115, 130 һәм 145 IQ балдары ниндәй процентилдәргә тура килә?

Иҫәпләүҙә z = (балл − 100) / 15 формулаһы һәм стандарт нормаль бүленештең тупланма функцияһы ҡулланыла; һөҙөмтә ике унлыҡ урынға тиклем түңәрәкләнгән. Уртаса 100 һәм SD 15 — шкалаларҙа йыш ҡулланылған килешеүҙәр. Тесттың нормаларын, балдар арауығын һәм аңлатмаһын уның ҡулланмаһы билдәләй; математик нормаль ҡыңғырау һыҙығы яңы тестты раҫламай. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020

Процентиль — дөрөҫ яуаптар проценты түгел

Процентиль кешенең белешмә бүленештәге урынын күрһәтә. Ул кешенең биремдәрҙең шунса процентын дөрөҫ үтәүен йәки бөтә аҡыл һәләттәренең шунса өлөшөнә эйә булыуын аңлатмай. Тест ҡулланыу буйынса күрһәтмәләр нигеҙле белешмә төркөм һәм балды күҙалланғанса аңлатыуға дәлилдәр талап итә. Улар булмағанда процентиль нигеҙе күтәрә алмағандан анығыраҡ булып күренергә мөмкин. International Test Commission, 2001

Йәш нисек тәьҫир итә?

IQ йәш буйынса нормалаша: ғәҙәти шкалала һәр йәш төркөмөндә белешмә уртасаһы 100. Бала менән өлкән кеше йәш буйынса көйләнгән бер үк балды алһа ла, төрлө биремдәргә яуап бирергә йәки сей балдарҙы төрлөсә йыйырға мөмкин. Шуға күрә нормаль модель буйынса арифметика ғүмер буйына йәшкә көйләнмәгән һөҙөмтәләр һыҙығын тасуирламай. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020

Нормалар тестҡа, халыҡ төркөмөнә һәм осорға ла бәйле. Raven тикшеренеүе матрицалар тесты нормаларының төрлө урындарҙа һәм замандарҙа үҙгәреүен күрһәтә. Бер ҡорал һөҙөмтәһен һәр тест һәм тарихи норма таблицаһы бер үк үлсәү үҙенсәлектәренә эйә кеүек ҡарарға ярамай. Raven, 2000

Һирәк осрай торған бик юғары һөҙөмтәләрҙе айырыуса һаҡлыҡ менән ҡарарға кәрәк

Нормалар өсөн ҡулланылған бәләкәй һайланмаларҙа бик һирәк балдар тураһында туранан-тура мәғлүмәт аҙ була. Шуға күрә һирәк осрай торған һөҙөмтә өсөн ышандырырлыҡ процентиль күҙәтеүҙәргә генә түгел, модель фараздарына ла бәйле булыуы мөмкин. Тест ҡулланыу буйынса күрһәтмәләр һығымта өсөн яраҡлы дәлилдәр талап итә; һөҙөмтә отчётындағы билдәһеҙлек һуңғы унлыҡ урынын теүәл тип ҡабул итеүгә ҡарағанда күберәк мәғлүмәт бирә. International Test Commission, 2001 Pearson, 2020

Матрицалы йомаҡ һөҙөмтәһе дөйөм IQ-ҙы билдәләйме?

Carpenter һәм хеҙмәттәштәре Raven матрицаларындағы фекерләү процестарын тикшерә. Был мөһим биремдәр төркөмөнә теоретик аңлатма бирә, әммә үҙең төҙөгән йомаҡтарҙың теләһә ниндәй дөйөм балын нормаға һалынған IQ итеп әйләндереүгә нигеҙ бирмәй. Фекерләү һәләттәренең төҙөлөшөн өйрәнгән эштәр ҙә һәр бирем бер үк һәләтте үлсәй тип уйларға ярамауын иҫкәртә. Carpenter et al., 1990 Hampshire et al., 2012

Тестты ҡабат үткәндәге һөҙөмтә һәм үлсәү хатаһы тураһында нимә белергә?

Мета-анализ аҡыл һәләттәрен баһалау тесттарын ҡабаттан үткәндә һөҙөмтәләрҙең системалы рәүештә күтәрелеүен күрһәтә. Шуға күрә ҡабат алынған һөҙөмтә башҡа айырмалар менән бер рәттән тестҡа өйрәнеүҙе лә сағылдырырға мөмкин. Ышаныслылыҡ буйынса тикшеренеүҙәр шәхси һыҙат тип ҡабул ителгәнгә тиклем бирем һөҙөмтәләренең һәм айырмаларҙың тотороҡлолоғон үлсәү кәрәклеген өҫтәй. Һөҙөмтәгә күберәк процентиль цифрҙары өҫтәү был ике мәсьәләне лә хәл итмәй. Scharfen et al., 2018 Hedge et al., 2017

Раҫланған баһалау өсөн уның үҙ отчётын, йәш нормаларын һәм ышаныс интервалын ҡулланығыҙ. Тикшеренеү маҡсатындағы онлайн бирем һөҙөмтәһен уның раҫланыуы нигеҙ биргән кимәлдә генә аңлатығыҙ. Был математик миҫалдар киң таралған шкаланың нисек эшләүен аңлата; улар уйынсыға «һин фәлән процент кешенән аҡыллыраҡһың» тип әйтеүҙе нигеҙләмәй. International Test Commission, 2001 Pearson, 2020

Процентилдең нисек иҫәпләнеүен аңлау менән билдәле балдың шул ҡулайға тура килеүенә дәлил булыуын айырыу мөһим. Кеше менән сағыштырыу яһар алдынан икеһе лә кәрәк. Neisser et al., 1996 International Test Commission, 2001