Bilembeteli mpe mituya ya ntina
| Makambo oyo boyekoli ya komeka makoki ya koyeba esika emoni | Ndimbola |
|---|---|
| Boyekoli 217 etalelamaki | Bokɔngɔli monene ya ndenge ndenge ya komeka makoki ya koyeba esika |
| Botali oyo etikali: boyekoli 206, bonene ya bopusi 1,038 | Botali oyo ezali moboko ya motuya nsima ya kolongola ba-valɛ mosika |
| Mwayene g = 0.47 nsima ya kolongola ba-valɛ mosika | Bopusi ya komeka ya mwayene, oyo emonisami na motuya moko |
| Bopusi na misala mosusu ya koyeba esika | Kokende na makoki mosusu ya lolenge moko ezali mwa moke |
| Misala mpe ndenge ya kokokanisa ekeseni | Ezali na ntango to litomba moko te ya komeka oyo ebongi mpo na moto nyonso |
Boyekoli yango etaleli soki matomba eumelaka, makambo oyo ebongolaka yango, mpe ndenge matomba ekendaka na misala mosusu. Etaleli mingi koleka kaka komeka ya kobalusa bililingi na makanisi. Mbano na yango emonisi ete makoki ya koyeba esika ekoki kobongisama, kasi emonisi te ete lisano nyonso ya mokuse na Internet ekobimisa mwayene ya matomba wana to ebongola mayele nyonso ya kokanisa. Uttal et al., 2013
Makambo nini mpenza ekoki kobonga?
Momekano ya kala ya kobalusa bililingi na makanisi etalelaka ndenge ya koyeba biloko oyo etalani kasi ezali na ngámbo ndenge na ndenge. Bamekano mosusu ebakisaka biloko, biloko oyo ekoki kobungisa likebi, to ndelo ya ntango makasi. Mbano ekoki kolakisa koyekola mibeko mpe mayele ya mosala yango, mpe kobongisama ya ndenge ya kosilisa yango. Esengeli koyebisa polele soki oyo etalelami ezali bosikisiki, mbangu to lolenge ya biloko oyo basaleli. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978
Bolukiluki ya komeka lisusu emonisi ete bato babongaka na bamekano ya kokanisa oyo bazongeli, yango wana komeka mbala ya mibale yango moko ezali te komeka ya komeka na ndenge etambwisami. Botali ya malamu esengeli kokesenisa koyeba mosala yango malamu na mbala ya mibale, mpe litomba mosusu oyo euti na komeka. Scharfen et al., 2018
Komeka ekosalisa bato nyonso ndenge moko?
Botali-nsukansuka emonisi te ete moto nyonso akozwa litomba ndenge moko. Etaleli bokeseni kati na ndenge ya komeka mpe bato oyo basalaki komeka, na ndakisa mibu mpe mobali to mwasi; kasi mbano ya bato mingi esangani ekoki te kosakola ndenge moto moko akobonga. Ndenge moko mpe, botali ya kala ya bokeseni kati na mibali mpe basi emonisaka mwayene oyo etali lolenge ya mosala, kasi ndelo ya makoki ya moto oyo ebongwanaka te. Uttal et al., 2013 Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Nini ezali na bopusi na yango?
Komeka ekosalisa na misala mosusu koleka lisano?
Kokende na misala ya koyeba esika oyo moto amesani na yango te ezali mbano ya ntina mingi koleka kobonga kaka na biloko oyo azongeli, mpe boyekoli yango emonisi ete matomba ya ndenge wana ekoki kozala. Kasi yango ezali moke koleka kobonga na mosala nyonso ya koyeba esika na bomoi ya mokolo na mokolo to kobakisama ya mayele nyonso ya kokanisa. Ndenge komeka ekokani na ndenge ya kotala mbano ezali na ntina mpo na makambo oyo tokoki koloba. Uttal et al., 2013
Ndenge nini okoki koyeba ete ebongwani ezali ya mayele ya kosala, kasi ezali te makoki ya sika?
Komá lolenge ya mosala, ntango oyo epesami, mpe soki osilá komeka yango liboso. Soki obandi kosalela mayele mosusu ya kokokanisa, yango ekoki kosalisa mpo na koyekola; kasi lobá ete ezali eteni ya mbongwana yango. Mbano ya bililingi moko ya ndenge moko emonisi yango moko te ete motuya ya makoki ya koyeba esika na makambo nyonso ezali solo. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978
Libunga ya komeka ezali mpe na ntina. Boyekoli ya likambo oyo babengi paradox ya bondimami emonisi ete mbano ya bamekano ya kala ekoki kozala makasi soki bataleli etuluku, kasi ekoki kotɛngatɛnga soki bataleli bokeseni ya moto na moto. Mbongwana moke kati na komeka ya ntango mokuse esengeli te kolimbolama lokola mbongwana ya libela. Hedge et al., 2017
Mokano nini ya komeka ezali ya solo?
Salá milende mpo na kosilisa biloko ya sika oyo ekokani na bosikisiki mpe na mbangu, mpe talá mbano nyonso mibale. Boyekoli oyo totangi emonisi te ntango ya mokolo na mokolo, motángo ya komeka, to motuya ya mbano oyo ebongi mpo na mosala oyo ya Internet. Emikɔngɔli yango endimi ete koyekola ekoki kosalema, kasi esakoli te matomba oyo ekobonga mpo na yo moko. Uttal et al., 2013 Scharfen et al., 2018
Koboya kolimbola mikakatano ya ebandeli na kotalela makanisi ya kokanisela mobali to mwasi. Bolukiluki ya bituluku mpe botali monene ya makambo oyo mibali mpe basi bakokani emonisi te makoki ya moto moko. Mbano ya lelo mpe likoki ya koyekola ezali mituna mibale ekeseni. Voyer et al., 1995 Hyde, 2005
Na yango, likambo ya solo oyo tokoki koloba na ntina ya litomba ezali ya sikisiki: komeka makoki ya koyeba esika ezali na bilembeteli ya kobongisa mwayene, mpe ya kosalisa mwa misala mosusu ya lolenge moko na makambo oyo etalelamaki. Mpo na koyeba soki komeka lisano moko boye ebimisi litomba moko boye na misala mosusu, esengeli komeka yango mbala moko. Uttal et al., 2013
Meká momekano ya ofele oyo etali yango
Mekano ya kobalusa bililingi na makanisi
Meka momekano ya kobalusa bililingi na makanisi mpo oyeba ndenge mosala yango ezali. Soki omekaka, komá komeka oyo osalaki liboso mpe salelá biloko ya sika oyo ekokani mpo na kotala mbongwana. Lisano yango elaki te ete motuya ya IQ ekomata to ete okozwa mwayene ya bopusi oyo emonisamaki na bamekano ndenge na ndenge ya koyeba esika.
Mituna oyo batunaka mingi
g = 0.47 elingi koloba kobonga na 47%?
Te. Ezali bokeseni ya mwayene oyo emonisami na motuya moko, mpe ba-valɛ mosika elongolamaki na botali oyo totangi. Uttal et al., 2013
Komeka ekobakisa IQ na ngai?
Mbano ya komeka makoki ya koyeba esika emonisi te ete lisano oyo ekobimisa mbano yango. Esengeli kolobela kobonga mpe matomba oyo ekendaka na misala mosusu kaka na makambo oyo bamekaki mpenza. Uttal et al., 2013
Nasengeli komeka miniti boni?
Mikanda oyo elobeli awa emonisi te ntango ya komeka oyo eleki malamu mpe ebongi mpo na bato nyonso na mosala ya Internet. Kopesa manaka moko ya sikisiki ekobakisa bosikisiki oyo ezali na moboko te. Uttal et al., 2013 Scharfen et al., 2018
Mikanda oyo euti na yango
- Voyer et al. (1995). Bonene ya bokeseni kati na mibali mpe basi na makoki ya koyeba esika: Botali-nsukansuka mpe kotalela makambo ya ntina..
- Linn et al. (1985). Kobima mpe ndimbola ya bokeseni ya mobali na mwasi na likoki ya koyeba esika: Botali-nsukansuka.
- Shepard et al. (1971). Kobalusa biloko ya biteni misato na makanisi.
- Vandenberg et al. (1978). Kobalusa bililingi na makanisi, momekano ya etuluku ya komona biloko ya biteni misato.
- Uttal et al. (2013). Makoki ya koyeba esika ekoki kobongisama: Botali-nsukansuka ya boyekoli ya komeka..
- Hyde (2005). Makanisi ete mibali mpe basi bakokani na makambo mingi..
- Scharfen et al. (2018). Matomba ya komeka lisusu bamekano ya makoki ya kokanisa: Botali-nsukansuka.
- Hedge et al. (2017). Paradox ya bondimami: Mpo na nini misala ya kokanisa oyo ebimisa mbano ya sikisiki epesaka te bokeseni ya moto na moto oyo ekoki kotyelama motema.