Bilembeteli mpe mituya ya ntina
| Likambo | Boyekoli ya koyoka molongo ya mituya | Lisano ya komona motuya mobimba |
|---|---|---|
| Makambo oyo epesami | Mituya oyo elobami, moko nsima ya mosusu | Mituya oyo emonani na ekran |
| Mabaku ya kosangisa mituya | Etaleli ntango ya koloba mpe mayele oyo moto asaleli | Ekoki kosangisa mituya oyo ezali pene na ndenge oyo emonani |
| Ndimbola ya mbano | Esɛngi kolanda mibeko ya boyekoli yango mpo na kozongisa mpe kotika | Esɛngi kolanda mibeko ya lisano yango moko |
| Kobongola mbano mbala moko | Endimami te | Endimami te |
Boyekoli ya koyoka ezalaki na mikóló 763 ya lisanga, oyo bazalaki na mibu 18–65. Mwayene ya momeseno ya kozongisa mituya na molongo ezalaki 6.35, kasi mwayene ya motuya monene oyo bazwaki na momekano mobimba koleka ezalaki 6.77. Bokeseni yango kati na boyekoli moko emonisi ete mwayene oyo ebimisami esengeli kolimbolama elongo na ndimbola ya ndenge batángaki mbano. Woods et al., 2010
Mpo na nini kobongola ndenge ya kopesa mituya ebongoli mosala
Makanisi ya mayele ya kobatela mpe kosalela makambo na makanisi ekesenisaka ndenge ya komonisa makambo mpe ndenge ya kotambwisa makanisi, na kati na yango makambo ya maloba mpe ya komona-mposa. Mituya oyo ekomami ekoki mpe kobongolama na maloba na makanisi; yango wana bokeseni ezali kaka te ete moko ezala komona mpamba mpe mosusu koyoka mpamba. Ndenge oyo makambo epesami mpe ndenge moto asaleli yango ezali na ntina. Baddeley, 2012
Komona molongo mobimba ekoki kosala ete ndenge mituya ebongisami ezala polele mpo na kosangisa yango na biteni. Bolukiluki ya kosangisa biteni etalelaka ndenge oyo mbala mingi makambo ezongelaka esalisaka kokómisa molongo mokuse na makanisi; matomba na yango etaleli ndenge makambo ebongisami na makanisi, kasi motángo ya bilembo oyo emonani kaka te. Mokolo moko oyo oyebi malamu to motindo moko ya mituya ekoki kosalelama ndenge mosusu koleka mituya oyo eyokani te. Mathy et al., 2012 Miller, 1956
Mbano ya komona mituya oyo eleki emonisi ete bokasi ya kobosana ezali monene?
Ezali bongo kaka mpo na mosala mpe makambo oyo bamekaki. Momekano ya kokokanisa ebongoli mpe ntango ya komona mituya, mabaku ya kozongela yango na makanisi, ndenge ya kopesa eyano mpe mibeko ya kotika. Bolukiluki ya ndenge ya kosala bamomekano ya molongo elobi ete makambo yango ebongolaka ndenge oyo bamekaka. Mbano ya malamu na lolenge moko emonisi mbala moko te ete moto akozwa mbano malamu na bamomekano nyonso ya kobatela mpe kosalela makambo na makanisi. Conway et al., 2005
Nini ezali na bopusi na yango?
Mpo na nini makoki ya kobosana oyo ebimisami na bolukiluki ekoki komonana lokola ekeseni
Ndimbola ya Cowan ya makoki oyo ezali na ndelo etali biteni ya makambo oyo moto akoki kokanisa na ntango moko, na makambo oyo ebongisami mpo na kopekisa kozongela makambo na makanisi mpe kosalela boyebi ya kala. Momekano ya momeseno ya molongo ya mituya ekoki kozwa lisungi na makambo yango. Yango wana, kokokanisa motángo ya biteni oyo moto akanisi na motángo ya mituya oyo ezongi esangisi ba-unité mpe mibeko ya komeka oyo ekeseni. Cowan, 2001
Lisano ya kosala ngalasisi ya kokanisa makasi ezali ndakisa ya polele: moto oyo amisalelaki mingi mayele ya kokanisa ayekolaki kozongisa na makanisi molongo molai mingi ya mituya na kosalelaka boyebi oyo abongisaki, kasi mayele yango epesaki ye te litomba ndenge moko mpo na makambo mosusu oyo eyokani te na mituya yango. Yango ezali elembo ya mayele oyo ayekolaki, kasi te elembo ete makoki nyonso ya kobatela makambo ya ntango mokuse ekolaki tii na motángo ya mituya oyo amonisi. Ericsson et al., 1980
Mpo na mibeko ya mbula mpe ya mobali to mwasi?
Mibeko ya kokokanisa esengeli kokokana na lolenge ya koyoka to komona, ntango, monɔkɔ, molongo ya biyano mpe ndenge batángaka mbano. Boyekoli ya mikóló oyo etalelaki koyoka epesi te motuya ya kobongola mbano ya lisano ya komona mituya na internet na kotalela mbula to mobali to mwasi. Kosalela mwayene na yango mpo na lolenge nyonso ya internet ekobongola lisungi ya ntina ya bolukiluki mpe ekokómisa yango lolenge ya kokokanisa bato na ndenge ya kobungisa ndimbola. Woods et al., 2010 Conway et al., 2005
Kokeba yango etali mpe bamomekano mosusu ya mituya te: botali ya boyekoli mingi emonisi ete bamomekano ya molongo mpe bamomekano ya n-back ezali kaka na mwa boyokani, mpe moko ekoki kozwa esika ya mosusu te. Na yango, mbano monene ya lisano ya komona mpe kobosana mituya ezali te mbano ya n-back to motángo ya IQ oyo endimami. Redick et al., 2013
Mpo na komitalela, batela mbano ya lolenge moko na mosusu, salelaka ntango mpe mibeko ya kopesa eyano ndenge moko, mpe komá soki ozongeli mituya na makanisi to osangisi yango na biteni. Makambo yango ekosalisa yo ososola malamu bokeseni ya mbano na yo moko, kasi esali mibeko oyo emonisaka bato mingi te, mpe endimisi te ete momekano yango esalaka mpo na koyeba maladi. Woods et al., 2010 Mathy et al., 2012
Meká momekano ya ofele oyo etali yango
Mekano ya kobosana te mituya
Meka momekano ya komona mpe kobosana mituya, mpe yebisa mbano yango lokola mbano ya mosala yango. Soki osaleli mpe momekano ya molongo ya mituya oyo oyoki, komá mbano na yango na esika na yango. Kokokanisa te motuya monene oyo ozwi na momekano moko na mwayene to mbano oyo etaleli mobeko ya kotika ya momekano mosusu.
Mituna oyo batunaka mingi
Mbano ya koyoka mpe ya komona esengeli kozala ndenge moko?
Makambo oyo totangi endimisi ete esengeli kozala bongo te. Ndenge ya kopesa mituya, mayele mpe mibeko ya kotánga mbano ekoki kokesana. Woods et al., 2010 Baddeley, 2012
Komona mituya ekoki kosalela mpe makanisi ya maloba?
Ɛɛ. Bato bakoki kobongola makambo oyo bakomaki na maloba na makanisi; ndenge ya kopesa makambo ezali ndanga te ete lolenge moko kaka ya kobosana nde ekosalisa. Baddeley, 2012
Lolenge moko ezali momekano ya IQ ya malamu koleka?
Yango esɛngi ete momekano yango emekama mpe endimama ndenge ebongi. Kozwa mbano monene na lolenge moko ya momekano emonisi te ete mayele ya moto ezali monene na makambo nyonso. Conway et al., 2005
Mikanda oyo euti na yango
- Woods et al. (2010). Kobongisa momekano ya molongo ya mituya mpo na kotalela malamu bokasi ya kobosana maloba na ntango mokuse.
- Cowan (2001). Mituya 4 ya kokamwisa na bokanisi ya ntango mokuse: Kotala lisusu makoki ya kobatela makambo na makanisi.
- Miller (1956). Mituya 7 ya kokamwisa, bakisa to longola 2: Ndelo mosusu ya makoki na biso ya kosalela makambo.
- Baddeley (2012). Kobatela makambo na makanisi: makanisi, ndenge ya kolimbola yango mpe matata.
- Conway et al. (2005). Bamomekano ya molongo ya kobatela makambo na makanisi: botali ya ndenge ya komeka mpe buku ya kosalela.
- Redick et al. (2013). Bamomekano ya molongo molai mpe ya n-back mpo na kobatela makambo na makanisi: botali ya boyekoli mingi.
- Ericsson et al. (1980). Koyekola mayele ya kobosana.
- Mathy et al. (2012). Nini esalaka ete mituya ya kokamwisa ezala ya kokamwisa? Kosangisa biteni mpe kokómisa makambo mokuse na makanisi ya ntango mokuse.