Wakiskir yatiyäwinaka ukat jakhunaka
| Yatxatäwin uñacht'äwipa | Jakhunakan yatxatäwi | T'aqapa |
|---|---|---|
| Sapa arum juk'a ikjatan yatxatäwipa | 14 arumaw camañan 4, 6 jan ukax 8 horanak | K'umar jaqinakan controlat condiciones ukanakana |
| Mä juk'a urunakan taqpach jan ikjatanakan metaanálisis | 70 yatxatäwinaka, 147 amuyt'awi yant'awinaka | Sapa arum juk'a ikjatat sipans yaqha |
| Ukïr tantachäwin sapa uñjañan pantjasiñanaka | Hedges' g = −0.776; 95% CI −0.96 to −0.60 | Mä kikpa escala taypin jan walt'awi, janiw millisegundonakäkiti |
Juk'a ikjatan yatxatäwix 48 k'umar jaqinakaruw 21–38 maraninakarux, yatxatäwin condiciones ukanakan, uñakipäna. Camañan pachatakix ikt'añataki oportunidadawa, janiw sapa yatxatatan ukch'a pachaw ikt'i sas mä tupuwäkiti. Jan walt'awinakan tantacht'at jilxatäwipax, mä juk'a arum ikjasiñamp yatitäxaspa ukham amuyañax pantjasiw sas uñacht'ayi. Van Dongen et al., 2003
Metaanálisis ukax mä juk'a pachan taqpach jan ikjatanak uñakipäna, 48 horanakata juk'ampi janïra, ukat amuyt'awin chiqanakapar jaljäna. Sapa uñjañan pantjasiñanakan jach'a efecto ukax janiw mä fijo porcentaje aynacht'äwiru jan ukax IQ puntunakan kikpïriparu tukuyatäkaspati. Signo ukax jan ikjatan juk'amp jan walïtap uñacht'ayi, janiw jakäwin pantjasiñanakax minusäkaspa ukhamäkiti. Lim et al., 2010
Kunatsa wali jank'ak kutikipst'äwix jan walt'äwi imantaspa
Mä jaqix walja yant'awinakan jank'akiw kutikipstaspa ukat mä qawqha kutinakan wali qhipt'asirakispawa. Sapa kuti amuyt'awi psicomotor uñjañ yant'awinakax uka uñnaq katuqañatakiwa wakicht'ata. Basner ukat Dinges jupanakax kunjam resultado ajlliñax ikjañ chhaqhantäwiru sensibilidad ukarux walpun mayjt'ayi sasaw jikxatapxäna; kutikipst'awi jank'äwi ukat pantjasiñan tupuñanakax, promedio jan ukax mediana kutikipst'awi pacharuki atinisiñat sipans juk'amp askiwa. Basner et al., 2011
Mä jisk'a uñjañ anatawix uka sarnaqäwit mä juk'a chiqak uñji. Woods ukat yanapirinakan suma calibrat simple-reaction luräwipax yaqha yatxatäwiwa, yaqha pachanaka ukat tupuñ thakhinakampiwa. Ukan promedio ukax navegadoraman mä samarañat jan ikjatanakaru tukuyir tabla janiwa. Woods et al., 2015
¿Kunasa ukarux mayjt'ayi?
Marasa, ikiñ nayra sarnaqäwisa ukat kunjamäñasa wakisiwa
Sapa arum juk'a ikjatan yatxatäwin wayna jaqinakakiw utjäna, ukat janiw sapa maratakisa jan ukax chachanakampi warminakatakisa taqinir mä aynacht'äwi churkiti. Qhawqha pachasa jan ikiskäna, nayra arumanakan qhawqha ikjatasa, ukat kunayman amuyt'awi lurañasa chikachäwirux mayjt'ayi. Metaanálisis ukax amuyt'awi chiqanak taypin mayjt'awinak jikxatäna; ukatwa mä suma jaysäwi jan ukax mä jank'a kutikipst'äwi sapakix ikjañ chhaqhantäwix jan efectonïkiti sas janiw uñacht'aykiti. Van Dongen et al., 2003 Lim et al., 2010
Dispositivo ukat software pachan tupupax yaqha mayjt'äwinakan utjawipawa. Mä yaqha entrada dispositivo apnaqañax ikjatat jan ikjatatäkipan puntaje mayjt'ayaspa. Urunaka jan formal chikachañatakix pachpa wakichäwi apnaqam ukat mä sapa jisk'a mayjt'äwirux ikjañan chiqap efectopjam jan amuyam. Anwyl-Irvine et al., 2020
¿Kunas luräwinakan yatxatäwimpi yanapt'ata?
Adultonakan ikiñ consenso ukax 18–60 marani adultonakatakix sapa kuti niya 7 horanak jan ukax juk'amp ikjañ amti, ukampirus jaqinakan mayjätap amuyt'i. Ukax taqi jaqinakan k'umar jakañapataki iwxt'äwiwa, janiw kutikipst'awi pacha récord atipjañatak wakiski uka horanak suma chiqapa tupuñäkiti. Mä jisk'a anatawix auto apnaqañataki jan ukax seguridad ukatak wakiskir irnaqäwi lurañatakix wakicht'atätam sas janiw chiqanchkaspati. Watson et al., 2015 Basner et al., 2011
Cafeína ukax amukt'ayäwirusa qhipa ikiñarus mayjt'ayaspa. Mä metaanálisis ukax qhipa taqpach ikiñ pachan promedio juk'aptäwip jikxatäna, ukat mä controlat jayp'u yatxatäwix camañat mä qawqha horanaka nayra cafeína jach'a dosi umantaskasinsa jan walt'äw jikxatäna. Niya uka yatxatäwinakax navegador puntaje kusisiyir katuqañatak cafeínampi ikiñ lantintayañ amuyurux yanapt'kiti. Gardiner et al., 2023 Drake et al., 2013
Juma pachpa uñjañatakix ikt'añatak oportunidad ukat kuti kuti yant'äwinak qillqt'am, ukat kuna mayacht'äwsa yatxatäwi qalltañjamak uñjam. Janïr ukat qhipat uñacht'ayañatakix amuyumpi ikjañ jan juk'aptayam. Yatxatäwin aski chikachäwipax controlat yatxatäwinakatwa juti, janiw mä wali suma jan ukax wali jan wali anatawix usutätam sas uñacht'aykiti. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003
Ukampi chikachasi yant'äwi inaki yant'am
Kutikipst'awi pacha yant'awi
Kutikipst'awi pacha yant'aw apnaqam, jank'äwimp chikax kunjam kikpaki lurtasa uñjañataki, sapa kuti apnaqkta uka jan kuna jan walt'äwin condiciones ukanakana. Dispositivo ukat entrada thakhi pachpa apnaqam. Janiw laboratorio psicomotor uñjañ yant'awïkiti, ukat auto apnaqañataki, turno irnaqäwita jan ukax kuna seguridad ukatak wakiskir luräwitakix wakicht'atätam sas janiw sañ munkiti.
Jilpach jiskt'awinaka
¿Rendimiento aynacht'kipansa nayax walikïskta sas amuyasïti?
Jïsa. Sapa arum juk'a ikjatan yatxatäwinxa, jaqinakan ikichañ amuyupax rendimiento jan walt'awinak tantacht'at jilxatäwipampix janiw sum chik sarankänti. Van Dongen et al., 2003
¿Mä jan wali arumax qhawqha millisegundonakampis yapxati?
Aytat yatxatäwinakax janiw taqinir mä sapak valor churkiti. Luräwi, ikjañ nayra sarnaqäwi, ukat pantjasiñanaka jan ukax taypinkir kutikipst'awi pacha uñjañax jaysäwirux mayjt'ayi. Lim et al., 2010 Basner et al., 2011
¿Jank'ak puntaje ukax nayax wakiskir qhawqha ikjañsa jikxatta sas sañti?
Janiwa. Mä jank'a kutikipst'äwix sapa kuti amuyt'awin pantjasiñanak taqpach janiw amuykiti, janirakiw ikjañax wakiskirjamäskiti uk tupkiti. Basner et al., 2011
Phunchhawi
- Van Dongen et al. (2003). Yaqha ikiskäwi pachat tantacht'at qullqipa: sapa arum juk'a ikjatat ukat taqpach jan ikjatat neuroconductual lurawinakaru ukat ikiñ fisiología ukaru dosis-jaysäwi efectonaka.
- Basner et al. (2011). Psicomotor Vigilance Test (PVT) yant'awin ikjañ chhaqhantäwir sensibilidad juk'amp jach'aptayaña.
- Lim et al. (2010). Mä juk'a pachan jan ikjañax amuyt'awi tupuñanakar kunjamsu wakt'ayi: metaanálisis.
- Woods et al. (2015). Simple reaction time latencia ukar mayjt'ayirinaka.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Internet yatxatäwi plataformas, web navegadores ukat dispositivos ukanakan chiqpach precisión ukat exactitud.
- Watson et al. (2015). K'umar adultotak iwxt'at ikiñ pacha: American Academy of Sleep Medicine ukat Sleep Research Society ukanakan mä tantachäwi consenso.
- Gardiner et al. (2023). Cafeínax qhipa ikiñar kunjam mayjt'ayi: sistemático uñakipäwi ukat metaanálisis.
- Drake et al. (2013). Camañat 0, 3, jan ukax 6 horanak nayra cafeína efectonaka ikiñar.
Aka laphi jalsur uñstayam: ¿Jan ikjañax kutikipst'awi pachat kunjams aynacht'ayi?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ay/answers/sleep-deprivation-and-reaction-time. CC BY 4.0.
← Yaqha jaysäwinak yatxatam