Bilembeteli mpe mituya ya ntina
| Eteni ya maloba oyo oyebi | Maloba oyo oyebi te na eteni ya maloba 300 | Ndimbola |
|---|---|---|
| 90% | 30 | Ndakisa ya matematiki |
| 95% | 15 | Pene na liloba moko oyo oyebi te na kati ya 20 |
| 98% | 6 | Pene na liloba moko oyo oyebi te na kati ya 50 |
Etanda oyo ezali kaka matematiki ya biteni ya maloba, kasi ezali te komeka bososoli. Eteni ya liloba ezali esika moko oyo liloba emonani na kati ya makomi: soki liloba moko oyo oyebi te ezongeli, etángami mbala nyonso. Mabota ya maloba ezali ndenge mosusu ya komeka bonene ya boyebi ya maloba. Soki obulunganisi mitángo yango, motángo oyo emonani lokola ya sikisiki ekoki kopesa makanisi ya lokuta. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Motángo ya maloba 8,000–9,000 eutá wapi?
Nation asalelaki balisiti ya mabota ya maloba oyo ebongisami kolanda mbala boni maloba esalelamaka, mpo na koyekola eteni oyo ezwamaka na Lingelesi ya kokomama mpe ya kolobama. Ndimbola yango etaleli likambo moko boye: soki esengeli kososola pene na 98% ya makomi kozanga lisalisi, makomi oyo atalelaki esengaka boyebi ya maloba ya motángo wana. Bankombo ya bato mpe ndenge ya kotánga maloba oyo ebotami na liloba mosusu ezali kati na bolukiluki yango; ezali te makambo oyo tosengeli kolongola mpo na kokómisa yango mokano ya koyekola mpo na moto nyonso. Nation, 2006
Bolukiluki mosusu ya kotánga maloba emonisi ete motángo ekeseni mingi soki totángi maloba ya moboko, mabota ya maloba, to ndenge maloba ekomami. Motángo ya mabota 8,000 ekokani mbala moko te na momekano oyo elobi maloba ya moboko 8,000, mpe ezali motángo ya maloba nyonso ya Lingelesi te. Brysbaert et al., 2016 Nagy et al., 1984
98% ezali ndelo ya maji mpo na kososola?
Schmitt, Jiang mpe Grabe bamekaki bato 661 ya mikili mwambe na makomi mibale. Bamonaki ete boyebi ya maloba mpe bososoli ekómaka malamu mokemoke, kozanga esika moko ya mbalakaka oyo bososoli ekómaka ya kokoka na mbala moko. Matomba na bango emonisi ete 98% ezali mokano ya malamu mpo na kososola makomi ya kelasi, kasi ezali ekuke oyo ekaboli nyonso na 'okoki' mpe 'okoki te'. SCHMITT et al., 2011
Nini ezali na bopusi na yango?
Mpo na nini babuku ekeseni
Lisolo oyo oyebi, buku ya liteya ya mosala moko boye mpe buku ya kala elobelaka maloba ekeseni mpe esengaka boyebi ya liboso ekeseni. Motángo ya bososoli oyo elobami elongolaka te gramɛre, kosalela makanisi mpo na koyeba ndimbola, to boyebi ya likambo moko na bososoli. Bolukiluki ya mbangu ya kotánga emonisi mpe mpo na nini kotánga maloba na mbangu mpe kososola yango ezali matomba mibale ekeseni. Nation, 2006 Brysbaert, 2019
Boyebi oyo esalisaka yo oyeba liloba ntango ozali kotánga nde esengeli liboso, kasi moyekoli akoki koyeba liloba ndambo. Bolukiluki oyo ekesenisi koyeba liloba, kobosana mpe kobimisa yango na maloba emonisi mpo na nini kotya elembo ete oyebi liloba elakisi te ete okoyeba ndimbola na yango nyonso na kati ya makomi. Laufer et al., 2004 Webb, 2008
Okoki kobanda kotánga ata soki oyebi maloba mingi te?
Ɛɛ: motángo oyo etali makomi oyo batalelaki, ntango moto azali kotánga kozanga lisalisi, kasi epesi te ndingisa ya kotánga. Makomi ya pete, lisalisi mpe ntina oyo ozali kotángela ekoki kobongola likambo. Moyekoli oyo asaleli diksionɛrɛ azali kosala mosala ekeseni na oyo ya kotánga kozanga lisalisi. Motángo yango esengeli kosalisa yo opona makomi, kasi kolɛmbisa yo kotánga tii ntango momekano ekokóma na motángo boye te. Nation, 2006
Kokutana na liloba mbala mingi ekoki kosalisa yo oyeba makambo ndenge na ndenge na ntina na yango, kasi bolukiluki ya bozongeli elobi te motángo moko ya mbala oyo esengeli mpo liloba nyonso eyebana malamu. Landela soki ozali kososola mpe lisalisi ya ndenge nini osengeli na yango, na esika ya kokanisa ete motángo moko ya maloba ya sika oyo oyebi ekosala ete otángaka malamu. Webb, 2007
Bongo mpo na mbula, mobali to mwasi, mpe minɔkɔ mosusu?
Oyo ezali bolukiluki ya eteni ya makomi oyo moto asosoli na Lingelesi, kasi ezali te mobeko ya makoki oyo etaleli mbula to mobali to mwasi. Minɔkɔ mosusu etángaka ndenge ya maloba mpe mabota na yango ndenge mosusu, mpe lolenge ya makomi ekeseni esengaka maloba ekeseni. Kosalela motángo yango na minɔkɔ mosusu kozanga kotala soki mitángo ekokani ekoloba makambo oyo bilembeteli ezali kondimisa te. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Motuna ya ntina mpo na kosalela yango ezali: okososola buku mingi ndenge nini, mpe lisalisi boni olingi kosalela? Motángo ya maloba oyo oyebi ekoki kopesa ndimbola, kasi komeka mwa bososoli na makomi yango moko ezali pene na mokano yango koleka kotya ndelo moko ya maloba oyo etali moto nyonso. SCHMITT et al., 2011 Laufer et al., 2004
Meká momekano ya ofele oyo etali yango
Mekano ya maloba oyo oyebi
Meka komeka maloba oyo oyebi mpo na kotala soki oyebi maloba ya Lingelesi, mpe na nsima talela buku yango mpe ndenge ozali kososola yango. Motángo oyo eza mokanda te oyo endimisi ete okoki kotánga makomi nyonso, mpe esengeli kokokanisa ndenge ya kotánga maloba na oyo basaleli na bolukiluki mosusu.
Mituna oyo batunaka mingi
Mabota ya maloba 8,000 ekokani na maloba 8,000?
Te, na ndenge nyonso ya kotánga te. Libota esangisaka maloba oyo ezali na boyokani, kasi liloba ya moboko to lolenge maloba ekomami ezali mitángo mosusu. Brysbaert et al., 2016
Soki oyebi 98% ya maloba, elingi koloba ete ososoli 98%?
Te. Eteni oyo oyebi etángaka mbala oyo maloba eyebani emonani; bososoli esɛngaka koyeba ndimbola ya makomi. Makambo yango mibale ekokani te. SCHMITT et al., 2011
Nasengeli kozela tii ntango nakoyeba maloba mingi boye?
Bolukiluki yango etaleli eteni ya makomi ya sikisiki oyo moto akoki kososola kozanga lisalisi. Ezali te mobeko oyo epekisi kotánga makomi ya pete to oyo ezali na lisalisi ata soki ozali naino na motángo wana te. Nation, 2006
Mikanda oyo euti na yango
- Brysbaert et al. (2016). Toyebi maloba boni? Bitengele ya penepene ya bonene ya maloba oyo toyebi, na kotalela ndimbola ya liloba, motango ya boyoki ya monɔkɔ mpe mbula ya moto oyo azali kopesa eyano.
- Nation (2006). Esengeli koyeba maloba boni mpo na kotánga mpe koyoka?.
- Laufer et al. (2004). Komeka boyebi ya maloba: motango, makasi ya boyebi mpe ndenge ya komeka na ordinatɛrɛ.
- Webb (2008). L2: Bonene ya maloba oyo bayekoli monɔkɔ ya mibale bayebi mpe oyo bakoki kosalela.
- Webb (2007). Matomba ya kozongela maloba mpo na boyebi na yango.
- Nagy et al. (1984). Maloba boni ezali na Lingelesi oyo etángamaka na biteyelo?.
- Brysbaert (2019). Tótángaka maloba boni na miniti moko? Botali mpe kosangisa baankɛtɛ ya mbangu ya kotánga.
- SCHMITT et al. (2011). Motango ya maloba oyo eyebani na kati ya makomi mpe bososoli ya kotánga.