Bilembeteli mpe mituya ya ntina
| Mosala oyo etalelami | Mwayene ya mbangu | Ntango etángami mpo na maloba 1,000 |
|---|---|---|
| Makambo ya solo, kotánga na kimya | 238 WPM | Pene na miniti 4 na segɔnde 12 |
| Lisapo, kotánga na kimya | 260 WPM | Pene na miniti 3 na segɔnde 51 |
| Kotánga na mongongo makasi | 183 WPM | Pene na miniti 5 na segɔnde 28 |
Mwayene ya kotánga na mongongo makasi eutaki na boyekoli 77 mpe bato 5,965. Bituluku ya kotánga na kimya mpe na mongongo makasi ekeseni na makomi, malako mpe bato oyo basanganaki; yango wana kolongola 183 na 238 emonisi te ete moto nyonso akobakisa 55 WPM soki atángi na kimya. Mpe mwayene ya etuluku emonisaka te mongongo ya malamu, mokakatano ya kotánga malamu, to mbangu oyo moto asengeli kokóma na yango. Brysbaert, 2019
Koloba ebakisi mosala mosusu ya kobimisa maloba
Kotánga na mongongo makasi esangisaka koyeba maloba na miso, kosala ndimbola ya monɔkɔ mpe kosolola. Kotánga na kimya esalelaka mpe monɔkɔ mpo na kosala ndimbola, kasi esengeli te kozela ete liloba mokomoko ebima na monɔkɔ. Botali ya ndenge miso etambolaka emonisi boyokani kati na komona eteni moko na mbala moko mpe kosala ndimbola ya monɔkɔ; mosala moko te ezali kaka kotambolisa miso na molɔngɔ. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Bokeseni yango elingi koloba te ete kotánga na kimya ezangi lolenge ya mongongo na makanisi. Botali ya kotánga mbangu elimboli mpo na nini kolongola mongongo ya kati na makanisi emonisami te lokola nzela ya bato nyonso mpo na kososola noki mpenza. Koloba na mongongo oyo eyokanaka te mpe kozanga kosala maloba na makanisi ezali makanisi mibale ekeseni. Rayner et al., 2016
Lolenge nini ya kotánga esalisaka kososola malamu koleka?
Mwayene mibale ya mbangu yango moko ekoki kopesa eyano te na motuna yango. Kososola etaleli makomi, ntina ya kotánga mpe moto oyo azali kotánga. Komeka moko oyo epekisaki bato kozonga kotánga maloba emonisi ete kozonga na maloba ekoki kosalisa mpo na kososola; malako ya makasi ya kotánga noki ekoki kolongola ntango ya ntina mpo na kosala ndimbola, na lolenge nyonso mibale ya kotánga. Schotter et al., 2014
Nini ezali na bopusi na yango?
Mpo na nini mbula mpe monɔkɔ ebongolaka bokokanisi
Botali ya boyekoli emoni ete mbangu ya bana, mikóló mibange mpe bato oyo bazali koyekola monɔkɔ ya mibale ekeseni. Boyebi ya maloba mpe mimeseno ya monɔkɔ esalisaka mpo na koyeba maloba; bolukiluki ya monɔkɔ ya mibale emonisi ete mbala boni liloba esalelamaka etaleli mimeseno ya moto na monɔkɔ mokomoko. Na yango, mbangu ya kotánga na mongongo makasi mpe na kimya ya moyekoli ekoki kokesana na ndenge mwayene ya mikóló oyo batángaka Lingelesi emonisi. Brysbaert, 2019 Whitford et al., 2012
Koyeba maloba ntango ozali kotánga ekeseni mpe na kobimisa maloba na mongongo malamu. Mituya ya maloba oyo moto ayebi etaleli lolenge oyo batángi maloba; mpe koyeba maloba mingi na makomi etaleli maloba oyo ezali na makomi yango moko. Yango nde ntina ya kosalela te motuya moko ya WPM ya kotánga na mongongo makasi mpo na kosambisa boyebi ya monɔkɔ ya moto mobimba. Brysbaert et al., 2016 Nation, 2006
Likambo nini ebongi komeka?
Poná lolenge oyo ebongi na mosala: koloba liboso ya bato mpe kotánga mpo na kososola yo moko esɛngaka mayele oyo ezali na boyokani, kasi ekeseni. Kokanisá makomi oyo ekokani mpe talá soki ososoli yango. Botali ya boyekoli ya kotánga esimbaka kolimbola mbano kolanda mosala, kasi epesi te toli ya bato nyonso ete ntango nyonso batánga na lolenge moko. Brysbaert, 2019 Rayner et al., 2016
Mpo na kokokanisa ya mbala moko, salelá biteni ya makomi oyo oyebi te mpe ezali na mokakatano oyo ekokani; kotánga eteni moko na mongongo makasi mbala moko nsima ya kotánga yango na kimya te. Soki oyebi makomi liboso, ekobebisa bokokanisi. Talá mbano lokola likambo oyo emonisi ndenge otángaki biteni wana, kasi lokola komeka oyo endimami mpo na koyeba mayele na yo ya kati to elaka ya ndenge okotánga babuku nyonso te. CLIFTON et al., 2015 Rayner, 1998
Soki mbangu ebongwani, kobosana te ndimbola na yango: kotánga noki kasi kososola mabe ekeseni na kotánga noki mpe kososola ndenge moko. Motuya ya mbangu yango moko ekoki kokesenisa makambo yango mibale te. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Meká momekano ya ofele oyo etali yango
Mekano ya mbangu ya kotánga
Meká mekano ya mbangu ya kotánga lokola mosala ya kotánga na kimya mpe yanolá na mituna na yango ya bososoli. Emekaka te makoki ya kotánga na mongongo makasi. Soki omeki ngonga ya kotánga na mongongo makasi na esika mosusu, lakisá ete ezali mosala mosusu.
Mituna oyo batunaka mingi
Esengeli kotánga na mongongo makasi na 183 WPM?
Ezali mwayene ya bato ebele, kasi etinda te. Makomi, malako, bizaleli ya bato oyo basanganaki mpe ntina ya mosala ebongolaka mbano. Brysbaert, 2019
Kotánga na kimya elongolaka mongongo ya kati na makanisi?
Te. Botali ya kotánga mbangu ekesenisaka mongongo ya kati oyo etali monɔkɔ mpe kosolola liloba mokomoko na mongongo makasi. Rayner et al., 2016
Komeka kotánga na kimya ekoki komeka makoki na ngai ya koloba?
Ekoki komonisa yango te soki otali kaka mbangu ya kotánga. Kobimisa maloba na mongongo makasi esɛngaka makambo oyo ntango ya kosilisa kotánga na kimya emekaka te. CLIFTON et al., 2015
Mikanda oyo euti na yango
- Brysbaert (2019). Maloba boni totángaka na miniti moko? Botali mpe bosangisi ya bolukiluki ya mbangu ya kotánga.
- Rayner et al. (2016). Makomi mingi ya kotánga, ntango moke.
- Rayner (1998). Koningana ya miso ntango ya kotánga mpe kosala ndimbola ya makambo: bambula 20 ya bolukiluki..
- CLIFTON et al. (2015). Koningana ya miso ntango ya kotánga mpe kosala ndimbola ya makambo: libula ya bambula 40 ya Keith Rayner.
- Whitford et al. (2012). Mimeseno ya monɔkɔ ya mibale ebongolaka ndenge mbala boni maloba ya monɔkɔ ya liboso mpe ya mibale esalelamaka: bilembeteli oyo euti na komeka koningana ya miso ntango ya kotánga paragrafe ya momeseno.
- Nation (2006). Maloba boni tosengeli koyeba mpo na kotánga mpe koyoka?.
- Schotter et al. (2014). Ondima te oyo otángi mbala moko kaka.
- Brysbaert et al. (2016). Maloba boni toyebi? Mituya ya maloba oyo moto ayebi kolanda ndimbola ya liloba, motuya ya monɔkɔ oyo ayokaka mpe mbula ya moto oyo asanganaki.