Төп дәлилдәр һәм һандар
| Байҡауҙа һүрәтләнгән дәлил | Һөҙөмтә | Иҫкәрмә |
|---|---|---|
| Хирайҙың инглиз телен өйрәнеүселәре, аңлау күрһәткесе юғары төркөм | 139 WPM | Һорауҙарҙың 75% -ынан күберәгенә дөрөҫ яуап |
| Шул уҡ тикшеренеүҙәге икенсе төркөм | 61 WPM | Аңлау күрһәткесе башҡа |
| Нидерланд–инглиз телдәрендәге ике телле ҡатнашыусыларҙың роман уҡыуы | L2-ла 17% яйыраҡ | Айырым ике телле төркөм һәм эш төрө |
Был һөҙөмтәләр байҡауҙың туған телдә һөйләшмәгән уҡыусыларға арналған бүлегендә килтерелә. Байҡауҙа роман уҡыу тикшеренеүенең статистикаһы WPM менән туранан-тура сағыштырырлыҡ абсолют баһа алырға мөмкинлек бирмәүе асыҡ әйтелә. Был сикләүҙе иҫәпкә алыу мөһим: 17% күрһәткесен һәр тел өйрәнеүсеһенә ҡулланырға ярамай. Brysbaert, 2019
Ни өсөн телде белеү кимәле L2 тигән билдәнән мөһимерәк
Икенсе телде өйрәнеү тәжрибәһе һүҙҙәрҙе эшкәртеүгә, шул иҫәптән уларҙың ни тиклем йыш осрауын һиҙеүгә йоғонто яһай. Уитфорд һәм Титоненың тикшеренеүендә абзац уҡыған саҡта күҙ хәрәкәттәре аша ошо йоғонто өйрәнелә. Шуға күрә беренсе һәм икенсе телдәре бер үк булған ике кеше лә тел менән осрашыу йышлығы һәм уны белеү кимәле төрлө булғанға һүҙҙәрҙе эшкәртеүҙә төрлө ауырлыҡтарға осрауы мөмкин. Whitford et al., 2012
Һүҙ байлығы ла был контекстҡа инә. Текстың күпме һүҙен уҡыусы белеүен һүҙҙәрҙе үҙләштереүҙе баһалау тикшерә, ә һүҙ байлығы күләме һүҙ формаларын, леммаларҙы йә һүҙ ғаиләләрен иҫәпләүгә ҡарап үҙгәрә. Һүҙҙәрҙең дөйөм һанын ғына белеү һәр төрлө тексты еңел уҡыуҙы алдан әйтә алмай. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Ни өсөн WPM телдәрҙе туранан-тура сағыштыра алмай
Төрлө телдәрҙә бер үк мәғлүмәтте белдереү өсөн яҙылған һүҙҙәр һаны төрлөсә була. Һүҙҙәрҙең оҙонлоғо, морфология һәм яҙыу системалары иҫәпләү берәмегенә йоғонто яһай. Шуға күрә уҡыу тиҙлеге һәм күҙ хәрәкәттәре тураһындағы байҡаулар башҡа телдәге түбәнерәк WPM күрһәткесен аҡыл кимәле түбән йә дөйөм фекерләү яйыраҡ тип аңлатырға нигеҙ бирмәй. Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015
Уға нимә йоғонто яһай?
Текст ҡатмарлығы һәм эш күрһәтмәләре һөҙөмтәне үҙгәртә
Рәхәтләнеп уҡыу, өйрәнеү һәм кәрәкле мәғлүмәтте табыу — төрлө эштәр. Күҙ хәрәкәттәре тикшеренеүҙәре һүҙҙең ҡатмарлығы һәм аңлау талаптары күреү аша мәғлүмәт йыйыуға нисек йоғонто яһауын күрһәтә. Таныш хикәйә менән таныш булмаған техник мәҡәләне бер үк даими уҡыу тиҙлеген үлсәүсе итеп ҡарарға ярамай. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Артҡа ҡайтып уҡыу уҡыусыға аңлашылмаған урындарҙы хәл итергә ярҙам итә ала. Ҡабаттан уҡыуҙы сикләү аңлауҙы насарайта тигән тәжрибә һөҙөмтәһе L2-ла һәр пауза йә кире ҡайтыуҙы бөтөрөргә кәрәкле һөҙөмтәһеҙлек тип ҡарамаҫҡа иҫкәртә. Өҫтәмә ваҡыттың бер өлөшө аңлауға ярҙам итеү өсөн китеүе мөмкин. Schotter et al., 2014
Күнегеү айырманы бөтөрә аламы?
Байҡаулар тел тәжрибәһенең һәм һүҙҙәрҙе тиҙ таныуҙың мөһимлеген раҫлай, әммә беренсе телдәге уҡыу тиҙлегенә етеү өсөн күпме сәғәт кәрәклегенең дөйөм һанын билдәләмәй. Төрлө тикшеренеүҙәрҙән алынған был миҫалдар йәш һәм енес буйынса күнегеү һөҙөмтәһен ышаныслы фаразларға ла мөмкинлек бирмәй. Үҫеште шарттары һәм эш төрө оҡшаш булған осраҡтарҙа үлсәргә кәрәк. Rayner et al., 2016 Whitford et al., 2012
Үҙеңә таныш булмаған, ләкин яраҡлы материалды ҡуллан, аңлауҙы тикшер һәм һәр ваҡыт үлсәгәндә телде һәм маҡсатты яҙып ҡуй. Еңел текстты тиҙерәк уҡыу файҙалы булыуы мөмкин, әммә был ҡатмарлыраҡ материалды уҡыу һәләте шул уҡ күләмдә артҡанын үҙенән-үҙе иҫбатламай. Мәғәнәле сағыштырыу өсөн ҡатмарлыҡ һәм маҡсат яҡынса бер үк булырға тейеш. Brysbaert, 2019 Nation, 2006
Ғәмәли яуап — бер генә тапҡырлағыс түгел, ә төрлө мөмкинлектәр арауығы. Баҫылған 139, 61 һәм 17% һөҙөмтәләре ҡатнашыусылар төркөмө һәм эш төрө ни тиклем мөһим икәнен күрһәтә. Улар бөтә өйрәнеүселәр өсөн яңы дөйөм сик ҡуйыу өсөн түгел, ә айырмалыҡтарҙы аңларға ярҙам итеү өсөн кәрәк. Brysbaert, 2019
Бәйле бушлай тесты үтеп ҡарағыҙ
Уҡыу тиҙлеге тесты
Уҡыу тиҙлеге тестын үҙең аңлаған телдә эшләп ҡара һәм аңлау һорауҙарына яуап бир. Төрлө телдәрҙәге һөҙөмтәләрҙе айырым һаҡла. Инглиз телендәге тикшеренеү һандары — контекст өсөн генә; уларҙы үҙ телеңдәге белеү кимәленә йәки IQ-ға күсереү өсөн ҡулланма.
Йыш бирелгән һорауҙар
L2-ла ике тапҡырға яйыраҡ уҡыу нормаль түгелме?
Был тикшеренеүҙәр кешенең шәхси күрһәткесе нормаль түгел тигән нисбәт билдәләмәй. Телде белеү кимәле, текст ҡатмарлығы һәм эш маҡсаты шул тиклем айырылып тора, шуға бындай һығымта яһап булмай. Brysbaert, 2019
Инглиз телендәге WPM-ды башҡа тел менән сағыштыра аламмы?
Яҙма берәмектәр һәм бер һүҙгә тура килгән мәғлүмәт күләме төрлө булыуын иҫәпкә алғанда ғына. Яланғас WPM телдәр араһында берҙәй сағыштырыу күрһәткесе түгел. Brysbaert, 2019
Үҙемде ҡабаттан уҡымаҫҡа мәжбүр итергә кәрәкме?
Һәр кире ҡайтыу зыянлы тигән фекер менән түгел. Ҡабаттан уҡыу аңлауға ярҙам итә ала, шуға уны тиҙлек менән бергә баһаларға кәрәк. Schotter et al., 2014
Сығанаҡтар
- Brysbaert (2019). Бер минутта нисә һүҙ уҡыйбыҙ? Уҡыу тиҙлегенә байҡау һәм мета-анализ.
- Rayner et al. (2016). Уҡырға шул тиклем күп, ваҡыт шул тиклем аҙ.
- Rayner (1998). Уҡыуҙа һәм мәғлүмәт эшкәртеүҙә күҙ хәрәкәттәре: 20 йыллыҡ тикшеренеү.
- CLIFTON et al. (2015). Уҡыуҙа һәм мәғлүмәт эшкәртеүҙә күҙ хәрәкәттәре: Кит Рейнерҙың 40 йыллыҡ мираҫы.
- Whitford et al. (2012). Икенсе тел тәжрибәһе беренсе һәм икенсе телдәрҙә һүҙ йышлығы йоғонтоһон үҙгәртә: тәбиғи абзац уҡыуҙа күҙ хәрәкәттәрен үлсәү дәлилдәре.
- Nation (2006). Уҡыу һәм тыңлау өсөн ниндәй күләмдә һүҙ байлығы кәрәк?.
- Schotter et al. (2014). Уҡығанығыҙға (бер тапҡыр ғына) ышанмағыҙ.
- Brysbaert et al. (2016). Беҙ нисә һүҙ беләбеҙ? Һүҙҙе билдәләүгә, тел мәғлүмәтенең күләменә һәм ҡатнашыусының йәшенә бәйле һүҙ байлығы күләмен ғәмәли баһалау.
Был биткә һылтанма биреү: Икенсе телдә уҡыу күпмегә яйыраҡ?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ba/answers/reading-speed-in-a-second-language. CC BY 4.0.
← Башҡа яуаптар менән танышыу