Bilembeteli mpe mituya ya ntina
| Bokokanisi na botali ya baankɛtɛ mingi | Mbongwana ya mwayene oyo ebongisami | Ndelo ya bondimi ya 95% |
|---|---|---|
| Komeka ya liboso tii ya mibale | 0.327 | 0.278 tii 0.375 |
| Komeka ya liboso tii ya misato | 0.495 | 0.406 tii 0.585 |
| Komeka ya liboso tii ya minei | 0.516 | 0.401 tii 0.631 |
Wana ezali matomba ya Etanda 2. Bokokanisi ya liboso ezalaki na baankɛtɛ 122 mpe bato 153,185; bokokanisi oyo elandaki ezalaki na biteni mikemike ya bato. Esengeli te kozwa yango lokola ndenge etuluku moko eyekolaki na boumeli ya ntango to kolanda yango libela. Oyo emekamaki ezali mbongwana ya mwayene oyo ebongisami na baekzamɛ ndenge na ndenge ya kososola, kasi ezali te esakweli ya mbala moko mpo na rapɔrɛ na yo ya IQ oyo ekoya. Scharfen et al., 2018
Nini ekoki kobonga soki omeki lisusu?
Koyeba malako, lolenge ya mituna, mayele mpe esika ya komeka ekoki kobongola ndenge moto asalaka. Botali ya baankɛtɛ oyo ezongelami etaleli makambo oyo ebongolaka mbano, mpamba te bonene ya matomba etaleli lolenge ya komeka mpe ntango oyo eleki. Mbano ya mibale oyo eleki malamu emonisi te likambo nini ebongwanaki mpe endimisi te ete mayele ya moto mobimba ebakisami. Scharfen et al., 2018
Mituna ya matrisi emonisi mokakatano yango: kosilisa yango esɛngaka komona mpe kosangisa mibeko. Koyeba lolenge ya mosala yango to komikundola motuna moko ekoki kobongola oyo komeka ya nsima emekaka. Botali ya Carpenter mpe baninga na ye etali masɛngami ya kokanisa, nzokande botali ya Raven ezali kolobela ntina ya mibeko ya bokokanisi oyo ebongi. Carpenter et al., 1990 Raven, 2000
Nakoki kolongola motuya moko ya kobongisa mpo na momeseno?
Te, motuya moko ya kobongisa oyo ebongi mpo na moto nyonso ebimi te na matomba oyo esangisami. Kosalela mwayene ya etuluku moko mpo na moto moko etalelaka te bokeseni ya baekzamɛ, makambo oyo moto amekaki liboso mpe ndenge ya komeka lisusu. Malako ya kosalela baekzamɛ esɛngi kolimbola mbano na kotalela ekekeli oyo basaleli mpe ntina ya kosalela yango; kolongola motuya moko kaka ndenge moto akanisi yango endimisi te ete mbano ezali ya solo. International Test Commission, 2001
Nini ezali na bopusi na yango?
Mpo na nini kobongola mbano yango na bapwɛ ya IQ ezali likama
Kobakisa motuya ya mbongwana oyo ebongisami na 15 ekoki komonana lokola likambo ya pɛtɛɛ, kasi botali oyo esangisi matomba ya ndenge na ndenge ya kososola mpe esaleli lolenge na yango moko ya kobongisa motuya. Mibeko oyo eyebani mingi ya IQ ya mwayene 100 mpe SD 15 elingi koloba te ete mbongwana nyonso na boyekoli nyonso ekokani na mbongwana ya bapwɛ ya IQ ya moto moko. Batela motuya ya mbongwana oyo emekamaki; kobimisa te motuya ya litomba ya sikisiki oyo ezali ya solo te. Scharfen et al., 2018 Neisser et al., 1996
Rapɔrɛ ya mbano oyo endimami elakisaka mpe ete komeka ezali na bozangi ya bosikisiki. Esengeli kolimbola bokeseni kati na motuya mibale oyo elakisami na kolanda mibeko ya ekekeli yango, ntango oyo eleki mpe makambo ya bondimi, kasi kaka kokokanisa bankombo ya bakɛsi te. Pearson, 2020
Soki mbano ezali kaka ndenge moko, yango esilisi mokakatano?
Bondimi ya mbano mpe momeseno ezali makambo mibale ekeseni. Mosala moko ekoki komonisa mbongwana ya mbano oyo ezongelami ntango moto ameji lisusu, kasi molɔngɔ ya bato na kotalela mbano ekoki kotikala ndenge moko; to bokeseni ya moto na moto ekoki kozala na makelele ata soki mbongwana ya mwayene endimami. Bolukiluki oyo eyebani lokola “mokakatano ya bondimi” ezali kokundwela biso ete esengeli komonisa bizaleli wana ya komeka moko na moko. Hedge et al., 2017
Bolukiluki ya monene mpo na kososola ekesenisi mpe biteni ndenge na ndenge ya ndenge moto asalaka. Mituna ya matrisi oyo moto amesani na yango emekaka te makambo nyonso ya kokanisa; yango wana kobonga na mosala moko te endimisi mbongwana ya ndenge moko na makoki ya kobosana te, ya koloba mpe ya kokanisa. Hampshire et al., 2012
Nini ezali malamu kosala ntango ozali kolandela bokoli?
Komá makambo oyo omekaki liboso, lolenge ya ekekeli mpe ntango oyo eleki kati na komeka. Soki komeka ezali na ntina monene, landá mibeko ya kozongela komeka oyo moto oyo azali kotambwisa yango apesi. Mpo na masano ya komeka makoki oyo ezali ya ofele, loba ete obongi na misala yango mpe kabolá biloko oyo ozongeli to omikundoli na biloko ya sika oyo omesani na yango naino te. Yango ebatelaka litomba ya mayele oyo obakisi kozanga kolekisa ndelo na ndimbola ya oyo yango emonisi. International Test Commission, 2001 Scharfen et al., 2018
IQ etikalaka na mibeko oyo ekokanisaka mbano na bato ya mbula moko, na mwayene ya 100; kozongela komeka ebongolaka te mobeko yango. Motuna ezali soki mbano ya sika ezali mpenza komonisa makoki oyo bazalaki na mokano ya komeka, na kotalela ndenge komeka esalemaki. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020
Meká momekano ya ofele oyo etali yango
Mekano ya IQ
Meka misala ya IQ soki olingi koyeba ndenge esalaka, mpe komá mimekano oyo osalaki liboso ntango ozali kokokanisa mbano. Kozala na momeseno ya kosala yango lisusu ezali moko ya makambo oyo esengeli kotalela. Mbano ya lisano oyo emati emonisi te ete mayele na yo ya mayele nyonso ebakisami.
Mituna oyo batunaka mingi
Nakobakisa bapwɛ boni ya IQ?
Mbongwana oyo esangisami mpe ebongisami epesi te motuya ya bapwɛ ya IQ oyo moto nyonso akobakisa. Baekzamɛ mpe ndenge ya komeka lisusu ekeseni. Scharfen et al., 2018
Matomba ekobaka libela?
Motuya ya mimekano oyo esalemi na mbala ya nsima euti na biteni ya bato mikemike mpe endimisi te kosakola ete matomba ekobaka libela. Scharfen et al., 2018
Komikundola biyano ebebisaka bokokanisi?
Yango ebongolaka oyo mbano ya nsima ekoki komonisa mpo na kosilisa makambo oyo oyebi naino te. Esengeli kolimbola mbano na kotalela makambo oyo omekaki liboso mpe ntina ya ekekeli yango. International Test Commission, 2001
Mikanda oyo euti na yango
- Neisser et al. (1996). Mayele: makambo oyo eyebani mpe oyo eyebani te..
- Pearson (2020). Rapɔrɛ ya ndimbola ya WISC-V: Mpo na mbano.
- International Test Commission (2001). Malako ya mokili mobimba mpo na kosalela baekzamɛ.
- Raven (2000). Matrisi ya Raven oyo ezali kokende liboso: Mbongwana mpe bosikisiki na mimeseno mpe ntango.
- Carpenter et al. (1990). Oyo ekekeli moko ya mayele emekaka: Ndimbola ya makanisi ya ndenge ya kosala na ekekeli ya matrisi ya Raven oyo ezali kokende liboso..
- Hampshire et al. (2012). Kokabola mayele ya moto na biteni.
- Scharfen et al. (2018). Matomba ya kozongela komeka na baekzamɛ ya makoki ya kososola: Botali ya baankɛtɛ mingi.
- Hedge et al. (2017). Mokakatano ya bondimi: Mpo na nini misala ya kososola oyo ezali makasi emonisaka te bokeseni ya moto na moto oyo endimami.