ምዝካር ቁጽርታት ብምስማዕ ምስ ምዝካር ቁጽርታት ብምርኣይ ሓደ ድዩ?

እቲ መጽናዕቲ ምስማዕ 763 ኣብ ማሕበረሰብ ዝነብሩ ዓበይቲ ዕድሚኦም 18–65 ዓመት ዝኾኑ ዘጠቓለለ እዩ። ባህላዊ ናይ ቅድሚት ማእከላይ ውጽኢቱ 6.35 ነይሩ፣ ኣብ ሰፊሕ ፈተና ዝተረኽበ ዝለዓለ ውጽኢት ግን ብማእከላይ 6.77 ነይሩ። እዚ ኣብ ውሽጢ ሓደ መጽናዕቲ ዝተራእየ ፍልልይ ጥራይ፣ ስለምንታይ እቲ ዝተሓትመ ማእከላይ ውጽኢት እንታይ ብኸመይ ከም ዝተመዘነ ምግላጽ ከም ዘለዎ የርኢ። Woods et al., 2010

ለውጢ ኣቀራርባ ነቲ ዕማም ዝቕይሮ ስለምንታይ

ክልሰ-ሓሳባት ስራሕ ዝኽሪ፣ እንተላይ ናይ ቃላትን ናይ ምስልን ቦታዊ ክፋላት፣ ኣብ መንጎ ምውካል ሓበሬታን ምቁጽጻር ሂደታትን ፍልልይ ይገብሩ። ዝተጻሕፉ ቁጽርታት እውን ብቃላት ክድገሙ ይኽእሉ፣ ስለዚ ፍልልዩ ከም “ንጹህ ምስላዊ ዝኽሪ” ን “ንጹህ ምዝካር ብምስማዕ” ብምባል ቀሊል ኣይኮነን። እቲ ኣቀራርባ ናይቲ ነገርን ሰብ ዝገብሮ ነገርን ክልቲኡ ኣገዳሲ እዩ። Baddeley, 2012

ምሉእ ተኸታታሊ ምርኣይ፣ ኣቃውማኡ ንምጉጅጃል ክርአ ዝኽእል ይገብሮ። መጽናዕቲ ምጭብባጥ ተኸታታሊታት፣ ተደጋጋሚ ኣቃውማታት ከመይ ንተኸታታሊ ሓበሬታ ከም ዘጠቓልሉ ይምርምር፤ እቲ ዝርከብ ጥቕሚ ምስቲ ዝተመዝገበ ኣቃውማ ዝተኣሳሰር እዩ፣ ምስ ጥረ ብዝሒ ምልክታት ጥራይ ኣይኮነን። ብምስል ዝፍለጥ ዕለት ወይ ኣቃውማ፣ ካብ ዘይተኣሳሰሩ ቁጽርታት ብኻልእ ኣገባብ ክስራሕ ይኽእል። Mathy et al., 2012 Miller, 1956

ዝለዓለ ምስላዊ ውጽኢት ዝሓየለ ዝኽሪ የርኢ ድዩ?

ንእቲ ዝተፈተነ ዕማምን ኩነታትን ጥራይ እዩ። ኣብ መንጎ ክልተ ምድራዛት ናይ ምቕራብ ግዜ፣ ዕድላት ዳግማይ ምድጋም፣ ቅርጺ ምላሽን ሕግታት ምቁራጽን እውን ይቀያየሩ። መጽናዕቲ ኣገባብ ምስፋን፣ እዞም ዝርዝራት ነቲ መለክዒ ከም ዝጸልዉ የጉልሕ። ኣብ ሓደ ስሪት ዝሓሸ ውጽኢት ምርካብ፣ ብኣውቶማቲክ ኣብ ኩሉ ዕማማት ስራሕ ዝኽሪ ዝሓሸ ምዃን ኣየርኢን። Conway et al., 2005

ዝተሓትሙ ዓቕሚታት ዝኽሪ ዘይሰማምዑ ክመስሉ ዝኽእሉ ስለምንታይ

ናይ Cowan ዝተገደበ ዓቕሚ ሓሳብ፣ ኣብ ኩነታት ዳግማይ ምድጋምን ኣበርክቶ ነዊሕ-ግዜ ዝኽርን ንምጉዳል ዝተዳለዉ ኩነታት፣ ንምጭብባጥ ዝኽሪ ይምልከት። ልሙድ ምዝርጋሕ ቁጽርታት ግን ካብቶም ሂደታት ጥቕሚ ክረክብ ይኽእል። እምበኣር ገምጋም ብዝሒ ምጭብባጥን ጥረ ቁጽሪ ምቑጻርን ዝተፈላለዩ መለክዒታትን ፈተናዊ ገደባትን ይሓውስ። Cowan, 2001

ጽዑቕ ልምምድ መዘከሪ ሜላታት ዘገርም ኣብነት ይህብ፦ ሓደ ዝሰልጠነ ተሳታፊ፣ ብምውዳድ ፍልጠት ነዊሕ ተኸታታሊ ቁጽርታት ክዝክር ተማሂሩ፣ እዚ ግን ምስ ዘይተኣሳሰረ ነገር ማዕረ ዝኾነ ምትሕልላፍ ኣየርኣየን። እዚ ዝተማህረ ክእለት ዝምስክር እዩ፣ ኩሉ ናይ ሓጺር-ግዜ መኽዘን ክሳብ እቲ ዝተርኣየ ብዝሒ ቁጽርታት ከም ዝዓበየ ግን ኣይምስክርን። Ericsson et al., 1980

እሞ ደንቢ ዕድመን ጾታን?

ደንቢ ምስ ኣገባብ ምቕራብ፣ ግዜ፣ ቋንቋ፣ ቅደም ተኸተል ውጽኢትን ምዕቃንን ክሰማማዕ ኣለዎ። ናይ ዓበይቲ ኣብ መጽናዕቲ ምስማዕ ዝተሳተፉ ሰባት፣ ንጸወታ ብምርኣይ ኣብ ዌብ ብዕድመ ወይ ጾታ ዝተስተኻኸለ ምቕያር ኣይህቡን። ነቲ ማእከላይ ውጽኢት ናብ ኩሉ ናይ ኢንተርነት ስሪት ምትግባር፣ ጠቓሚ መወከሲ ምርምር ናብ ኣሳሳቲ ውልቃዊ ደረጃ ይቕይሮ። Woods et al., 2010 Conway et al., 2005

እዚ ጥንቃቐ ካብ ፈተናታት ቁጽሪ ንላዕሊ እውን ይዝርጋሕ፦ ሓደ ሜታ-ትንተና መለክዒታት ምስፋንን n-backን ውሱን ጥራይ ከም ዝመሳሰሉን ንሓድሕዶም ክትክኡ ከም ዘይክእሉን የርኢ። ስለዚ ልዑል ውጽኢት ምዝካር ቁጽርታት ብምርኣይ፣ ዝተረጋገጸ ውጽኢት n-back ወይ ገምጋም IQ ኣይኮነን። Redick et al., 2013

ንውልቃዊ ምልክታ ነፍሲ ወከፍ ኣገባብ ፈሊኻ ሓዞ፣ ተመሳሳሊ ሕግታት ምቕራብን ምላሽን ተጠቐም፣ ነቲ ተኸታታሊ ትደግሞ ወይ ትጉጅጅሎ እንተኾንካ መዝግብ። እዞም ምርጫታት ናይ ባዕልኻ ንጽጽራት ብዝሓሸ ንኽትርጉሞም ይሕግዙ፣ ግን ንውክልናዊ ደንቢ ወይ ክሊኒካዊ ምርግጋጽ ኣይፈጥሩን። Woods et al., 2010 Mathy et al., 2012