Buuka ogende ku birimu

Ebigambo n'okusoma

Weetaaga okulekera awo okwogera mu mutima osobole okusoma amangu?

Tewali kyetaagisa kimanyiddwa eky'okumalawo okwogera mu mutima osobole okusoma obulungi oba amangu. Abantu abakulu basoma mu kasirise ebigambo nga 238 WPM ku biwandiiko ebitali bya nfumo ku kigero; okwetegereza okw'amaanyi kulaga nti okwongera ennyo embiro mu kusoma kutera okukendeeza ku kutegeera, so si kwolesa nti waliwo akazito akangu akaziyiza okwogera mu mutima. Brysbaert, 2019 Rayner et al., 2016

Weekebejje (Olungereza)
Ekitabo ekiggule nga waggulu waakyo waliwo akapiira akatangalijja aka bbululu n'akafaananyi akatono akeru ak'ekizibu.

Ttiimu ya Helibrain ye yakitegekaYakeberebwa oluvannyuma

Obujulizi obukulu n'ennamba

EkyogerwaAmakulu agasinziira ku bujulizi
Okwogera mu mutima kulemesa buli muntu okusoma amangu ng'okusoma mu ddobooziOkusoma mu kasirise n'okusoma mu ddoboozi birina embiro ez'enjawulo; tewali bujulizi buwagira kyenkana ekyo
Okumalawo okwogera mu mutima kukakasa okutegeera amanguTewali kukakasa kwa bonna okw'engeri eyo kumanyiddwa
Okuddayo mu biwandiiko bulijjo kumala budde bwereereObujulizi obuva mu kugezesa bulaga nti okuddamu okusoma kuyamba okutegeera
WPM ennene eragiddwa bulijjo kitegeeza okusoma okulungiOteekwa n'okukebera okutegeera

Ekigambo subvocalization kikozesebwa mu makulu ag'enjawulo. Kiyinza okutegeeza eddoboozi ly'omunda omuntu ly'awulira, omulimu omutono ogukwatagana n'okwogera, oba okulowooza ku lulimi okukozesa ebifaananyi by'amaloboozi. Ebintu bino si bipimo bye bimu. Okwekenneenya okwa kusoma amangu kwogera ku kukola kw'amaloboozi mu lulimi era kulabula obutalowooza nti okwewala okuwulira eddoboozi ly'omunda kitegeeza nti okusoma tekukyetaaga kukola lulimi. Rayner et al., 2016

Lwaki okutambula kw'amaaso okw'amangu tekumala

Amaaso gafuna ebifa ku bintu eby'okulaba nga gateeka amaaso ku kifo ekimu n'okugazza ku kifo ekirala, naye okutegeera kwetaagisa okumanya ebigambo n'okugatta amakulu gaabyo. Okwekenneenya ku ntambula y'amaaso kulaga nti okulonda ebifa ku biwandiiko n'okukola olulimi bikolagana. Okutambuza akabonero akalaga embiro amangu oba okuziyiza amaaso okuddayo tekukakasa nti amawulire ge gamu gategeereddwa. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015

Schotter ne banne baagezesa enkola eyaleetera ebigambo ebyasomebwa edda obutaddamu kuyamba mu kusoma. Okutegeera kweyongera okwonooneka. Ekizuuliddwa tekikakasa nti buli kuddayo mu biwandiiko kwetaagisa; wabula kikontana n'endowooza nti buli kuddayo emabega nsobi erina okumalibwawo amangu ago. Schotter et al., 2014

Lwaki ebiwandiiko ebimu birabika ng'osoma mangu nnyo

Okumanyira ebigambo n'obumanyirivu mu lulimi bikyusa ebyetaagisa mu kusoma. Okunoonyereza ku mirundi ebigambo gye bikozesebwamu mu lulimi olw'okubiri n'okunoonyereza ku bigambo omuntu by'amanyi kulaga ensonga lwaki ekigambo ekitamanyiddwa oba olulimi lw'otakozesa nnyo biyinza okukendeeza ku mbiro. Kino tekizuula nti okwogera mu mutima kwe kuvaako, newakubadde omusomi ayinza okuwulira eddoboozi lye ery'omunda ennyo mu biwandiiko ebizibu. Whitford et al., 2012 Brysbaert et al., 2016

Kiki ekikosa kino?

Ate okubuusa amaaso ku biwandiiko?

Okubuusa amaaso ku biwandiiko kuyinza okuyamba ng'ogenderera kunoonya mulamwa oba okufuna ekifaananyi eky'awamu. Okusoma mu ngeri eyo kufuna amawulire matono, era kirina okupimibwa okusinziira ku kigendererwa ekyo. Okwekenneenya ku kusoma amangu kwawula ekyo ku kutegeera ebiwandiiko byonna mu bujjuvu mu kaseera akatono ennyo. Okubuusa amaaso okw'amangu si bujulizi nti okutegeera ebikwata ku biwandiiko mu bujjuvu kusigadde nga bwe kwali. Rayner et al., 2016

N'ebigero eby'awamu eby'abantu abakulu birina we bikoma. Biva ku mirimu egy'okusoma mu Lungereza, nga bangi ku beetaba mu kunoonyereza baasoma nnyo, so si bipimo bya myaka egy'enjawulo mu nnimi zonna. Abaana, abakulu abakaddiye n'abasomi b'olulimi olw'okubiri tebasaana kusalirwa musango okusinziira ku kigero kimu kyokka oba ku ngeri eddoboozi lyabwe ery'omunda gye lisirikamu. Brysbaert, 2019

Kiki ekisabibwa mu kifo ky'okugezaako okukendeeza okwogera mu mutima?

Soma ebikwatagana n'ekigendererwa, kebera oba obitegedde, era omanyire olulimi n'omulamwa. Okwekenneenya ku kusoma kuwagira nti obumanyirivu n'okukuguka mu lulimi bintu ebikulu, naye tekuteekawo kigero kya kutendekebwa ekya bonna oba okwongera embiro okukakasiddwa. Okunoonyereza ku kigero ky'ebigambo omuntu by'amanyi nakwo kukwata ku bungi bw'ebigambo ebiri mu kiwandiiko ekyo byokka by'amanyi, so si nkola yaangu ey'okwongera embiro. Rayner et al., 2016 Nation, 2006

Bw'oba oyagala okugeraageranya ebikukwatako, kozesa ebiwandiiko by'otomanyidde era ogeraageranye okutegeera awamu n'obudde. Enkola bw'eyongera WPM naye n'ekendeeza ku busobozi bwo okunnyonnyola ekiwandiiko, ekyo kitegeeze ng'okuwangula ku ludda olumu naye ng'ofiirwa ku lulala. Okukendeeza kwokka ku kuwulira eddoboozi ery'omunda si bujulizi nti okusoma kweyongedde okulungi. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014

Ekigendererwa ekituukirivu kwe kutegeera obulungi ebintu ebisaanidde ng'okozesa obudde obulungi. Tewali nsibuko eyogeddwako eraga nti okukendeeza okwogera mu mutima ng'okebera ku mutimbagano kuleeta okwongera amagezi mu ngeri eya bonna oba okumalawo emirembe gyonna ekkomo ly'okukola olulimi mu kusoma. Rayner et al., 2016 CLIFTON et al., 2015

Gezaako ekigezo eky'obwereere ekikwatagana n'ensonga eno

Ekigezo ky'embiro z'okusoma

Gezaako ekigezo ky'embiro z'okusoma nga toweerera nkola gye tomanyi ey'okukendeeza okwogera mu mutima. Wandiika n'obusobozi bwo okutegeera ng'ogerageranya embiro. Bw'oba ogezaako engeri y'okusoma, tuusaamu ebivaamu ng'okugeraageranya okw'ekiwandiiko ekyo kyokka, so si kipimo ekikakasiddwa eky'okwogera mu mutima.

Weekebejje (Olungereza)

Ebibuuzo ebibuuzibwa ennyo

Eddoboozi ly'omunda kabonero k'okusoma obubi?

Okwekenneenya tekugumira ekyo ng'amazima agakwata ku bonna. Okukola olulimi okukozesa amaloboozi n'okusoma buli kigambo mu ddoboozi ebintu eby'enjawulo. Rayner et al., 2016

Nsaanidde okwewala okutunula emabega?

Si tteeka lya bonna. Okugezesa okufugibwa kwazuula nti okuddamu okusoma kuyamba okutegeera. Schotter et al., 2014

Nnyinza okutendekebwa mu kubuusa amaaso ku biwandiiko nga omulimu ogw'enjawulo?

Yee, naye kipime ng'okulonda amawulire okusobola okufuna ekifaananyi eky'awamu oba okunoonya, so si ng'obujulizi nti otegedde buli kantu ku mbiro eziragiddwa. Rayner et al., 2016

Ensibuko

Juliza olupapula luno: Weetaaga okulekera awo okwogera mu mutima osobole okusoma amangu?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/lg/answers/subvocalization-and-reading-speed. CC BY 4.0.

← Noonyereza ku by'okuddamu ebirala