Delîl û hejmarê serekeyî
| Îdia | Wateya li gorê delîlan |
|---|---|
| Vengê hundurî hemî kesan rê lezê wendışî heta lezê wendışê bi vengî sînordar keno | Karê bêveng û bi veng bi leza cîya yenê; yeksanîya sade delîlê xo nîşan nêdano |
| Rakerdışê vengê hundurî fehmkerdışê zû garantî keno | Garantîyêko giştî yê wina tesbît nêbiyo |
| Vegerayışê çiman her tim wextê bêfeyde yo | Delîlê ceribnayışî nîşan dano ke tekrar wendış fehmkerdış rê alîkar beno |
| WPMê ke ekranda zêde xuya beno her tim wendışê baştir nîşan dano | Fehmkerdışê metnî zî gerekeno binêrîyo |
Subvokalîzasyonê (vengdayışê hundurî) bi wateyêko gelemperî yenê vatış. Ew şênê vengê hundurî yê hestkerdeyî, hereketê nerm ê girêdayeyê vengdayışî yan pêvajoyê zıwanî yê ke temsîlê vengî bi kar nênê. Nê tiştî pîvanê yeksan nîyê. Lêkolîna ser lezê wendışî pêvajoyê fonolojîkî ra xeber dano û îqaz keno ke nebîyayışê vengê hundurî yê eşkere, talebê pêvajoyê zıwanî yê wendışî ranêkeno. Rayner et al., 2016
Çira hereketê zûtir ê çiman bes nêkeno
Çım bi fiksasyon û sakkat karê agahdariyê dîtbarî kom kenê, lê fehmkerdış pêzanayışê peyvan û girêdayışê wateyê înan lazim keno. Lêkolînê hereketê çiman nîşan danê ke komkerdışê agahdariyê û pêvajoyê zıwanî bi hev re tesîr kenê. Zûtir hereketê pointerî yan astengkerdışê vegerayışê çiman nêeşkênê tesbît bikerê ke heman agahdarî fehm biyo. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Schotter û hevalên xo manîpulasyonêko ceribnayışî kontrol kerd ke peyvê ke berê wendîyaybî, ji bo tekrar wendışê bikêr nêbî. Fehmkerdış xirab biyo. Nê encamî îspat nêkeno ke her vegerayış lazim o; lê nê rastîya ke her hereketê paşverdayışî xirabîya ke gerekê bêhtimî bêro rakerdış, red keno. Schotter et al., 2014
Çira hin metn zaf zûtir hest benê
Nasîyayışê peyvan û tecrubeya zıwanî talebê pêvajoyê zıwanî vurnenê. Lêkolînê frekansê peyvan ê zıwanê duyemîn û lêkolînê peyvî şertan eşkera kenê ke çira termêko nenas yan zıwanêko kêm-pratîkî karî zaf hêdî keno. Nê tiştî vengê hundurî nîşanê sedemî nêkenê, herçiqas wendox metnê zehmetî de vengê hundurî zaf hest bikero. Whitford et al., 2012 Brysbaert et al., 2016
Çi tesîrê xo kenê?
Mesela wendışê ser-serî çi?
Wendışê ser-serî, dema armanc yew mijar ra peyda kerdiş yan yew nêrışê giştî gırewtiş bo, faydeyî beno. No wendış agahdarîye kêmter gıreno; lazim o ke mirov cı gorê armancê xo binirxêno. Nêrışê giştî yê wendışê lezî, no karî cı wendışê hemû metnî bi fehmkerdışê tam u lezê zaf vîyarte ferq keno. Ser-serî lezter wendış, delîl nîyo ke fehmkerdışê hûrgilî bê vurnayış maneno. Rayner et al., 2016
Averajê hejmarî yê kesanê mezinan zî sînordar ê. Ew xulaseyê karanê İngilizkî yê; pir kesê perwerde dîyayî miyan de yê, normayê temen bi temen ji bo hemû ziwanan nîyo. Zarok, kesê pîr û wendekarê ziwanê diyînî, bi yew averajî yan bi hestê xıştîya qiseykerdışê hundurên xo nirxandış nêbenê. Brysbaert, 2019
Cı yerine yew hîleyê astengkerdışî, çi tişt piştgirî beno?
Metnanê goncayî armancê xo wendê, fehmkerdışê xo kontrol bikerê û bi ziwan û mijar aşinabîya xo zêde bikerê. Nêrışê wendışî tecrube û şarezayîya ziwanî faktorê pêwendîdar hesab keno, la dozê pratîkê giştî yan zêdebiyayışê lezê garantî nêkeno. Lêkolînayışê qasê peyvê zanayî zî tena eleqedarê qasê metnê taybetî yo ke mirov zano; no hîleyêkê lezê yekserî nîyo. Rayner et al., 2016 Nation, 2006
Ji bo pêvînayışê xo, parçeyê nenas bi kar bıgêrê û fehmkerdışî zî hemwextê wextî bıpeyvênê. Eke yew rêbaz WPM bilind keno, labelê şıma nêeşkenê metnî raşa bike, no tişto pêro pê yew berdış û gırewtiş o. Tenê kêm bîyayışê hestkerdışê vengê hundurên xo, delîlê başbiyayışê wendışî nîyo. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Armancê rastî, fehmkerdışê materyalê goncayî bi verarîyêkê zêdetir o. Çimeyêkê cı ra name dîyayo nîyo ke astengkerdışê qiseykerdışê binvengî wextê testê browseri, zêdebiyayışê giştî yê zîrekî yan rakeerdışê domdarî yê sînorê pêvajoyê ziwanî yê wendışî vırazeno. Rayner et al., 2016 CLIFTON et al., 2015
Testê bêpere yê têkildar biceribne
Testê lezê wendışî
Testê lezê wendışî bê zor dayışê teknîkêko nenas ê tepisnayışî bıceribne. Fehmkerdışî rexê lezî qeyd bike. Eke tu şêwazê wendışî tecrube kenê, encamê xo berhevkerdışê metnê taybetî hesab bike, ne pîvanê tesbîtkerdeyê vengê hundurî.
Persê her rojî
Ma vengê hundurî nîşanê wendışê xirab o?
Lêkolîn piştgirîya vê encamê giştî nêkeno. Pêvajoyê zıwanî yê girêdayeyê vengî û bi veng her peyvî eşkere vatış, tiştê cîya yê. Rayner et al., 2016
Ma gerekê ez çimanê xo paşve nêvîrînim?
Na, ne wek qaîdeyêko giştî. Ceribnayışê kontrolkerde nîşan da ke şiyana tekrar wendışî fehmkerdış piştgirî kena. Schotter et al., 2014
Ma ez şênê serbixwendışî bi tena xo pratîk bikerê?
Erê, lê ewî wek komkerdışê bijarte bo nêrînêko giştî yan armancê peydakerdişî nirx bike, ne wek delîl ke tu hemî hûrgilî bi leza ekranda fehm kerdê. Rayner et al., 2016
Çıme
- Brysbaert (2019). How many words do we read per minute? A review and meta-analysis of reading rate.
- Rayner et al. (2016). So Much to Read, So Little Time.
- Rayner (1998). Eye movements in reading and information processing: 20 years of research..
- CLIFTON et al. (2015). Eye movements in reading and information processing: Keith Rayner’s 40 year legacy.
- Whitford et al. (2012). Second-language experience modulates first- and second-language word frequency effects: Evidence from eye movement measures of natural paragraph reading.
- Nation (2006). How Large a Vocabulary is Needed For Reading and Listening?.
- Schotter et al. (2014). Don’t Believe What You Read (Only Once).
- Brysbaert et al. (2016). How Many Words Do We Know? Practical Estimates of Vocabulary Size Dependent on Word Definition, the Degree of Language Input and the Participant’s Age.
Nê rûpelî wek çime vaje: Ma gerekeno to ji bo zûtir wendışî vengê hundurî rawestnenê?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/diq/answers/subvocalization-and-reading-speed. CC BY 4.0.
← Cewabê bêtir bıgerê