Bilembeteli mpe mituya ya ntina
| Motuna ya bolukiluki | Makambo oyo bilembeteli ekesenisaka |
|---|---|
| Kobalusa bililingi na makanisi to makoki nyonso ya etando | Misala ndenge na ndenge ya etando emonisaka bokeseni ndenge na ndenge kati na bituluku |
| Mwayene ya etuluku to likoki ya moto | Bokeseni ya mwayene etángaka te moto nyonso |
| Mosala ya lelo to likoki ya kobongisa | Boyekoli ya komeka makoki ya etando emonisi ete makoki ekoki kobonga |
| Mbano ya mosala moko to mayele ya motó nyonso | Mosala moko ya etando emonisaka te makoki nyonso ya kokanisa |
Botali ya Voyer ná baninga na ye ekabolaka makambo oyo emonani kolanda meko moko na moko mpe ndenge oyo meko esalemi. Botali ya kala ya Linn ná Petersen mpe ekesenisaka kobalusa bililingi na makanisi, koyeba etando mpe komona etando na makanisi. Kopesa motángo moko lokola bokeseni kati na mibali ná basi na makoki nyonso ya etando elongolaka bokeseni wana. Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Mosala ya kobalusa bililingi na makanisi esɛngaka nini?
Mekano ya kala ya Shepard ná Metzler etalelaki ndenge bato bazwaka bikateli mpo na biloko ya biteni misato oyo ebalusami. Vandenberg ná Kuse basalaki mekano ya papye mpo na etuluku, oyo ezali na mituna mpe mibeko na yango ya kopesa bapwɛ. Mekano oyo esalemi na lisalisi ya navigateur mpe esalelaka bililingi, mikolo ya nsuka to mibeko ya koyanola ndenge mosusu ezwi te na ndenge ya automatique mibeko ya bamekano wana mibale. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978
Yango elimboli mpe ete bokeseni ya bosikisiki, bokeseni ya ntango ya kosilisa mosala, mpe bokeseni ya mituna oyo moto akokisi liboso ntango oyo epesami esila ezali te mbano oyo ekoki kozwa esika moko na mosusu. Ndenge oyo mekano esalemi ezali eteni ya oyo emonani, ezali te likambo ya moke oyo tokoki kotyola. Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Bokeseni ya mwayene elakisi nini mpo na bokokani ya mbano?
Elakisi te ete mibali nyonso balekaka basi nyonso to ete tokoki kosakola mbano ya moto moko na kotalela mobali to mwasi na ye. Botali ya Hyde etaleli bokeseni ya mayele ya kokanisa kati na mibali ná basi elongo na bokokani mingi mpe bokeseni oyo etaleli mosala. Mbano ya bituluku ezali te bosambisi ya moto moko. Hyde, 2005
Nini ezali na bopusi na yango?
Boyekoli yango emonisi ntina na yango?
Komona bokeseni elakisi te soki eutaki na bioloji, makambo oyo moto akutanaki na yango, mayele oyo asaleli, ndenge mekano esalemi, to boyokani ya makambo yango. Botali ya boyekoli oyo totángi esangisi mbano mpe makambo oyo ebongolaka yango; epesi nzela te ya koloba ete ntina moko ezali mpo na moto moko. Ndenge bokeseni ebimaka na boumeli ya bokoli etaleli mpe meko oyo esalelami, kasi eleko moko ya mbula oyo bokeseni nyonso ya etando emonanaka epai ya bato nyonso ezali te. Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Kosala ngalasisi ekoki kobongola mbano?
Botali ya Uttal ná baninga na ye ya boyekoli ya ngalasisi mpo na makoki ya etando emonaki bopusi ya mwayene ya g ya Hedges = 0.47 nsima ya kolongola mbano oyo ekesanaki mingi na mosusu. Botali yango esangisi ngalasisi ndenge na ndenge ya makoki ya etando; etali kaka te kobalusa bililingi na makanisi mpe etali mpe te lisano ya Helibrain. Emonisi ete makoki ya kosala makambo ya etando ekoki kobongwana, kasi elaki te ete bato nyonso bakozwa litomba ndenge moko to ete bokeseni ya bituluku ekosila mobimba. Uttal et al., 2013
Boyekoli ya kosala lisusu mekano mpe emonisi ete mbano ekoki kobonga na misala ya makoki ya kokanisa. Yango wana, liboso ya koloba ete mbano ya nsima emonisi ete likoki ya moto ebongwani mingi, esengeli kosala bokokanisi oyo etaleli libaku oyo azwaki ya komeka liboso mpe koyeba mosala yango. Scharfen et al., 2018
Osengeli kolimbola ndenge nini mbano na yo moko?
Salelá bililingi ya lolenge moko, ntango ya kosala mosala ya lolenge moko mpe mibeko ya kopesa bapwɛ ya lolenge moko; talela mbangu elongo na bosikisiki. Bolukiluki ya bondimi ya meko ekebisi ete mosala ya komeka oyo esalaka malamu na boyekoli ya laboratware epesaka te na ndenge ya automatique molongo ya bato oyo ezalaka se ndenge moko. Mbano moko ya mokuse ezali elembeteli moke mpo na koloba ete moto azali na ezaleli ya etando oyo ebongwanaka te. Hedge et al., 2017
Ndenge ya malamu ya kosalela mbano ezali kotala mosala moko moko: yeba kobalusa bililingi nini to mibeko nini ezali mpasi, mpe landa bokoli na bililingi mosusu ya sika oyo ekoki kokokanisama. Bilembeteli emonisi ete bato bakoki koyekola makoki ya etando, kasi moto mokomoko akobonga to te ezali likambo oyo eyebani te. Epesaka nzela te ya koloba ete mobali to mwasi moko akoki te kobalusa biloko, to ete lisano oyo ebakisaka mayele ya motó nyonso. Uttal et al., 2013 Hyde, 2005
Motángo ya bopusi 286 emonisaka bonene ya botali moko ya kala oyo esangisaki boyekoli mingi. Esengeli kobosanaka te ete yango ezali te ndakisa ya lelo oyo ezali komonisa bato nyonso, mpe motángo yango ekoki kosalelama te mpo na kosala kalkile ya percentili ya mekano ya navigateur. Voyer et al., 1995
Meká momekano ya ofele oyo etali yango
Mekano ya kobalusa bililingi na makanisi
Meka mekano ya kobalusa bililingi na makanisi mpe limbolá mbano na kotalela malako na yango. Kokanisá bamekano na yo moko ya ndenge moko, kasi kopesa mbano ndimbola na kotalela makanisi ya bato nyonso mpo na etuluku moko. Makambo oyo ebimisami te epesi mobeko ya kobongola mbano ya lisano oyo na kotalela mobali to mwasi.
Mituna oyo batunaka mingi
Mwayene ekoyebisa ngai nani akolonga?
Te. Bokeseni ya mwayene kati na bituluku ezwaka te ekateli ya bokokanisi nyonso kati na bato. Hyde, 2005
Bokeseni ezali ndenge moko na bamekano nyonso ya makoki ya etando?
Te. Botali nyonso mibale ya kala ekesenisaka lolenge ya misala mpe bopusi ya ndenge mekano esalemi. Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Makoki ya etando ekoki kobonga?
Botali ya boyekoli ya ngalasisi emonisi ete na mwayene makoki ebongaka na ngalasisi ndenge na ndenge ya etando, kasi bokoli ekeseni mpe elaka ya litomba mpo na moto moko moko ezali te. Uttal et al., 2013
Mikanda oyo euti na yango
- Voyer et al. (1995). Bonene ya bokeseni kati na mibali ná basi na makoki ya etando: botali ya boyekoli mingi mpe kotalela makambo ya ntina..
- Linn et al. (1985). Kobima mpe kolimbolama ya bokeseni kati na mibali ná basi na likoki ya etando: botali ya boyekoli mingi.
- Shepard et al. (1971). Kobalusa biloko ya biteni misato na makanisi.
- Vandenberg et al. (1978). Kobalusa bililingi na makanisi, mekano ya etuluku mpo na komona etando ya biteni misato.
- Uttal et al. (2013). Makoki ya etando ekoki kobongwana: botali ya boyekoli ya ngalasisi.
- Hyde (2005). Likanisi ete basi ná mibali bakokani na makambo mingi.
- Scharfen et al. (2018). Bopusi ya kosala lisusu bamekano ya makoki ya kokanisa: botali ya boyekoli mingi.
- Hedge et al. (2017). Likambo ya kokamwa na bondimi: mpo na nini misala ya kokanisa oyo esalaka malamu emonisaka te bokeseni ya bato oyo ezalaka se ndenge moko.