IQ тестын ҡабат тапшырыу һөҙөмтәне күтәрә аламы?

Был — 2-се таблицалағы һөҙөмтәләр. Беренсе сағыштырыуға 122 тикшеренеү һәм 153,185 ҡатнашыусы ингән; һуңғы сағыштырыуҙарҙа ҡатнашыусылар һаны әҙерәк булған. Был мәғлүмәттәрҙе бер төркөмдөң өйрәнеү һыҙығы тип ҡарарға йәки сикһеҙ дауам итә тип фаразларға ярамай. Һөҙөмтә — төрлө танып белеү тестары буйынса стандартлаштырылған уртаса үҙгәреш; ул киләһе IQ һөҙөмтәгеҙҙе туранан-тура күҙалламай. Scharfen et al., 2018

Ҡабат тест тапшырғанда нимә яҡшырырға мөмкин?

Инструкциялар, һорауҙарҙың форматы, алымдар һәм тест шарттары менән танышыу һөҙөмтәгә йоғонто яһай ала. Ҡабат тест тапшырыуҙы тикшергән күҙәтеүҙә үҫеш күләменең процедураға һәм интервалға бәйле булыуы сәбәпле, модераторҙар өйрәнелә. Икенсе һөҙөмтәнең яҡшыраҡ булыуы ниндәй процесс үҙгәргәнен айырып күрһәтмәй һәм дөйөм интеллектуаль һәләттең артҡанын иҫбатламай. Scharfen et al., 2018

Матрицалы биремдәр быны асыҡ күрһәтә: уларҙы сисеү өсөн ҡағиҙәләрҙе табырға һәм бергә ҡулланырға кәрәк. Биремдәр төрө менән таныш булыу йәки һорауҙы иҫтә ҡалдырыу ҡабат тапшырғанда нимә үлсәнгәненә йоғонто яһарға мөмкин. Carpenter һәм хеҙмәттәштәренең процесс анализы фекерләүгә ҡуйылған талаптарҙы ҡарай, ә Raven күҙәтеүендә тейешле нормаларҙың мөһимлеге билдәләнә. Carpenter et al., 1990 Raven, 2000

Тәжрибә өсөн баллдан даими бер һанды алып ташларға мөмкинме?

Юҡ, дөйөмләштерелгән һөҙөмтәнән һәр кеше өсөн бер төрлө төҙәтеү һаны килеп сыҡмай. Төркөмдөң уртаса күрһәткесен бер кешегә ҡулланыу тестар, тәжрибә һәм ҡабат тапшырыу шарттарындағы айырмаларҙы иҫәпкә алмай. Тест ҡулланыу буйынса күрһәтмәләр аныҡ инструментҡа һәм маҡсатҡа ярашлы аңлатыуҙы талап итә; уйлап табылған даими һанды алып ташлау һөҙөмтәнең дөрөҫлөгөн раҫламай. International Test Commission, 2001

Ни өсөн эффектты IQ балдарына әйләндереү хәүефле?

Стандартлаштырылған эффектты 15-кә ҡабатлау уңайлы кеүек күренергә мөмкин, ләкин йомғаҡлауҙа төрлө танып белеү һөҙөмтәләре берләштерелгән һәм үҙ стандартлаштырыу ысулы ҡулланылған. IQ өсөн уртасаһы 100, стандарт тайпылышы 15 булған киң таралған ҡағиҙә һәр тикшеренеүҙәге эффектты айырым кешенең IQ балдары шул тиклем үҙгәреүенә тиң итмәй. Төгәл үҫеш һанын уйлап сығармайынса, эффект үлсәмен һаҡлағыҙ. Scharfen et al., 2018 Neisser et al., 1996

Рәсми һөҙөмтә ҡағыҙында үлсәүгә бәйле билдәһеҙлек тә күрһәтелә. Ике һөҙөмтә араһындағы айырманы уларҙың исемдәрен генә сағыштырып түгел, тест ҡағиҙәләрен, ваҡыт аралығын һәм ышаныс мәғлүмәтен иҫәпкә алып аңлатырға кәрәк. Pearson, 2020

Һөҙөмтә тотороҡло булһа, проблема хәл ителәме?

Ышаныслылыҡ һәм күнегеүҙең йоғонтоһо — ике төрлө мәсьәлә. Тест ҡабат тапшырғанда бер үк уртаса үҙгәреште күрһәтеп, кешеләрҙең үҙ-ара рейтингын һаҡларға мөмкин; йәки уртаса эффект тотороҡло булһа ла, айырым кешеләрҙәге айырмалар осраҡлы булырға мөмкин. Ышаныслылыҡ парадоксы тураһындағы тикшеренеүҙәр был үлсәү үҙенсәлектәрен айырым иҫбатларға кәрәклеген иҫкә төшөрә. Hedge et al., 2017

Танып белеү буйынса киңерәк тикшеренеүҙәр ҙә һөҙөмтәнең төрлө өлөштәрен айыра. Таныш матрицалар йыйылмаһы фекерләүҙең бөтә яҡтарын да баһаламай, шуға күрә бер биремдең яҡшырыуы хәтер, тел һәләте һәм фекерләү ҙә шул уҡ кимәлдә үҙгәргәнен раҫлай алмай. Hampshire et al., 2012

Алға китеште күҙәткәндә нимәгә өмөт итергә мөмкин?

Элекке тәжрибәне, тест версияһын һәм тапшырыуҙар араһындағы ваҡытты яҙып барығыҙ. Мөһим ҡарарҙарға йоғонто яһаған баһалауҙа тест үткәреүсенең ҡабат тапшырыу ҡағиҙәләрен үтәгеҙ. Рәсми булмаған уйындарҙа яҡшырыуҙы ошо биремдәрҙәге үҫеш тип кенә һүрәтләгеҙ, ҡабат күрелгән йәки ятланған материалды таныш булмағанынан айырып тороғоҙ. Шулай иткәндә, файҙалы күнекмә үҫешен һаҡлап, уның нимәне раҫлағанын арттырып күрһәтмәйһегеҙ. International Test Commission, 2001 Scharfen et al., 2018

IQ йәш төркөмдәрендә нормалар буйынса 100 уртаса балға бәйле булып ҡала; тесты ҡабат тапшырыу был ҡағиҙәне үҙгәртмәй. Мәсьәлә — яңы һөҙөмтәнең тапшырыу шарттарында күҙ уңында тотолған һәләтте дөрөҫ сағылдырыуында. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020