင်ႈ၊ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်ၵႃႈသွင်ၵႃႈမႃးလုတ်းၵၼ် ယဝ်ႉႁွင်ႉဝႃႈပဵၼ်ၽႂ်းၵၢၼ်ၸတ်းၵၢၼ်တၢင်းႁူႉသိုၵ်ႉသုၼ်ႇတူဝ်။ Anwyl-Irvine လႄႈၸုမ်း၊ 2020 Bridges လႄႈၸုမ်း၊ 2020

ၵၢၼ်ႁဵတ်းသမ်ႉလႆႈမိူၼ်ၵၼ်ၵေႃႈလမ်ႇလွင်ႈ။ ၽွၼ်းၵၢၼ်ၸၢမ်းၸုမ်းဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၸၢင်ႈမီးၵွၼ်ႉၵၼ်တင်းၵၢၼ်ဝတ်းတႅၼ်းၽႂ်းၸၼ်ႉၶွင်ၵူၼ်းသုၼ်ႇတူဝ်ဢၼ်ဢမ်ႇၼႄႉၼွၼ်း။ ၵၢၼ်ဢမ်ႇလပ်းၵေႃႈၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းၸုၵ်းၸႂ်လႄႈတၢင်းမၼ်ႈၵိုမ်းၶွင်တုမ်ႉတွပ်ႇ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵၢၼ်ၸၢမ်းၵမ်းလဵဝ်ပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်ဢူၼ်ႈဝႃႈ တၢင်းႁူႉသိုၵ်ႉၼိုင်ႈဢၼ်ၽႂ်းဢမ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈ။ ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈတႃႇလႆႈဝူၼ်ႉသေၵူတ်ႇထတ်းၵၢၼ်ၸၢမ်းလူၺ်ႈသတိ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈတႃႇလႅၼ်ႈၸွမ်းမၢႆၶၢဝ်းယၢမ်းၼိုင်ႈမၢႆ။ Hedge လႄႈၸုမ်း၊ 2017 Lim လႄႈၸုမ်း၊ 2010