Төп дәлилдәр һәм һандар
| Бирем төрө | Нимә талап ителә | Дөрөҫ яуап нимәне күрһәтә |
|---|---|---|
| Таныу | Һүҙҙе йәки уның мәғәнәһен билдәләү йә таныу | Бирелгән һорау шарттарында пассив белеүҙе |
| Ишарә буйынса иҫкә төшөрөү йәки ҡулланыу | Ишаранан сығып һүҙ формаһын йәки мәғәнәһен табыу | Ошо биремдә хәтерҙән табып алыу һәләтенең көслөрәк булыуын |
| Ирекле һөйләү | Телде контекста һайлау һәм ҡулланыу | Һүҙ байлығын һәм башҡа һәләттәрҙе лә үҙ эсенә алған башҡарыуҙы |
Webb тикшеренеүендә пассив һәм актив белеүҙе сағыштырырлыҡ тәржемә биремдәре ҡулланылған, ә яуаптар белеүҙең төрлө кимәле буйынса баһаланған. Уның һөҙөмтәһе — актив һәм пассив һүҙ байлығы араһындағы үҙгәрмәҫ нисбәт түгел. Атап әйткәндә, өлөшләтә һәм тулы белеүҙе айырып баһалау һүҙҙе белеү тип нимәне иҫәпләүебеҙ күренгән айырманы үҙгәртеүен күрһәтә. Webb, 2008
Ни өсөн таныу еңелерәк тойола?
Һорау ишараһы үҙ аллы иҫкә төшөрөү бирмәгән мәғлүмәтте бирә ала. Laufer менән Goldstein һүҙ белеүҙе уның ныҡлығы һәм тест форматы, шул иҫәптән таныу һәм иҫкә төшөрөү буйынса айыра. Был ҡараш таныш мәғәнәне һайлау ни өсөн әңгәмә ваҡытында һүҙҙе тиҙ әйтеп биреүгә тиң түгеллеген аңлатырға ярҙам итә. Laufer et al., 2004
Һүҙ байлығы күләме иҫәпләү берәмегенә лә бәйле. Инглиз телендәге ҙур һүҙ байлығы тикшеренеүендә яҙма һүҙ формалары, леммалар һәм төп һүҙ ғаиләләре айырыла. Бер нисә грамматик форманы белеү мотлаҡ рәүештә шул тиклем үк айырым һүҙ берәмеген белеүҙе аңлатмай. Brysbaert et al., 2016 Nagy et al., 1984
Пассив һүҙ байлығы ҙур булыу уҡыуға ярҙам итәме?
Ул текстың күберәк өлөшөн аңлай алырға ярҙам итә, әммә һүҙҙәрҙең тексты ҡаплау кимәле аңлауҙы тулыһынса баһаламай. Nation яҙма һәм һөйләү материалын аңлау өсөн нисә һүҙ ғаиләһе кәрәклеген тикшерә, ә Schmitt һәм хеҙмәттәштәре билдәле һүҙҙәр өлөшө менән аңлау араһында сағыштырмаса өҙлөкһөҙ бәйләнеш таба. Һүҙ байлығы һанынан тексты тулыһынса аңлауға үҙенән-үҙе күсеү юҡ. Nation, 2006 SCHMITT et al., 2011
Уға нимә йоғонто яһай?
Осрашыуҙар һәм күнегеү тураһында ни өсөн һаҡ һөйләү кәрәк?
Webb-тың ҡабатлау тураһындағы тикшеренеүе һүҙ менән ҡабат осрашыуҙың һүҙ белеүҙең төрлө яҡтарына йоғонтоһон өйрәнә. Ул өлөшләтә өйрәнеүҙе тулыраҡ үҙләштереүҙән айырырға нигеҙ бирә; әммә һәр һүҙҙе ирекле һөйләүҙә ҡуллана башлау өсөн уны нисә тапҡыр ҡабатларға кәрәклеген билдәләмәй. Һүҙҙең ҡатмарлылығы, контекст һәм өйрәнеү биреме барыбер әһәмиәтле. Webb, 2007
Һүҙ байлығы күләме тураһындағы тикшеренеүҙә йәш һәм белем менән бәйләнештәр күрһәтелә, шулай уҡ быға тупланған тел тәьҫире аңлатма булыуы мөмкинлеге ҡарала. Был күҙәтеү һөҙөмтәләрен шәхестең көн һайын күпме һүҙ өйрәнеүен үлсәү йәки билдәләнгән күләмдә уҡыу актив һүҙ байлығын билдәле кимәлдә арттырасаҡ тигән вәғәҙә итеп күрһәтергә ярамай. Brysbaert et al., 2016
Йәш, енес һәм тел тураһында нимә әйтеп була?
Таныу менән ҡулланыу араһындағы айырма бирем төҙөү өсөн әһәмиәтле, әммә килтерелгән өйрәнеүҙәр йәш йә енес буйынса төҙәтелгән универсаль нисбәт бирмәй. Туған тел, телде белеү кимәле һәм һайланған һүҙҙәр йыйылмаһы һөҙөмтәне аңлатыуға йоғонто яһай. Инглиз теле буйынса баһаларҙы морфологияһы һәм иҫәпләү ҡағиҙәләре башҡа телдәргә үҙгәрешһеҙ күсерергә ярамай. Webb, 2008 Brysbaert et al., 2016
Уҡыу тиҙлеге лә тел менән бәйле тәжрибәгә һәм маҡсатҡа ҡарап үҙгәрә. Уҡыуҙың яй булыуын йәки һөйләгәндә икеләнеүҙе һүҙ байлығының бер генә балы менән тулыһынса аңлатып булмай. Аңлау һәм һүҙ ҡулланыу өҫтәмә эшкәртеү талап итә. Brysbaert, 2019 SCHMITT et al., 2011
Ысынбарлыҡта нимәне үлсәргә мөмкин?
Һорауға тап килгән биремде ҡулланығыҙ. Таныу викторинаһы үҙенең һорауҙары шарттарында таныуҙы күҙәтә ала; һүҙҙәрҙе һынап ҡаралған контекста хәтерҙән табыуҙы баһалау өсөн ҡулланыу биреме кәрәк. Ике һөҙөмтәне сағыштырыу өсөн биремдәрҙәге материал оҡшаш, ә баһалау ҡағиҙәләре асыҡ булырға тейеш. Laufer et al., 2004 Webb, 2008
Хәтерҙән һүҙ табып алыуҙы күнектереү ошо маҡсатҡа ярҙам итергә мөмкин, әммә был тикшеренеүҙәр һөйләү иркенлеген үҫтереү өсөн гарантияланған программа тәҡдим итмәй. Намыҫлы һығымта — һүҙ белеүҙең аныҡ бер яғы яҡшырҙы тип әйтеү; пассив белеү балығыҙҙы әйтә, аңлай йәки хәтерләй алған бөтә нәмәгеҙҙе күрһәтә тип раҫлау түгел. Webb, 2007 Brysbaert et al., 2016
Бәйле бушлай тесты үтеп ҡарағыҙ
Һүҙ байлығы тесты
Һүҙ байлығы тестын һүҙ таныу биреме булараҡ үтеп ҡарағыҙ һәм унда һанау һәм баһалау нисек аңлатылыуын уҡығыҙ. Ул һөйләгәндә ҡуллана алған бөтә актив һүҙ байлығығыҙҙы үлсәмәй һәм таныу менән ҡулланыу араһында үҙгәрмәҫ нисбәтте лә алдан әйтмәй.
Йыш бирелгән һорауҙар
Пассив һүҙ байлығы һәр саҡ актив һүҙ байлығынан ике тапҡыр ҙурыраҡмы?
Универсаль нисбәт билдәләнмәгән. Күренгән айырма һүҙҙәргә, бирем форматына һәм талап ителгән белеү кимәленә ҡарап үҙгәрә. Webb, 2008
Һүҙҙе таныу уны тулыһынса белеүҙе аңлатамы?
Был һорау талап иткән белеүҙе күрһәтә. Иҫкә төшөрөү, мәғәнәне тәрән аңлау һәм контекста ҡулланыу өсөн башҡа мәғлүмәт кәрәк булыуы мөмкин. Laufer et al., 2004
Һүҙ байлығы балы уҡыуҙы аңлауҙы алдан әйтә аламы?
Ул өҫтәмә мәғлүмәт бирә ала, әммә билдәле һүҙҙәрҙең тексты ҡаплау өлөшө менән аңлау — үҙ-ара бәйле, ләкин бер үк булмаған күрһәткестәр. SCHMITT et al., 2011
Сығанаҡтар
- Brysbaert et al. (2016). Беҙ нисә һүҙ беләбеҙ? Һүҙҙе билдәләүгә, телдең тәьҫир итеү кимәленә һәм ҡатнашыусының йәшенә бәйле һүҙ байлығы күләменең ғәмәли баһалары.
- Nation (2006). Уҡыу һәм тыңлау өсөн ниндәй күләмдә һүҙ байлығы кәрәк?.
- Laufer et al. (2004). Һүҙ белеүҙе баһалау: күләм, ныҡлыҡ һәм компьютерға яраҡлашыу.
- Webb (2008). Икенсе тел өйрәнеүселәрҙең пассив һәм актив һүҙ байлығы күләме (L2).
- Webb (2007). Ҡабатлауҙың һүҙ белеүгә йоғонтоһо.
- Nagy et al. (1984). Мәктәптәр өсөн инглиз телендәге баҫма материалдарҙа нисә һүҙ бар?.
- Brysbaert (2019). Беҙ минутына нисә һүҙ уҡыйбыҙ? Уҡыу тиҙлеге буйынса күҙәтеү һәм мета-анализ.
- SCHMITT et al. (2011). Текстағы билдәле һүҙҙәрҙең проценты һәм уҡыуҙы аңлау.
Был биткә һылтанма биреү: Ни өсөн һөйләгәндә ҡуллана алмаған һүҙҙәрҙе таный алам?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ba/answers/receptive-vs-productive-vocabulary. CC BY 4.0.
← Башҡа яуаптар менән танышыу