Төп дәлилдәр һәм һандар
| Күрсәткес | Тура аңлатмаһы | Өҫтәмә дәлилдәр кәрәк |
|---|---|---|
| Дөрөҫ яуаптар һаны | Бирелгән һорауҙарҙы уңышлы үтәү | Һорауҙарҙың ҡатмарлығы һәм үткәреү ҡағиҙәләре |
| Сарыф ителгән ваҡыт | Күрһәткән шарттарҙағы тиҙлек | Дөрөҫлөк, ваҡыт сиктәре һәм үлсәү сифаты |
| Процентиль | Белешмә төркөмөнә ҡарата урыны | Яраҡлы һәм вәкиллекле нормалар |
| IQ шкалаһындағы балл | Стандартлаштырылған аңлатма | Ышаныслы әйләндереү һәм йәш нормалары |
Carpenter, Just һәм Shell Рейвен матрицаларын үтәгәндәге процестарҙы эш һөҙөмтәләре, телдән бирелгән аңлатмалар һәм күҙ хәрәкәттәре буйынса өйрәнгән. Уларҙың аңлатмаһында ҡанунлыҡтарҙы табыуға һәм бәйләнештәрҙе аңлауға баҫым яһала. Был — билдәле тестар төркөмөнә ҡағылышлы теоретик тикшеренеү; уға оҡшаған һәр өлгө йомағының дөрөҫлөгөн раҫлау түгел. Carpenter et al., 1990
Ни өсөн матрицаларҙы йыш ҡына телдән булмаған тестар тип атайҙар?
Һорауҙарҙың эстәлеге айырым һүҙҙәрҙе белеү ихтыяжын кәметергә мөмкин, әммә был тесты күрһәтмәләрҙән, белемдән, тәжрибәнән йәки мәҙәниәттән бойондороҡһоҙ итмәй. Рейвендың күҙәтеүендә нормаларҙың төрлө мөхиттәрҙә һәм ваҡыт үтеү менән үҙгәреүе күрһәтелә. Телдән булмаған формат һәм мәҙәниәткә бәйле булмаған аңлатма — ике төрлө фекер. Raven, 2000
Интеллект тураһында киңерәк күҙәтеү ҙә тест балдарын кешене тулыһынса һүрәтләү түгел, ә көслө һәм сикле яҡтары булған үлсәү тип ҡарай. Төрлө танып белеү биремдәре фекерләүгә, хәтергә һәм башҡа һәләттәргә төрлөсә талап ҡуя. Neisser et al., 1996 Hampshire et al., 2012
Матрицалар буйынса фекерләү тулы IQ менән бер үкме?
Был икәүҙе үҙенән-үҙе тиңләп булмай. Киңерәк баһалауҙа төрлө типтағы бер нисә бирем ҡулланылып, ҡулланма билдәләгән йыйылма һөҙөмтә иҫәпләнергә мөмкин. Нәшриәтсенең балдар тураһындағы белешмәһендә стандартлаштырылған балдар һәм ышаныс интервалдары айырым баһалау системаһына ҡарауы күрһәтелә. Һандарҙың үҙе генә яңы уйын өсөн бындай система булдырмай. Pearson, 2020
Уға нимә йоғонто яһай?
Һөҙөмтәгә нимә йоғонто яһай?
Һорауҙарҙы һайлау, ҡатмарлыҡ, ваҡыт сиктәре һәм элек быларҙы күреү — бөтәһе лә нимә тикшерелеүенә йоғонто яһай. Ҡабаттан үткәреү буйынса тикшеренеүҙәр когнитив һәләт тестарын бер нисә тапҡыр үтәгәндә һөҙөмтәләрҙең күтәрелеүен күрһәтә. Тимәк, матрицаларға өйрәнеү танышлыҡты арттырып, эш һөҙөмтәһен яҡшырта ала, ләкин таныш булмаған биремдәрҙә лә шул уҡ үҫеш буласағын йәки һәләттең дөйөм рәүештә артыуын иҫбатламай. Scharfen et al., 2018
Йәш нормалары ла мөһим. Ғәҙәти IQ һәр йәш төркөмөндә 100 тирәһендә үҙәкләштерелә; сей балдар суммаһы бер үк булһа ла, йәшкә яраҡлаштырылған балл мотлаҡ бер тигеҙ булмай. Тейешле сағыштырыу процедураһы булмайынса, баланың да, өлкән кешенең дә сей һөҙөмтәһенә процентиль билдәләп булмай. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020
Үлсәүҙең сифатлы булыуы өсөн нимә кәрәк?
Тест ҡулланыу буйынса халыҡ-ара күрһәтмәләр күҙҙә тотолған аңлатманы раҫлаусы дәлилдәрҙе, яраҡлы үткәреү тәртибен һәм сиктәрҙе аңлауҙы талап итә. Ышаныслылыҡты өйрәнеүҙәр таныш когнитив биремдәрҙең дә айырым кешене үлсәгәндә ни өсөн хаталы күрһәткестәр бирә алыуын аңлата. Матур диаграмма был сифаттарҙы алмаштырмай. International Test Commission, 2001 Hedge et al., 2017
Ҡыҫҡа биремде кемгәлер баһа биреү өсөн ҡулланғанда был айырыуса мөһим. Һорауҙар аҙ булһа, һәләттәрҙең бәләкәй өлөшө генә тикшерелә; бер дөйөм балл хата ҡағиҙәне аңламауҙанмы, ашығыуҙанмы, иғтибар ситкә китеүҙәнме йәки башҡа сәбәптәнме икәнен аңлатмай. Процесҡа ҡағылышлы тикшеренеүҙәр бер генә ярлыҡ ҡуйыу урынына, мәсьәләне сисеү өсөн нимә талап ителеүенә иғтибар итергә ярҙам итә. Carpenter et al., 1990
Нимәгә өйрәнеү реалистик?
Өлгөләрҙе табыу мәсьәләләрен сисеү ошо төр биремгә күнегергә ярҙам итә ала. Ҡабаттан үткәреү дәлилдәре бындай үҫеште үлсәнгән эш һөҙөмтәһенең үҙгәреше тип һүрәтләргә нигеҙ бирә; киңерәк һығымталар өсөн иһә өйрәнелгәндең башҡа урынға күсеүен тикшереү кәрәк. Бында килтерелгән сығанаҡтарҙың береһе лә Helibrain уйыны кешене аҡыллыраҡ итә йәки танып белеүҙәге тайпылышты асыҡлай тип раҫламай. Scharfen et al., 2018 International Test Commission, 2001
Үҙеңде күҙәтеү өсөн бер үк версияны һәм ваҡыт ҡағиҙәләрен ҡуллан, элек был төр биремдәр менән осрашыуыңды яҙып бар һәм һөҙөмтәне тикшерелгән һорауҙар буйынса балл тип кенә һүрәтлә. Был сей процентты бөтә кеше өсөн уртаҡ аҡыл дәрәжәһе тип ҡабул итеүгә ҡарағанда мәғлүмәтлерәк. Raven, 2000 International Test Commission, 2001
Бәйле бушлай тесты үтеп ҡарағыҙ
Матрицалар буйынса фекерләү тесты
Күреү өлгөләрендәге ҡағиҙәләрҙе табыуҙы өйрәнеү өсөн матрицалар буйынса фекерләү тестын үтеп ҡара. Ваҡыт һәм балл иҫәпләү ҡағиҙәләрен уҡы. Был — онлайн бирем һөҙөмтәһе; билдәле матрицаларға оҡшаш булыуы уға шул тестарҙың нормаларын йәки клиник раҫлауын бирмәй.
Йыш бирелгән һорауҙар
Матрицалар буйынса фекерләү мәҙәниәткә бәйле түгелме?
Телдән булмаған һорау форматы контекст йоғонтоһон юҡҡа сығармай. Матрицалар өсөн баҫылған нормалар урынға һәм ваҡытҡа ҡарап үҙгәрә. Raven, 2000
Дөрөҫ яуаптар процентын IQ итеп әйләндереп буламы?
Бындай аңлатмаға йәшкә яраҡлы нормалары булған, дөрөҫлөгө раҫланған әйләндереү генә нигеҙ була ала. IQ шкалаһының ғәҙәти һандар арауығы үҙе генә бындай әйләндереү түгел. International Test Commission, 2001 Neisser et al., 1996
Күнегеү матрица һөҙөмтәләренә йоғонто яһаймы?
Танып белеү һәләттәре тестарын ҡабаттан үткәндә һөҙөмтә үҫеше күҙәтелә, шуға күрә ҡабатланған һөҙөмтәләрҙе аңлатҡанда элекке тәжрибәне иҫәпкә алырға кәрәк. Scharfen et al., 2018
Сығанаҡтар
- Neisser et al. (1996). Интеллект: билдәле һәм билдәһеҙ яҡтар..
- Pearson (2020). WISC-V һөҙөмтәләрен аңлатыу отчёты: балдар тураһында.
- International Test Commission (2001). Тест ҡулланыу буйынса халыҡ-ара күрһәтмәләр.
- Raven (2000). Рейвендың прогрессив матрицалары: мәҙәниәт һәм ваҡыт арауығында үҙгәреш һәм тотороҡлолоҡ.
- Carpenter et al. (1990). Бер интеллект тесты нимәне үлсәй: Рейвендың прогрессив матрицалар тестындағы эшкәртеүгә теоретик аңлатма..
- Hampshire et al. (2012). Кеше интеллектын өлөштәргә айырыу.
- Scharfen et al. (2018). Танып белеү һәләттәре тестарындағы ҡабаттан үтеү һөҙөмтәһе: мета-анализ.
- Hedge et al. (2017). Ышаныслылыҡ парадоксы: ни өсөн тотороҡло когнитив биремдәр айырым кешеләр араһындағы айырманы ышаныслы үлсәмәй.
Был биткә һылтанма биреү: Матрицалар буйынса фекерләү тесты нимәне үлсәй?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ba/answers/what-matrix-reasoning-measures. CC BY 4.0.
← Башҡа яуаптар менән танышыу