ၵၢၼ်တွင်းတူဝ်ၼပ်ႉ ငိၼ်းသဵင် မိူၼ်ၵၼ်တင်းၵၢၼ်တွင်းမၢႆၼပ်ႉ တူၺ်းႁၼ်ႁႃႉ?

ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းငိၼ်းသဵင်ၼၼ်ႉ မီးၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းတင်းၸုမ်း 763 ၵေႃႉ ဢႃႇယု 18–65 ပီ။ ၵႃႈၵၢင်ၵၢၼ်တွင်းတူဝ်ၼပ်ႉၽၢႆႇတေႃႇၼႃႈပိူင်ၵဝ်ႇ ပဵၼ် 6.35၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵႃႈၵၢင်တူဝ်ၼပ်ႉသုင်သုတ်း ဢၼ်ႁဵတ်းလႆႈၼႂ်းၵၢၼ်ထတ်းတင်းၸုမ်းပွင်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ် 6.77။ လွင်ႈတႅၵ်ႈၵၼ်ၼႂ်းၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်လဵဝ်ၼႆႉၵေႃႈ ၼႄဝႃႈ ၵႃႈၵၢင်ဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇတေလႆႈၸႅင်ႈလႅင်းဝႃႈ ၼပ်ႉၸွမ်းပိူင်လႂ်။ Woods et al., 2010

ၵွပ်ႈသင်လႅၵ်ႈလၢႆးပၼ်ၶေႃႈမုၼ်း ယဝ်ႉၵၢၼ်ၵေႃႈလႅၵ်ႈၸွမ်း

ပိူင်ဝူၼ်ႉလွင်ႈၸႂ်တွင်း ၸႅၵ်ႇပိူင်တႅၼ်းတၢင်ႇလႄႈပိူင်ၵုမ်းၵၢၼ်၊ မိူၼ်ၼင်ႇတူဝ်ၶေႃႈလၢတ်ႈ လႄႈတူဝ်ၶေႃႈတီႈတင်ႈပၢႆးႁၼ်။ တူဝ်ၼပ်ႉတႅမ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈၶိုၼ်းပိၼ်ႇပဵၼ်ၶေႃႈလၢတ်ႈလႆႈ၊ ၵွပ်ႈၼႆ လွင်ႈတႅၵ်ႈၵၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇငၢႆႈတေႃႇၵၼ်ထိုင်တၢၼ်ႇႁွင်ႉဝႃႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈပဵၼ်ၸႂ်တွင်းတူၺ်းႁၼ်သႅၼ်းလဵဝ်၊ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈပဵၼ်ၸႂ်တွင်းငိၼ်းသဵင်သႅၼ်းလဵဝ်။ လၢႆးၼႄၶေႃႈမုၼ်းလႄႈ လွင်ႈၵူၼ်းၸႂ်ႉမၼ်းၵေႃႈ မီးတၢင်းမၢႆတင်းသွင်။ Baddeley, 2012

ၵၢၼ်တူၺ်းႁၼ်လိၵ်ႈမၢႆၼပ်ႉတင်းၸုမ်း တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႅၵ်ႇၸုမ်းၸွမ်းပိူင်မၼ်းငၢႆႈၶိုၼ်ႈ။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈၸႅၵ်ႇၸုမ်း မၢႆထိုင်လွင်ႈဢၼ်ပိူင်ၸမ်ၵၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸုမ်းတူဝ်ၼပ်ႉၼၼ်ႉငၢႆႈတေႃႇၵၢၼ်တွင်း၊ ၽွၼ်းလီၼႆႉၵွင်ႉၵၢႆႇၸွမ်းပိူင်ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်တွင်းဝႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵွႆးၸွမ်းၼမ်ႉၼပ်ႉတူဝ်လိၵ်ႈမူတ်းမူတ်း။ ဝၼ်းလိူၼ်ပီ ဢၼ်ၵူၼ်းႁူႉၸၵ်းၽၢင်ႁၢင်ႈလီ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်တင်းတူဝ်ၼပ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်။ Mathy et al., 2012 Miller, 1956

ၵႃႈၵၢင်တူဝ်ၼပ်ႉတူၺ်းႁၼ်သုင်ၼႆႉ ၼႄဝႃႈၸႂ်တွင်းႁႅင်းႁႃႉ?

ၼႄလႆႈၵွႆးတႃႇၵၢၼ်လႄႈငဝ်းလၢႆးဢၼ်ၸၢမ်းတူၺ်းၼၼ်ႉ။ ၵၢၼ်တႅၵ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈလႅၵ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၼႄ၊ ၶေႃႈတွၼ်ႈတႃႇၸိူဝ်းတွင်းၶိုၼ်း၊ ပိူင်တုမ်ႉတွပ်ႇ လႄႈပိူင်ၵိုတ်းၵၢၼ်။ ၵၢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းလၢႆးဝတ်းတၢင်းယၢဝ်းၸႂ်တွင်းၼၼ်ႉ ယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ လွင်ႈလဵၵ်ႉၼွႆႉၸိူဝ်းၼႆႉ မီးၽွၼ်းတေႃႇၵႃႈၽူၼ်။ ၵႃႈမၢႆၽူၼ်လီၵႂႃႇၼႂ်းပိူင်ၼိုင်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈတေမၢႆၽူၼ်လီၵႂႃႇၼႂ်းၵၢၼ်ၸႂ်တွင်းႁဵတ်းၵၢၼ်တင်းသဵင်ႈ။ Conway et al., 2005

ၵွပ်ႈသင်တၢင်းၼမ်ႉၸႂ်တွင်းဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး ၸင်ႇတူၺ်းမိူၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်

ပိူင်ၸႂ်တွင်းဢၼ်ၶွင် Cowan ၵဵဝ်ႇၵပ်းၸုမ်းတူဝ်ၶေႃႈ ဢၼ်မီးငဝ်းလၢႆးတႃႇၵုမ်းလွင်ႈၸိူဝ်းတွင်းၶိုၼ်းလႄႈၽွၼ်းတၢင်းတွင်းယၢဝ်းၼၼ်ႉႁႂ်ႈမီးၼႄႉၼွႆႉ။ ၵၢၼ်တွင်းတူဝ်ၼပ်ႉပိူင်ထမ်ႇမတႃႇၸၢင်ႈလႆႈၽွၼ်းလီတီႈလွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵၢၼ်တႅၵ်ႈၵၼ်ၵႃႈၼပ်ႉၸုမ်းတူဝ်ၶေႃႈတင်းၼမ်တူဝ်ၼပ်ႉၼႆႉ ၸႂ်ႉၼပ်ႉၸွမ်းၼူၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် လႄႈၶေႃႈၵိၼ်းၸႂ်ၵၢၼ်ၸၢမ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ Cowan, 2001

ၵၢၼ်ၽိုၵ်းလၢႆးတွင်းတင်းၶႅင်ႁႅင်း ပၼ်တူဝ်ယၢင်ႇဢၼ်ႁၼ်ၸႅင်ႈ: ၽူႈၶဝ်ႈၸၢမ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ႁဵၼ်းတွင်းသၢႆတူဝ်ၼပ်ႉယၢဝ်းလိူဝ်ၵဝ်ႇလႆႈ ၸွမ်းလွင်ႈၸတ်းပိူင်တၢင်းႁူႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလႅၵ်ႈၵႂႃႇၸွမ်းတၢင်းမၢႆတူဝ်ဢၼ်ဢမ်ႇၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်။ ၼႆႉပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇဝႃႈ မီးၽိူမ်ႉၽွၼ်းတၢင်းၵတ်ႉယဝ်ႉ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈၽၢႆႇသိမ်းၸႂ်တွင်းၶၢဝ်းပွတ်းတင်းသဵင်ႈ ယႂ်ႇမႃးထိုင်တူဝ်ၼပ်ႉဢၼ်ၼႄဝႆႉၼၼ်ႉ။ Ericsson et al., 1980

လွင်ႈပိူင်တၢင်းဢႃႇယုလႄႈၽူႈၸၢႆးၽူႈယိင်းၸိုင်?

ပိူင်တႅၵ်ႈတၢင်းၵူၼ်းၼမ် တေလႆႈမိူၼ်ၵၼ်ၼႂ်းလၢႆးၶဝ်ႈမႃး၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း၊ ၽႃႇသႃႇ၊ လၢႆးတုမ်ႉတွပ်ႇလႄႈလၢႆးၼပ်ႉၽူၼ်။ ၸုမ်းၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းၵၢၼ်ၸၢမ်းငိၼ်းသဵင် ဢမ်ႇပၼ်လၢႆးၼပ်ႉတႅၵ်ႈတႃႇၵၢၼ်လဵၼ်ႈဝႅပ်ႉတူၺ်းႁၼ် ဢၼ်ၸႅၵ်ႇၸွမ်းဢႃႇယု ဢမ်ႇၼၼ်ၽူႈၸၢႆးၽူႈယိင်း။ သင်ဢဝ်ၵႃႈၵၢင်ၼၼ်ႉၵႂႃႇၸႂ်ႉၵပ်းၵူႈပိူင်ဢွၼ်ႇလၢႆးၼိူဝ်ဢွၼ်ႇ၊ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၶေႃႈမုၼ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်မီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇၸၼ်ႉပုၵ်ႈၵူၼ်းဢၼ်ၽိတ်းၽူၼ်။ Woods et al., 2010 Conway et al., 2005

လွင်ႈသတိၼႆႉၵေႃႈၵႂၢင်ႈၵႂႃႇထိုင်ၵၢၼ်ၸႂ်တွင်းပိူင်တၢင်ႇမဵဝ်း: ၵၢၼ်သုၼ်းၵၢၼ်တွင်းတင်းၵၢၼ် n-back ၼၼ်ႉ မီးၶေႃႈမိူၼ်ၵၼ်ၵွႆးၼိတ်းၼိုင်ႈ လႄႈဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်တႅၼ်းၵၼ်။ ၵႃႈၽူၼ်တွင်းမၢႆၼပ်ႉတူၺ်းႁၼ်သုင်ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈၼႆ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵႃႈၽူၼ် n-back ဢၼ်ယိုၼ်ယၼ်ဝႆႉ ဢမ်ႇၼၼ်ၵႃႈၼပ်ႉ IQ။ Redick et al., 2013

သင်တေတူၺ်းလွင်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ႁႂ်ႈၸႅၵ်ႇၽၢင်ႁၢင်ႈၵၢၼ်လဵၼ်ႈၵူႈမဵဝ်း၊ ၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းၼႄလႄႈပိူင်တုမ်ႉတွပ်ႇဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်၊ ယဝ်ႉမၢႆဝႆႉဝႃႈ လႆႈၸိူဝ်းတွင်းၶိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ်ၸႅၵ်ႇၸုမ်းသၢႆတူဝ်ၼပ်ႉႁိုဝ်။ လွင်ႈတႅပ်းတတ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅၵ်ႈၵၼ်လွင်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈၶိုၼ်ႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးပိူင်တႅၵ်ႈတၢင်းၵူၼ်းၼမ် ဢမ်ႇၼၼ်လွင်ႈယိုၼ်ယၼ်တၢင်းၵၢၼ်ယႃ။ Woods et al., 2010 Mathy et al., 2012