Obujulizi obukulu n'ennamba
| Ekiti ekyategeerekebwa mu kunoonyereza | Ekigerageranyo | Engeri ey'okubalirira eyakozesebwa |
|---|---|---|
| Okulowooza ebifaananyi mu mutwe okutono | 3.9% | Omugatte gwa VVIQ 16–32 |
| Obutaba na bifaananyi mu mutwe obwategeezebwa ddala | 0.8% | Omugatte gwa VVIQ 16 |
| Ebifaananyi ebitali bisomesu oba ebitali bitegeerekeka bulungi mu kiti ekitono | 3.1% | Omugatte gwa VVIQ 17–32 |
Olupapula lugatta ebibinja bibiri eby'abantu 502. Lwazuula abantu 39 mu kiti ekinene eky'okulowooza ebifaananyi mu mutwe okutono, nga munaana ku bo baalina omugatte ogusinga obutono. Okwawukana kuno kukulu kubanga okunnyonnyola okubuna okw'okulowooza ebifaananyi mu mutwe okutono kuleeta omuwendo ogw'enjawulo ku kwetaagisa obutaba nabyo ddala. Engeri ekibuuzo gye kyategekebwamu wano ekozesa omugatte omutono okutegeeza okulowooza ebifaananyi mu mutwe okuddiridde. Dance et al., 2022
Ekibuuzo kino kipima ki?
Ekibuuzo ekiyitibwa Vividness of Visual Imagery Questionnaire kibuuza ku ngeri omuntu gy'awuliraamu ebifaananyi mu mutwe. Omulimu gwa Marks ogwasooka gwe gwatandikawo ekipimo kino; okunoonyereza okwakolebwa oluvannyuma ku aphantasia kukozesa ekipimo kino n'engeri ezitegeerekeka ez'okubalirira. Okukyusa obulagirizi bw'eby'okuddamu kukyusa amakulu g'omugatte, n'olwekyo tekisaanidde kukoppa nsalo ya bubonero nga tonnakakasa nkyusa ki ekozeseddwa. MARKS, 1973 Dance et al., 2022
Ebyo omuntu by'ategeeza byamba okumanya ku bumanyirivu bwe, naye tebifaanana kukola mulimu ogupima obusimu oba okupima obwongo butereevu. Keogh ne Pearson baakozesa enkola ya binocular rivalry okunoonyereza ku bifaananyi eby'omu birowoozo ebikwata ku buwulire bw'obusimu, ne balaga engeri abanoonyereza gye bayinza okubuuza ekibuuzo ekifaananako nga bakozesa enkola endala. Ekipimo ekimu tekisobola kukyusa kirala mu buli mbeera. Keogh et al., 2018
Aphantasia kitegeeza obutaba na kulowooza?
Tewali kusalawo kwa kika kino okw'awamu kuva mu kunoonyereza kuno. Kunoonyereza ku bumanyirivu obw'enjawulo obw'ebifaananyi mu mutwe, naddala ebyo omuntu by'alowoozaako mu birowoozo nga ye yennyini ayagadde. Ebiwandiiko bya Zeman ne banne n'okwetegereza okunoonyereza okw'enjawulo ku bifaananyi mu mutwe byawula wakati w'enjawulo mu bulamu bw'ebifaananyi ebyo n'okulowooza kwonna, obuyiiya oba okumanya. Omuntu asobola okutegeera n'okulowooza ku kifo nga takiraba bulungi mu kifaananyi eky'omu mutwe. Zeman et al., 2015 Zeman et al., 2020 Pearson, 2019
Kiki ekikosa kino?
Ate okwejjukira n'ebirooto?
Dawes ne banne bannyonnyola ebifaananyi abantu bye bategeeza okuba nabyo mu birowoozo, okwejjukira n'okuloota mu bantu abeetwala okuba ne aphantasia. Bino biba bikwata ku bibinja by'abantu, era waliwo enjawulo nnyingi mu bantu ssekinnoomu; si mateeka agategeeza nti buli muntu aloota mu ngeri y'emu oba alina obuzibu mu kwejjukira. Enkola ey'okupima n'engeri abantu gye baalondebwamu bikyali bikulu mu kuvvuunula ebyavaamu. Dawes et al., 2020
Okunoonyereza kwa Bainbridge ne banne ku kukuba ebifaananyi kwazuula enjawulo wakati w'okujjukira ebintu n'okujjukira ebifo. Tekuwagira kugamba nti abantu abataba na bifaananyi mu birowoozo tebajjukira bye baalaba oba tebasobola kulowooza ku nkolagana y'ebifo. Ebitundu eby'enjawulo eby'okujjukira birina okupimibwa mu ngeri ey'enjawulo. Bainbridge et al., 2021
Emyaka n'ekikula kye bisalawo omuwendo gw'abantu abalina aphantasia?
Mu lupapula olwagatta ebipimo by'omuwendo gw'abantu abalina aphantasia, ebigerageranyo by'abakazi n'abasajja tebyawukana mu ngeri ey'ekibaliriro mu ngeri ezaakeberebwa. Ekyo tekikakasa nti byenkana ddala mu buli kibinja ky'abantu. Ebibinja ebyakozesebwa, emyaka gy'abantu n'ensalo ya bubonero eyalondebwa bikoma ku ngeri ebyavaamu gye biyinza okukozesebwa mu bifo ebirala; abantu abeegatta ku mukutu ogw'eby'ebifaananyi mu birowoozo bandibadde balondebwa mu ngeri ey'enjawulo. Dance et al., 2022
Kiki ky'osobola okuyiga mu ngeri entuufu okuva mu kigezo kya yintaneeti?
Ekibuuzo kiyinza okuyamba okunnyonnyola ebifaananyi by'omu mutwe by'otegeeza okuba nabyo n'okutegeera ebigambo ebikozesebwa okubinyonnyola. Tekisaanidde kukyusa bubonero obutono ne bufuuka okuzuula obulwadde oba okugamba nti omuntu alina amagezi matono. Ebiti ebyakozesebwa mu kunoonyereza ku muwendo gw'abantu bye byategekebwa olw'okunoonyereza; si tteeka erikola ku buli kibuuzo kya yintaneeti. Dance et al., 2022 MARKS, 1973
Mu nsonda zino temuli nkola ya kutendekebwa eyateekebwawo ekakasa okutondawo ebifaananyi ebitegeerekeka obulungi mu birowoozo by'omuntu atabitegeeza kuba nabyo. Ekigasa mu ngeri entuufu kwe kutegeera enjawulo eziri mu bantu n'ensalo z'ekipimo, so si kusuubiza kujjanjaba oba okwongera ku busobozi. Pearson, 2019 Zeman et al., 2020
Ebitundu 3.9% ne 0.8% bigasa ddala ng'ennyonnyola y'engeri gye byabalirirwamu etambulira wamu nabyo. Okuggyawo ennyonnyola eyo kwandireetedde ebibuuzo bibiri eby'enjawulo okulabika ng'ekibuuzo kimu ekirina eby'okuddamu ebikontana. Dance et al., 2022
Gezaako ekigezo eky'obwereere ekikwatagana n'ensonga eno
Ekigezo kya aphantasia
Gezaako ekibuuzo kya aphantasia okwekenneenya engeri gy'onnyonnyolamu okulowooza ebifaananyi mu birowoozo nga ggwe oyagadde. Soma obulagirizi bw'ebipimo byakyo era otwale ekyavaamu ng'ekyo ggwe kennyini ky'otegeezezza. Ebitundu ebifulumiziddwa tebikakasa nti balina okukuzuula ng'omulwadde oba okutegeeza ekifo kyo mu bantu ba Helibrain.
Ebibuuzo ebibuuzibwa ennyo
Omuwendo gw'abantu abalina aphantasia gwe 0.8% oba 3.9%?
Byombi biva mu kunoonyereza kumu okwagatta ebibinja, naye bikozesa ennyinyonnyola ez'enjawulo: obutaba na bifaananyi mu mutwe obwategeezebwa ddala, oba ekiti ekinene eky'okulowooza ebifaananyi mu mutwe okutono. Dance et al., 2022
Aphantasia kitegeeza obutaloota?
Tewali tteeka erikola ku buli muntu. Okunoonyereza ku ngeri y'okulowooza kwabantu kulaga nti engeri abantu gye balowoozaamu ebifaananyi n'okuloota zaawukana. Dawes et al., 2020
Okulowooza ebifaananyi mu mutwe mu ngeri ennafu kitegeeza okwejjukira obubi ebifo?
Si bwe kiri buli kiseera. Okunoonyereza ku kukuba ebifaananyi kwawula okwejjukira ebintu n'okwejjukira ebifo, mu kifo ky'okutwala okwejjukira kwonna ng'obusobozi bumu. Bainbridge et al., 2021
Ensibuko
- Dance et al. (2022). Omuwendo gwa aphantasia (okulowooza ebifaananyi mu mutwe mu ngeri ennafu) mu bantu bonna.
- MARKS (1973). Enjawulo mu bifaananyi eby'omu birowoozo mu kujjukira ebifaananyi.
- Keogh et al. (2018). Ebirowoozo ebitalaba: tewali bifaananyi bya kulaba eby'obusimu mu aphantasia.
- Zeman et al. (2015). Obulamu obutaliimu bifaananyi eby'omu mutwe – aphantasia ey'obuzaale.
- Zeman et al. (2020). Phantasia – amakulu ag'eby'obwongo ag'enjawulo mu bulamu bwonna mu bulamu bw'ebifaananyi eby'omu mutwe.
- Pearson (2019). Okulowooza kw'omuntu: okunoonyereza kw'obwongo ku bifaananyi eby'omu birowoozo eby'okulaba.
- Dawes et al. (2020). Engeri y'okulowooza ku bifaananyi ebikwata ku busimu obw'enjawulo, okwejjukira n'okuloota mu aphantasia.
- Bainbridge et al. (2021). Okupima aphantasia nga tuyita mu kukuba ebifaananyi: abataba na bifaananyi bya kulaba mu birowoozo balina obuzibu mu kujjukira ebintu naye si mu kujjukira ebifo.
Juliza olupapula luno: Aphantasia etera okuba mu bantu bangana?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/lg/answers/how-common-is-aphantasia. CC BY 4.0.
← Noonyereza ku by'okuddamu ebirala