Obujulizi obukulu n'ennamba
| Endowooza ku biseera | Amakulu | Ekkomo |
|---|---|---|
| Ekintu ekisooka | Ekintu ekirina okulondebwa oba okutegeezebwa | Ebiragiro by'omulimu bye bitegeeza omulimu gwakyo |
| Ekintu eky'okubiri nga wayise 200–500 ms | Emirundi mingi kiba kizibu okukitegeeza | Eno nsalo ya biseera ebalirirwamu mu kugezesa |
| Ekintu ekiddako amangu ddala | Mu nteekateeka ezimu kiyinza obutakosebwa nnyo | Ebiseera tebitambulira ku kiseera kimu ekinywevu eky'okuzibikira |
Okugezesa kwa Raymond ne banne okwasooka, awamu n'okwekenneenya okwakolebwa oluvannyuma, kwekenneenya okulaga ebintu mu bwangu obuddiring'ana: ebintu birabika mangu nga ebiruubirirwa biteekeddwa wakati w'ebirala ebitali biruubirirwa. Ekiseera ekibalirirwamu kisinziira ku ngeri ebintu gye biddiring'anamu ne ku ekyo abeetabye mu kugezesa kye balina okukola. Si bbanga lya bulijjo eripimibwa buli muzannyo gw'okussaayo omwoyo. Raymond et al., 1992 Dux et al., 2009
Ekintu eky'okubiri kiba tekirabika n'akatono?
Ekiva mu kugezesa kwe kuba nti mu mbeera ez'enjawulo, omuntu ayinza obutamala kutegeeza ky'abadde alabye ku kintu eky'okubiri. Ennyinyonnyola za kino zaawukana ku ngeri okulonda ekintu, okukifuna mu kumanya okw'omuntu, okukiteeka mu kujjukira okw'ekiseera, n'ebiziyiza ebirala gye bikolamu. Okwekenneenya kuno kwekebejja obujulizi obwo; tekufaananya buli ky'okubuusa okutegeeza n'okulemererwa kumu okw'amangu mu kuwulira. Dux et al., 2009 Martens et al., 2009
Eyo ye nsonga lwaki obutuufu bw'okutegeeza, ekiseera ebiruubirirwa lwe birabikira, n'obwetaavu bw'okuzuula ekintu ekisooka bikulu. Ebiragiro oba okukyusa ekintu ekiragibwa biyinza okukyusa ekirabika mu kugezesa. Okusobola okuvvuunula ekiseera ekigere mu milisekonda, olina okumanya omulimu gwe bategekedde abeetabye mu kugezesa. Raymond et al., 1992 Martens et al., 2009
Okujjukira okw'ekiseera kukwatibwako kutya?
Okulonda n'okukuumira mu kujjukira ekintu ekisooka biyinza okuvuganya n'okulowooza ku kintu ekiddako. Ennyinyonnyola ezikwata ku kujjukira okw'ekiseera zaawula okukuuma ebintu n'okufuga enkola eyo; okwekenneenya kwa Cowan kwogera ku busobozi obulina obukwakkulizo obw'enjawulo. Endowooza zino ziyamba okuteekawo ennyinyonnyola, naye tezikyusa kubulwa kuno okuba ekipimo eky'obusobozi bw'omuntu okujjukira obulamu bwe bwonna. Baddeley, 2012 Cowan, 2001
Kiki ekikosa kino?
Kye kimu n'obutayinza kussaayo mwoyo okumala bbanga?
Nedda. Okufuna obuzibu obutakka wansi wa sikonda emu mu kutegeeza ebintu ebiri okumpi mu biseera kwawukana n'okukuuma omulimu nga gugenda mu maaso okumala eddakiika. Okunoonyereza ku kussaayo omwoyo okumala ebbanga kwekebejja enkyukakyuka n'ensobi mu biseera, ate okugezesa okubulwa okw'ekiseera mu kussaayo omwoyo kukyusa ekiseera ekiri wakati w'ebintu ebibaddewo. Okuyita byombi kussaayo mwoyo tekitegeeza nti ebipimo byabyo bye bimu. Esterman et al., 2013 Dux et al., 2009
Okwekenneenya okwegatta ku kuno okw'ebikwata ku kubulwa otulo nakwo kwawula ebifo eby'enjawulo eby'obwongo n'ebivaamu. Ensobi mu mulimu ogwetaaga okussaayo omwoyo okumala ebbanga tezisobola kwewolekezebwa awatali kukebera ku nnyinyonnyola ya 200–500 ms, era okubuusa ekintu kimu eky'okulaba eky'amangu tekukakasa nti omuntu abadde talina tulo kimala oba nti alina embeera ey'obulwadde. Lim et al., 2010
Emyaka n'obutonde bw'ekikula byesigamwako okuteekawo ekipimo ky'omuntu?
Okwekenneenya okweyambisiddwa kuno kunnyonnyola ebyava mu kugezesa n'enjawulo wakati w'enteekateeka z'okugezesa; tekulaga mmeeza ya buli muntu ey'ebitundu by'ekikumi egy'emyaka n'ekikula eri abantu bonna abagezesa ku mutimbagano. Okutegeeza omuntu nti alina emyaka emeka egy'obusobozi bw'okussaayo omwoyo okuva ku biruubirirwa ebitono by'abuusizza kyandibadde kyetaagisa obukakafu obutali mu nsonda zino. Martens et al., 2009 Dux et al., 2009
Obwesigwa bw'ekipimo nakyo kibuuzo kirala. Ebyazuulibwa ku kizibu ky'obwesigwa biraga nti ekiva mu kugezesa ekiwera mu bantu bonna tekitegeeza nti kipimo ky'enjawulo wakati w'omuntu n'omulala kiba kinywevu. Okulaga okumpi tekitegeeza nti kwekebera oba kwekenneenya empisa ez'enkalakkalira. Hedge et al., 2017
Kiki ky'oyinza okukola mu ngeri ey'amazima ng'olina ebivaamu bino?
Kikozese okutegeera ensonga lwaki amawulire agajjira okumpi mu biseera gayinza okubuusibwa wadde ng'omuntu agezaako okugassaako omwoyo. Obujulizi tebukakasa tteeka limu ery'okutabulamu amawulire mu bulamu obwa bulijjo, enteekateeka y'okutendekebwa ekakafu oba ekigambo nti okwegezaamu omuzannyo gw'okussaayo omwoyo kufuula abantu abagezi mu buli kintu. Ebintu ebyo byandyetaagisizza obujulizi obw'enjawulo obulaga nti obukugu obuyigiriddwa busengukira ne mu mirimu emirala. Dux et al., 2009 Martens et al., 2009
Bw'oba ogeraageranya emirimu mu ngeri etali ya butongole, nyweza sipiidi y'ebintu, ebiruubirirwa n'ebisabibwa okutegeeza, era weekenneenye obutuufu mu kutegeeza mu kifo ky'okutondawo ekipimo kimu eky'okudda engulu. Omuzannyo gw'okussaayo omwoyo ogw'engeri endala gulina okunnyonnyolwa ng'omulimu omulala. Raymond et al., 1992 Hedge et al., 2017
Gezaako ekigezo eky'obwereere ekikwatagana n'ensonga eno
Ekigezo ky'obusobozi bw'okussaayo omwoyo
Gezaako ekigezo ky'obusobozi bw'okussaayo omwoyo okunoonyereza ku kuddamu okumala ebbanga n'ensobi. Kino si kugezesa kubulwa okw'ekiseera mu kutegeera ebiruubirirwa ebiddiring'ana amangu, kale obubonero bwo tebusobola kubalirira bbanga lyo erya 200–500 ms. Okunoonyereza kunnyonnyola ekitundu ekirala ekikwata ku kussaayo omwoyo, nga kipima mu ngeri ya njawulo.
Ebibuuzo ebibuuzibwa ennyo
Kiva ku kumyansa amaaso gange?
Erinnya lino litegeeza ekiva mu kugezesa okutegeeza ebintu ebiruubirirwa eby'amangu ebirabika, so si kumyansa kwa liiso okwetaagisa. Dux et al., 2009
Kitegeeza nti buli muntu asobola kussaayo omwoyo okumala 500 ms?
Nedda. Ekiseera kino ekibalirirwamu kikwata ku kiseera ekiri wakati w'ebiruubirirwa bibiri mu kugezesa okwetongodde, so si bbanga omuntu ly'ayinza okussaayo omwoyo. Martens et al., 2009
Omuzannyo gw'okussaayo omwoyo ogwa bulijjo gusobola okukipima?
Omulimu ogutuukirawo ogulina ebiseera by'ebiruubirirwa n'ebisabibwa okutegeeza ebyetaagisa gwe gwokka oguyinza okupima ekyo. Obubonero bw'omulimu ogw'okussaayo omwoyo okumala ebbanga kipimo kirala. Raymond et al., 1992 Esterman et al., 2013
Ensibuko
- Dux et al. (2009). Okubulwa okw'ekiseera mu kussaayo omwoyo: Okwekenneenya obujulizi n'endowooza.
- Martens et al. (2009). Okubulwa okw'ekiseera mu kussaayo omwoyo: Eby'edda, eby'olwaleero n'eby'omu maaso eby'ekifo ekitazulibwa mu kumanya ebirabika.
- Raymond et al. (1992). Okuziyizibwa okw'ekiseera okw'okulaba ebintu mu mulimu ogw'okulaga ebintu ebiddiring'ana amangu: Okubulwa okw'ekiseera mu kussaayo omwoyo?.
- Baddeley (2012). Okujjukira okw'ekiseera: Endowooza, ebifaananyi n'ensonga ezikaayanirwa.
- Cowan (2001). Ennamba ey'ekyewuunyo 4 mu kujjukira okw'ekiseera ekimpi: Okuddamu okwekenneenya obusobozi bw'okukuumira ebintu mu birowoozo.
- Esterman et al. (2013). Okussaayo omwoyo mu bujjuvu oba okulaluka? Okulondoola enkyukakyuka mu nneeyisa n'obwongo mu kiseera ky'okussaayo omwoyo okumala ebbanga.
- Lim et al. (2010). Okwekenneenya okugatta ebyava mu kunoonyereza ku ngeri obutaba na tulo kumala akaseera gye bukosaamu ebipimo by'amagezi.
- Hedge et al. (2017). Ekizibu ky'obwesigwa: Ensonga lwaki emirimu egy'amagezi egivaamu ebirungi ebinywevu tegivaamu bipimo by'enjawulo ebyesigika wakati w'abantu.
Juliza olupapula luno: Okubulwa okw'ekiseera mu kussaayo omwoyo kye ki, era kumala bbanga ki?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/lg/answers/what-is-the-attentional-blink. CC BY 4.0.
← Noonyereza ku by'okuddamu ebirala