Bilembeteli mpe mituya ya ntina
| Likanisi | Ndimbola oyo esimbami na bilembeteli |
|---|---|
| Koloba na kati ya motema epekisaka moto nyonso atánga na mbangu ya koloba | Kotánga na kimya mpe kotánga na mongongo ezali na mbangu ekeseni; boyokani yango ya pete endimami te |
| Kolongola maloba ya kati esalaka ete bososoli ya noki ezala ya solo | Mobeko ya ndenge wana endimami te mpo na makambo nyonso |
| Kozongela kotánga ezali ntango oyo ebungisami kaka | Bolukiluki ya komeka emonisi ete kozongela kotánga ekoki kosalisa bososoli |
| WPM ya likoló oyo emonisami elakisi ntango nyonso kotánga malamu | Esengeli mpe kotalela bososoli |
Liloba subvocalization esalelamaka na ndimbola ya monene. Ekoki kolimbola mongongo ya kati oyo moto ayokaka, mosala ya mike oyo etali koloba, to ndenge ya kosala na monɔkɔ oyo esalelaka makanisi ya makelele. Makambo yango ezali te bamekoli oyo ekokani. Botali ya mbangu ya kotánga etaleli mosala ya mongongo na makanisi mpe ezali koloba ete tosengeli te kokanisa ete koboya koyoka mongongo ya kati elongolaka mosala ya monɔkɔ oyo kotánga esengaka. Rayner et al., 2016
Mpo na nini kotambolisa miso noki ekoki te
Miso esangisaka bansango ya komona na nzela ya kotala esika moko na esika moko mpe kopumbwa, kasi bososoli esengaka koyeba maloba mpe kosangisa ndimbola na yango. Botali ya ndenge miso etambolaka emonisi ete lolenge ya kozwa makambo mpe kosala na monɔkɔ esalaka elongo. Kotambolisa elakiseli noki to kopekisa miso ezonga nsima emonisi te ete basosolaki makambo yango nyonso. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Schotter mpe baninga na ye bamekaki mayele oyo ezalaki kopekisa kosalela lisusu maloba oyo moto asilaki kotánga mpo na kozongela kotánga na ndenge oyo esalisaka. Bososoli ekitaki. Yango emonisi te ete kozonga nyonso ezali na ntina; kasi ezali koboya likanisi ya kotalela kozonga nsima nyonso lokola libunga oyo esengeli kolongolama mbala moko. Schotter et al., 2014
Mpo na nini mikanda mosusu emonanaka ete otángaka yango noki mingi
Koyeba maloba mpe koyeba monɔkɔ malamu ebongolaka makambo oyo esengeli kosala. Bolukiluki ya mbala boni maloba ya monɔkɔ ya mibale emonanaka mpe bolukiluki ya maloba oyo moto ayebi emonisi mpo na nini liloba oyo oyebi te to monɔkɔ oyo omeseni na yango mingi te ekoki kosalisa mosala etambola malɛmbɛ. Yango emonisi te ete mongongo ya kati nde ezali ntina, ata soki moto amoni mongongo yango mingi na ntango azali kotánga makomi ya mpasi. Whitford et al., 2012 Brysbaert et al., 2016
Nini ezali na bopusi na yango?
Bongo, kotala kaka noki mpo na koluka likambo?
Kotala makomi noki ekoki kosalisa soki mokano ezali ya koluka likambo moko to kozwa makanisi ya monene. Na ndenge yango ozwaka bansango mingi te, mpe esengeli kotalela yango na kotalela mokano yango. Botali ya mbangu ya kotánga ekesenisi yango na kososola makomi nyonso na mozindo na mbangu oyo eleki mpenza. Kotala noki mingi ezali elembo te ete bososoli ya makambo ya mikemike etikali ndenge moko. Rayner et al., 2016
Mwayene ya motángo ya mikóló mpe ezali na ndelo. Ezali bokuse ya misala ya Lingelesi, oyo ezalaki na bato mingi oyo batángá mingi; ezali te mibeko ya mbangu ya kotánga mpo na mbula mokomoko mpe minɔkɔ nyonso. Bana, mikóló mibange mpe bato oyo bazali koyekola monɔkɔ ya mibale basengeli te kosambisama na mwayene moko to na kotalela soki mongongo na bango ya kati ezali kimya ndenge nini. Brysbaert, 2019
Nini esimbami na bilembeteli na esika ya mayele ya kokanga koloba?
Tángá makomi oyo ebongi na mokano na yo, talá soki ososoli, mpe mesana mingi na monɔkɔ mpe likambo oyo ozali kotánga. Botali ya kotánga esimbaka likanisi ete mayele oyo moto azwi na bomoi mpe koyeba monɔkɔ malamu ezali na ntina, kasi endimisi te motángo moko ya komeka oyo esengeli kosala ntango nyonso to bomati ya mbangu oyo ezali ya solo. Bolukiluki ya koyeba maloba emonisaka mpe motángo ya makambo oyo oyebi na kati ya makomi yango moko, kasi te mayele ya noki ya kobakisa mbangu. Rayner et al., 2016 Nation, 2006
Mpo na kokokanisa ndenge na yo moko, salela mikanda oyo oyebi te mpe kokanisa bososoli elongo na ntango. Soki lolenge moko ebakisi WPM kasi ekitisi likoki na yo ya kolimbola makomi, lobá ete ezali kopesa litomba moko mpe kobungisa mosusu. Koyoka lokola mongongo ya kati ekiti, yango moko, ezali elembo te ete otángi malamu koleka. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Mokano oyo ekoki kosalema ezali kososola makomi oyo ebongi na ndenge ya malamu koleka. Liziba moko te oyo etángami emonisi ete kokanga subvocalization na ntango ya komeka na navigateur ebakisaka mayele ya moto nyonso to elongolaka libela ndelo ya kosala na monɔkɔ oyo kotánga esengaka. Rayner et al., 2016 CLIFTON et al., 2015
Meká momekano ya ofele oyo etali yango
Mekano ya mbangu ya kotánga
Meka momekano ya mbangu ya kotánga kozanga komikata ete osalela mayele ya kopekisa mongongo ya kati oyo oyebi te. Koma bososoli pembeni ya mbangu. Soki omeki lolenge ya kotánga, talela mbano yango lokola bokokanisi oyo etali kaka makomi wana, kasi lokola emekeli oyo endimami ya koloba na kati ya motema te.
Mituna oyo batunaka mingi
Koyoka mongongo na kati ya motema ezali elembo ya kotánga malamu te?
Botali ya bolukiluki esimbaka te bosukisi yango mpo na makambo nyonso. Kosala na monɔkɔ oyo etali makelele mpe koloba liloba mokomoko na mongongo ezali makambo mibale ekeseni. Rayner et al., 2016
Nasengeli koboya kotala makomi oyo natángi lisusu?
Te, yango ezali mobeko ya makambo nyonso te. Momekano oyo etambwisamaki malamu emonisi ete kozala na likoki ya kozongela kotánga esalisaka bososoli. Schotter et al., 2014
Nakoki komeka kotala makomi noki yango moko?
Ɛɛ, kasi talela yango lokola kozwa biteni ya makomi mpo na koyeba likambo moko to kozwa makanisi ya monene, kasi lokola elembo te ete ososoli makambo nyonso ya mikemike na mbangu oyo emonisami. Rayner et al., 2016
Mikanda oyo euti na yango
- Brysbaert (2019). Maloba boni totángaka na miniti moko? Botali mpe bosangisi ya bolukiluki ya mbangu ya kotánga.
- Rayner et al. (2016). Makambo mingi ya kotánga, ntango moke.
- Rayner (1998). Ndenge miso etambolaka ntango ya kotánga mpe kosala na bansango: bambula 20 ya bolukiluki..
- CLIFTON et al. (2015). Ndenge miso etambolaka ntango ya kotánga mpe kosala na bansango: libula ya bambula 40 ya Keith Rayner.
- Whitford et al. (2012). Ndenge oyo koyekola monɔkɔ ya mibale ebongolaka mbala boni maloba ya monɔkɔ ya liboso mpe ya mibale emonanaka: bilembeteli oyo euti na ndenge miso etambolaka ntango ya kotánga paragrafu ya bomoi.
- Nation (2006). Maloba boni esengeli koyeba mpo na kotánga mpe koyoka?.
- Schotter et al. (2014). Kondima te makambo oyo otángi mbala moko kaka.
- Brysbaert et al. (2016). Maloba boni toyebi? Makanisi ya motángo ya maloba oyo moto ayebi, na kotalela ndimbola ya liloba, motángo ya makambo oyo ayokaka na monɔkɔ mpe mbula ya moto oyo azali kosangana.