Ни өсөн эстән уҡыу ҡысҡырып уҡыуға ҡарағанда тиҙерәк?

Ҡысҡырып уҡыу күрһәткесе 77 тикшеренеүгә һәм 5,965 ҡатнашыусыға нигеҙләнгән. Эстән һәм ҡысҡырып уҡыу буйынса төркөмдәрҙәге текстар, күрһәтмәләр һәм ҡатнашыусылар төрлө булған. Шуға күрә 238-ҙән 183-те алыу һәр уҡыусы эстән уҡығанда 55 WPM-ға тиҙерәк уҡый тигәнде аңлатмай. Төркөмдөң уртаса күрһәткесе шулай уҡ яҡшы һөйләү тауышын, уҡыу иркенлегенә диагнозды йәки өлгәшергә кәрәкле маҡсатты билдәләмәй. Brysbaert, 2019

Ҡысҡырып уҡығанда өҫтәмә эш барлыҡҡа килә

Ҡысҡырып уҡыуҙа һүҙҙе күреп таныу, телде эшкәртеү һәм артикуляция үҙ-ара яраштырыла. Эстән уҡығанда ла тел эшкәртелә, әммә һәр һүҙҙең физик рәүештә әйтелеп бөтөүен көтөргә кәрәкмәй. Күҙ хәрәкәттәре тураһындағы күҙәтеүҙәр күреү аша мәғлүмәт алыу менән телде эшкәртеүҙең үҙ-ара бәйләнешен тасуирлай; ике осраҡта ла эш юл буйлап күҙҙе йөрөтөү менән генә сикләнмәй. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015

Был айырма эстән уҡығанда тауыш менән бәйле күзаллауҙар бөтөнләй булмай тигәнде аңлатмай. Тиҙ уҡыу тураһындағы күҙәтеүҙә эске һөйләшеүҙе бөтөрөү бик тиҙ аңлап уҡыуҙың дөйөм раҫланған юлы түгеллеге аңлатыла. Ишетелерлек итеп һөйләмәү менән телмәр өндәрен эшкәртмәү — ике төрлө фекер. Rayner et al., 2016

Ҡайһы ысул аңлауҙы яҡшыраҡ тәьмин итә?

Ике тиҙлек күрһәткесе генә был һорауға яуап бирмәй. Аңлау тексҡа, маҡсатҡа һәм уҡыусыға бәйле. Ҡабаттан уҡыуға ҡамасауларға тырышыу тураһындағы тәжрибә һүҙҙәргә кире әйләнеү аңлауға ярҙам итә алыуын күрһәтә; тиҙлекте һаҡлау тураһында ҡәтғи күрһәтмә ике ысулда ла кәрәкле эшкәртеү ваҡытын ҡыҫҡартыуы мөмкин. Schotter et al., 2014

Ни өсөн йәш һәм тел сағыштырыуға йоғонто яһай

Күҙәтеүҙә балалар, өлкән йәштәгеләр һәм икенсе телдә уҡыусыларҙың тиҙлеге төрлө булыуы күрһәтелә. Һүҙҙәрҙе белеү һәм тел тәжрибәһе уларҙы таныуға йоғонто яһай; икенсе телде өйрәнеү буйынса тикшеренеүҙәр һүҙҙең йыш осрауының тәьҫире уҡыусының һәр телдәге тәжрибәһенә бәйле булыуын күрһәтә. Шуға күрә өйрәнеүсе кешенең ҡысҡырып һәм эстән уҡыу тиҙлектәре инглиз телле өлкәндәрҙең дөйөм уртаса күрһәткестәрендәге кеүек үк айырылмаҫҡа мөмкин. Brysbaert, 2019 Whitford et al., 2012

Һүҙҙе таныу һөйләгәндә уны иркен ҡулланыу менән бер үк нәмә түгел. Кеше белгән һүҙҙәр һаны уларҙы иҫәпләү берәмегенә бәйле, ә тексты аңлау өсөн кәрәкле һүҙ байлығы шул текста ниндәй һүҙҙәр ҡулланылыуына бәйле. Шуға күрә бер ҡысҡырып уҡыу WPM күрһәткесен телде дөйөм белеү кимәлен баһалау өсөн ҡулланмаҫҡа кәрәк. Brysbaert et al., 2016 Nation, 2006

Нимәне күнегергә мөмкин?

Эшкә тап килгән ысулды һайлағыҙ: халыҡ алдында ҡысҡырып һөйләү һәм үҙ аллы аңлау өсөн уҡыу — үҙ-ара бәйле, әммә төрлө күнекмәләр. Оҡшаш материалдарҙы сағыштырығыҙ һәм аңлағанығыҙҙы тикшерегеҙ. Уҡыу буйынса күҙәтеүҙәр ниндәй ҙә булһа бер ысулда һәр ваҡыт уҡырға кәңәш бирмәй; һөҙөмтәләрҙе эш төрөнә ҡарап аңлатырға кәрәк. Brysbaert, 2019 Rayner et al., 2016

Рәсми булмаған сағыштырыу өсөн оҡшаш ҡатмарлыҡтағы таныш булмаған өҙөктәрҙе ҡулланығыҙ һәм бер үк өҙөктө эстән уҡығас та шунда уҡ ҡысҡырып уҡымағыҙ. Текст менән таныш булыу сағыштырыуҙы боҙор ине. Һөҙөмтәне шул өҙөктәр тураһында күҙәтеү итеп ҡабул итегеҙ; уны аҡылығыҙҙы үлсәүсе раҫланған тест йәки бөтә китаптарға ла ҡағылған вәғәҙә тип ҡарамағыҙ. CLIFTON et al., 2015 Rayner, 1998

Тиҙлек үҙгәрһә, һөҙөмтәнең нимә аңлатҡанын иҫтә тотоғоҙ: аңлау насарайған хәлдә тиҙерәк уҡыу менән шул уҡ кимәлдә аңлап тиҙерәк уҡыу — төрлө һөҙөмтәләр. Тиҙлек һаны ғына быларҙы айыра алмай. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014