Төп дәлилдәр һәм һандар
| Миҫал | Нимә үҙгәрә | Бынан ниндәй һығымта яһап булмай |
|---|---|---|
| 12 цифрҙы 3-әр цифрҙан торған 4 төркөмгә бүлеү | Мәғлүмәт төркөмдәр рәүешендә бирелә | Һәр кем был теҙмәне хәтерҙә тота ала |
| Таныш өлгөнө таныу | Элекке белем мәғлүмәтте хәтергә алыу ауырлығын кәметергә мөмкин | Һәр символ айырым урын биләй |
| Күнекмәләрҙән һуң 7-нән 79 цифрға еткән осраҡ | Цифрҙарҙы күп тапҡыр күнеккәндән һуң иҫкә төшөрөү | Дөйөм эш хәтере 79 берәмектән тора |
Беренсе юлдағы төркөмләү — хәтер һыйҙырышлығын үлсәү түгел, ә аңлатыу өсөн килтерелгән миҫал. Өсөнсө юлда башланғыс интенсив күнекмәләр осрағы күрһәтелгән. Ул тикшеренеүҙә ҡатнашыусы йүгереү ваҡыттары тураһындағы белемен һәм тәртипкә һалынған иҫкә төшөрөү ҡоролмаһын ҡулланған. Мәҡәләлә материал тартынҡы өндәргә алмаштырылғанда күнекмәнең һөҙөмтәһе күсмәүе лә яҙылған; был ғәҙәти булмаған һан һөҙөмтәһен аңлау өсөн бик мөһим. Ericsson et al., 1980
Төркөм нимә ул?
Төркөм — хәтергә алынған берәмек; ул күренеп торған символдарҙың билдәле бер һанына тиң булырға тейеш түгел. Уның файҙаһы өйрәнеүсе кешенең нимә белеүенә һәм теҙмәнең нисек ҡоролоуына бәйле. Миллерҙың мәғлүмәтте яңынан кодлау тураһындағы тикшереүе һәм Mathy менән Feldmanдың ҡыҫыу буйынса хеҙмәте ҡоролошо төрлө булғанда ябай элементтарҙы һанау ни өсөн яңылыштырырға мөмкинлеген күрһәтә. Miller, 1956 Mathy et al., 2012
Cowanдың хәтер һыйҙырышлығы бәләкәйерәк тип иҫәпләгән ҡарашы ҡабатлауҙы һәм оҙайлы хәтерҙәге белемде сикләгән шарттарҙы тикшерә. Ғәҙәти һандар уйынында мәғәнәле төркөмдәр ҡулланған кеше мотлаҡ шул сикләүҙәр аҫтында эшләмәй. Берәмектәр һәм рөхсәт ителгән эш алымдары төрлө булғанға, был ике һөҙөмтә бер-береһенә ҡаршы килергә тейеш түгел. Cowan, 2001
Төркөмләү ҡабатлау менән бер үк нәмәме?
Ҡабатлау мәғлүмәтте әүҙем килеш тота; төркөмләү иһә мәғлүмәттең нисек күрһәтелеүен йәки ойошторолоуын үҙгәртә. Улар бергә ҡулланылырға мөмкин, ләкин бер үк эш түгел. Эш хәтере теорияһы ваҡытлыса һаҡлауҙы башҡа идара итеү процестарынан һәм оҙайлы хәтерҙәге белемдең өлөшөнән айыра. Baddeley, 2012
Уға нимә йоғонто яһай?
Ниндәй кимәлдәге яҡшыртыуҙы көтөргә мөмкин?
7-нән 79 цифрға етеү — бик интенсив күнекмәләр үткәргән бер осраҡ; ул уртаса күнекмә һөҙөмтәһен күрһәтмәй һәм һәр кем өсөн программа түгел. Был миҫал өйрәнелгән тәртипкә килтереүҙең эш һөҙөмтәһен күпкә үҙгәртә алыуын күрһәтә, ләкин айырым кешенең хәтер оҙонлоғо ахыр сиктә күпме буласағын фаразларға нигеҙ бирмәй. Күнекмәнең киңерәк күсмәүе рекорд кеүек үк мөһим. Ericsson et al., 1980
Баҫылған хәтер оҙонлоғо күрһәткестәре туҡтатыу ҡағиҙәһенә лә бәйле. Ҡолаҡ аша бирелгән мәғлүмәт буйынса ҙур тикшереүҙә бер үк ҡатнашыусылар өсөн ирешелгән иң ҙур оҙонлоҡ менән ғәҙәти алым буйынса иҫәпләнгән оҙонлоҡ төрлө уртаса һөҙөмтә биргән. Шуға күрә стратегияларҙы сағыштырғанда мәғлүмәтте биреү һәм баһалау ҡағиҙәләрен бер төрлө тоторға кәрәк; иң оҙон уңышлы осраҡты башҡа ысул менән үлсәнгән башланғыс күрһәткес менән бутамағыҙ. Woods et al., 2010
Нимә эшләп ҡарау урынлы?
Тикшереп ҡарау өсөн цифрҙарҙы төркөмләйһегеҙме-юҡмы икәнен алдан хәл итегеҙ, сағыштырырлыҡ тырышлыҡтарҙа бер үк стратегияны ҡулланығыҙ һәм яңы алымға күсһәгеҙ, үҙгәреште теркәп барығыҙ. Мәғлүмәтте ҡыҫыу буйынса тикшеренеү ҡоролоштоң әһәмиәтен раҫлай; әммә ул бөтәһенә лә яраҡлы бер төркөм ҙурлығын билдәләмәй һәм ниндәйҙер хәтер алымы һәр теҙмәгә ярҙам итәсәк тип гарантия бирмәй. Mathy et al., 2012
Стратегия ятланған миҫалдан тыш та ҡулланыламы икәнен баһалағанда таныш булмаған материал алығыҙ. Хәтер оҙонлоғон үлсәү алымдары буйынса тикшеренеүҙәр процедураны үлсәнгән төшөнсәгә яраҡлаштырыуҙың мөһимлеген күрһәтә. Өйрәнелгән оҫталыҡ файҙалы, ләкин уны дөйөм хәтер һыйҙырышлығы артты тип түгел, ә шул оҫталыҡ тип кенә атау дөрөҫ. Conway et al., 2005
Һуңынан, төркөмләнгән цифрҙар һөҙөмтәһен n-back кимәленә йәки IQ-ға әйләндереүҙең раҫланған ысулы юҡ. Хәтер оҙонлоғо менән n-back күрһәткестәрен сағыштырған мета-анализ эш хәтерен үлсәй тип аталған тестарҙың да бер-береһен алмаштыра алмауын күрһәтә. Redick et al., 2013
Бәйле бушлай тесты үтеп ҡарағыҙ
Һандарҙы хәтерләү тесты
Һандарҙы хәтерләү тестын үтеп ҡарағыҙ һәм цифрҙарҙы нисек төркөмләүегеҙҙе билдәләп ҡуйығыҙ. Алымдарҙы сағыштырһағыҙ, күрһәтеү һәм баһалау ҡағиҙәләрен бер төрлө тотоғоҙ. Юғарыраҡ һөҙөмтә шул шарттарҙа яҡшыраҡ иҫтә ҡалдырыуығыҙҙы күрһәтә; ул дөйөм интеллект артҡанын раҫламай.
Йыш бирелгән һорауҙар
Төркөмләү хәтерҙәге урындар һанын арттырамы?
Ул бер берәмек итеп күрһәтелгән мәғлүмәт күләмен үҙгәртә ала. Әммә дәлилдәр дөйөм урындарҙың даими һаны тап шулай артырға тейеш тигәнде аңлатмай. Cowan, 2001 Mathy et al., 2012
Мин 79 цифрҙы хәтерҙә ҡалдыра алырмынмы?
Башланғыс һөҙөмтә бик күп күнеккән бер ҡатнашыусыныҡы; ул ғәҙәти һөҙөмтә лә, вәғәҙә лә түгел. Ericsson et al., 1980
Ни өсөн таныш һандарҙы хәтерләү еңелерәк кеүек?
Элекке белем теҙмәне яңынан кодларға һәм иҫкә төшөрөргә ярҙам итә ала. Төркөмләү тураһындағы тикшеренеүҙәр быны ла өйрәнә. Miller, 1956 Mathy et al., 2012
Сығанаҡтар
- Woods et al. (2010). Ҡыҫҡа ваҡытлы тел хәтерен баһалау өсөн һандар теҙмәһе оҙонлоғон яҡшыртыу.
- Cowan (2001). Ҡыҫҡа ваҡытлы хәтерҙәге тылсымлы 4 һаны: аҡылда мәғлүмәт һаҡлау һыйҙырышлығын яңынан ҡарау.
- Miller (1956). Тылсымлы ете һаны, өҫтәүенә йәки кәмеүенә ике: мәғлүмәтте эшкәртеү мөмкинлегебеҙҙең ҡайһы бер сиктәре..
- Baddeley (2012). Эш хәтере: теориялар, моделдәр һәм бәхәстәр.
- Conway et al. (2005). Эш хәтере оҙонлоғон үлсәү тестары: методологик күҙәтеү һәм ҡулланыусы өсөн ҡулланма.
- Redick et al. (2013). Эш хәтерен үлсәүсе ҡатмарлы оҙонлоҡ һәм n-back тестары: мета-анализ.
- Ericsson et al. (1980). Хәтер оҫталығын үҙләштереү.
- Mathy et al. (2012). Тылсымлы һандарҙа нимә тылсымлы? Ҡыҫҡа ваҡытлы хәтерҙә төркөмләү һәм мәғлүмәтте ҡыҫыу.
Был биткә һылтанма биреү: Төркөмләү күберәк һандарҙы хәтерҙә ҡалдырырға нисек ярҙам итә?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ba/answers/chunking-and-number-memory. CC BY 4.0.
← Башҡа яуаптар менән танышыу