Bilembeteli mpe mituya ya ntina
| Ndakisa | Nini ebongwani | Nini tokoki te koloba na yango |
|---|---|---|
| Kokabola mituya 12 na biteni 4 ya mituya 3 | Ndenge makambo emonisami ekabwani na biteni | Moto nyonso akoki kobosana molongo wana |
| Koyeba motindo oyo omeseni na yango | Boyebi oyo ozalaki na yango ekoki kokitisa milende ya kobomba makambo na makanisi | Elembo nyonso ezwaka esika na yango moko |
| Likambo ya mituya 7 kino 79 oyo bayekolaki | Kobosana mituya nsima ya komeka mingi | Makoki ya kobomba makambo 79 na makanisi ya mosala mpo na makambo nyonso |
Molɔngɔ ya liboso ezali ndakisa ya kokabola na biteni, ezwamaki te na komeka makoki. Ya misato ezali likambo ya komeka makasi oyo esalemaki na bolukiluki ya ebandeli. Na bolukiluki yango, moto oyo asalaki yango asalelaki boyebi ya bantango ya momekano ya kopota mbangu mpe lolenge ya kobongisa makambo mpo na kozwa yango lisusu. Mokanda yango elobi mpe ete mayele yango esalisaki te ntango makambo ebongwanaki mpe bakómaki kosalela bomoyi, likambo oyo ezali na ntina mpo na kososola malamu motángo monene ya mituya. Ericsson et al., 1980
Eteni ya makanisi ezali nini?
Eteni ya makanisi ezali likambo oyo ebombami lokola eteni moko na makanisi, kasi ezali ntango nyonso motángo moko ya bilembo oyo emonanaka te. Litomba na yango etaleli makambo oyo moyekoli ayebi liboso mpe ndenge molongo ebongisami. Ndimbola ya Miller mpo na kobongola ndenge ya kokanisa makambo mpe mosala ya Mathy na Feldman mpo na kofinafina makambo esalisi komonisa ntina oyo kotánga biloko yango kaka ekoki kopesa makanisi ya lokuta ntango ndenge oyo ebongisami ekeseni. Miller, 1956 Mathy et al., 2012
Ndimbola ya Cowan oyo elobi ete makoki ezali moke etaleli makambo oyo ekangisaka kozongela makambo na makanisi mpe boyebi ya ntango molai. Moto oyo asalelaka biteni oyo ezali na ndimbola na lisano ya mituya ya mokolo na mokolo azali na ntina te ete azali kosala na mibeko yango. Makambo yango mibale etelemeli te, mpo ete biteni oyo batalelaka mpe misala oyo epesami nzela ekeseni. Cowan, 2001
Kokabola na biteni ezali ndenge moko na kozongela?
Kozongela esalisaka makambo etikala na makanisi; kokabola na biteni ebongolaka ndenge makambo emonisami to ebongisami. Makambo yango ekoki kosala elongo, kasi ezali mosala moko te. Likanisi ya makanisi ya ntango mokuse ekesenisaka kobatela makambo mpo na mwa ntango, misala mosusu ya kotambwisa makanisi, mpe lisungi ya boyebi ya ntango molai. Baddeley, 2012
Nini ezali na bopusi na yango?
Oboya ete bobongwani ekozala boni?
Likambo ya motángo 7 kino 79 ezali ndakisa moko ya komeka makasi mingi, ezali te mbano ya bato mingi to programɛ ya komeka mpo na moto nyonso. Ezali komonisa ete kobongisa makambo oyo oyekoli ekoki kobongola mingi mbano ya mosala moko, kasi epesi te ntina mingi ya kosakola motángo oyo moto moko akokoka kobosana nsukansuka. Kozanga ete mayele yango esalisa na makambo mingi ndenge moko ezali na ntina lokola mbano wana ya kokamwa. Ericsson et al., 1980
Mbano oyo ebimisami mpo na motángo ya makambo oyo moto akoki kobosana etaleli mpe mobeko ya kotika komeka. Na bolukiluki monene oyo esalelaki koyoka, motángo monene oyo moto akokaki kozwa mpe motángo oyo emekamaka na lolenge ya kala epesaki mwayene ekeseni epai ya bato kaka moko. Yango wana, mpo na kokokanisa mayele, kobatela ndenge ya kolakisa mpe ya kotánga mbano ndenge moko, na esika ya kosangisa elonga moko ya molai oyo esalemaki mbala moko na mbano ya ebandeli oyo emekamaki na lolenge mosusu. Woods et al., 2010
Nini ebongi komeka?
Mpo na kokokanisa ya mokuse, zwá ekateli soki okokabola mituya na biteni, salela mayele moko na komeka oyo ekokani, mpe komá mbongwana soki obandi kosalela lolenge ya sika. Bolukiluki ya kokangisa makambo esimbi ntina ya ndenge makambo ebongisami; endimisi te bonene moko ya biteni oyo ebongi mpo na bato nyonso to elaki te ete mayele moko ya kokanisa ekosalisa na molongo nyonso. Mathy et al., 2012
Salela makambo oyo oyebaki liboso te ntango ozali komeka soki mayele moko ekosalisa kaka na ndakisa oyo oyekolaki te. Bolukiluki ya ndenge ya komeka motángo ya makambo oyo moto akoki kobosana elobi ete lolenge ya komeka esengeli kokokana na likambo oyo bazali komeka. Mayele oyo oyekoli ezali na litomba, kasi ebengama mayele yango, kasi te bomati ya makoki nyonso ya makanisi. Conway et al., 2005
Na nsuka, ezali na lolenge ya komekama oyo endimami te mpo na kobongola mbano ya mituya oyo ekabwani na biteni na nivo ya n-back to IQ. Bolukiluki oyo esangisaki mbala mingi matomba ya misala ya kobosana molongo mpe n-back emonisi ete ata misala oyo ebengami nyonso ya makanisi ya mosala ekoki kozwa esika ya moko na mosusu te. Redick et al., 2013
Meká momekano ya ofele oyo etali yango
Mekano ya kobosana te mituya
Meka Mekano ya kobosana te mituya mpe komá ndenge okaboli mituya na biteni. Soki okokanisi mayele, batela ndenge ya kolakisa mpe ya kotánga mbano ndenge moko. Mbano ya likoló emonisi ete obosani malamu na makambo wana; endimisi te ete mayele ya yo ya kotánga makambo nyonso emati.
Mituna oyo batunaka mingi
Kokabola na biteni ematisaka motángo ya bisika ya makanisi?
Ekoki kobongola makambo oyo eteni moko ezali komonisa. Makambo oyo emonani te kosengela ete motángo ya bisika ya makanisi nyonso oyo ebongwanaka te emata ndenge moko. Cowan, 2001 Mathy et al., 2012
Nakokoka kokóma na mituya 79?
Mbano ya ebandeli ezwamaki epai ya moto moko oyo amesaki makasi mingi; ezalaki te mbano oyo bato mingi bazwaka to elaka. Ericsson et al., 1980
Mpo na nini mituya oyo nayebi emonanaka pete?
Boyebi oyo ozalaki na yango ekoki kosalisa obongola molongo mpe ozwa yango lisusu na makanisi. Yango ezali na kati ya makambo oyo bolukiluki ya kokabola na biteni etalelaka. Miller, 1956 Mathy et al., 2012
Mikanda oyo euti na yango
- Woods et al. (2010). Kobongisa ndenge ya komeka motángo ya mituya oyo moto akoki kobosana mpo na komeka makanisi ya maloba ya ntango mokuse.
- Cowan (2001). Motángo ya kokamwa 4 na makanisi ya ntango mokuse: Kotalela lisusu makoki ya kobomba makambo na makanisi.
- Miller (1956). Motángo ya kokamwa sambo, bakisa to longola mibale: Bandelo mosusu ya makoki na biso ya kosala na makambo..
- Baddeley (2012). Makanisi ya ntango mokuse: Makanisi, ndakisa mpe makambo oyo ezali naino kowelana.
- Conway et al. (2005). Misala ya komeka motángo ya makanisi ya mosala: Botali ya lolenge ya kosala mpe buku ya kosalela.
- Redick et al. (2013). Bomekoli ya molongo molai mpe ya n-back mpo na makanisi ya mosala: Bolukiluki oyo esangisi matomba ya misala mingi.
- Ericsson et al. (1980). Koyekola mayele ya kobosana makambo.
- Mathy et al. (2012). Nini ezali ya kokamwa na mituya ya kokamwa? Kokabola na biteni mpe kofinafina makambo na makanisi ya ntango mokuse.