Obujulizi obukulu n'ennamba
| Omulimu mu kunoonyereza okwetegereza | Ekigero eky'awamu | Obudde obubalirirwamu ebigambo 1,000 |
|---|---|---|
| Ebiwandiiko ebitali bya bulimba ebisomwa mu kasirise | 238 WPM | Nga eddakiika 4 n'obutikitiki 12 |
| Ebiwandiiko eby'obulimba ebisomwa mu kasirise | 260 WPM | Nga eddakiika 3 n'obutikitiki 51 |
| Okusoma mu ddoboozi | 183 WPM | Nga eddakiika 5 n'obutikitiki 28 |
Okubalirira kw'okusoma mu ddoboozi kw'esigama ku kunoonyereza 77 n'abeetabamu 5,965. Ebibinja eby'okusoma mu kasirise n'omu ddoboozi byawukana mu biwandiiko, ebiragiro n'abeetabamu; noolwekyo okuggyako 183 ku 238 tekukakasa nti buli musomi afuna 55 WPM ng'asoma mu kasirise. Era ekigero eky'awamu eky'ekibinja tekitegeeza ddoboozi ddungi, kukeberwa kwa busobozi mu kusoma obulungi, oba ekigendererwa ky'okutuukako. Brysbaert, 2019
Okwogera kwongerako omulimu ogw'okufulumya ebigambo
Okusoma mu ddoboozi kugatta okutegeera ebigambo n'amaaso, okukola ku lulimi n'okufulumya amaloboozi. Okusoma mu kasirise nakwo kukola ku lulimi, naye tekulina kulindirira buli kigambo kufulumizibwa mu mubiri. Okunoonyereza ku kutambula kw'amaaso kunnyonnyola enkolagana wakati w'okulaba ebitundu by'ebiwandiiko n'okukola ku lulimi; mu mirimu gyombi, okusoma si kutambuza maaso bugazi ku layini yokka. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Enjawulo eno tekitegeeza nti okusoma mu kasirise tekulina bifaananyi bya maloboozi mu birowoozo. Okunoonyereza ku kusoma okw'amangu kunnyonnyola ensonga lwaki okuggyawo okwogera okw'omunda tekulagiddwa ng'engeri ey'awamu ey'okutegeera ebisomebwa mu bwangu ennyo. Obutawulira ddoboozi n'obutaba na nkola ya maloboozi mu lulimi bye bigambo bibiri eby'enjawulo. Rayner et al., 2016
Enkola ki ereeta okutegeera okusinga obulungi?
Ebipimo by'embiro bino byokka tebiyinza kuddamu kibuuzo ekyo. Okutegeera kwesigama ku biwandiiko, ekigendererwa n'omusomi. Okugezesa okw'okwewala okuddamu okusoma kulaga nti okuddayo ku bigambo kuyinza okuyamba okutegeera; ekiragiro ekikakali eky'okukuuma embiro ez'amaanyi kiyinza okuggyawo obudde obwetaagisa okulowooza mu nkola yonna gy'oba okozesa. Schotter et al., 2014
Kiki ekikosa kino?
Lwaki emyaka n'olulimi bikyusa okugeraageranya
Okunoonyereza okwetegereza kusanga embiro ez'enjawulo mu baana, abakadde n'abasomi b'olulimi olw'okubiri. Okumanya ebigambo n'obumanyirivu mu lulimi bikosa okutegeera ebigambo, era okunoonyereza ku lulimi olw'okubiri kulaga nti engeri obungi bw'okukozesebwa kw'ekigambo gye bukosa okutegeera esigama ku bumanyirivu bw'omusomi mu buli lulimi. N'olwekyo embiro z'omuyizi mu kusoma mu ddoboozi ne mu kasirise ziyinza obutaba na njawulo y'emu ng'ebipimo eby'awamu eby'abantu abakulu abasoma Olungereza. Brysbaert, 2019 Whitford et al., 2012
Okutegeera ebigambo nakyo si kye kimu n'okubifulumya mu kwogera obulungi. Okubalirira ebigambo by'omuntu by'ategeera kwesigama ku ngeri ebigambo gye bibalibwa, ate okutegeera ebigambo mu kusoma kwesigama ku bigambo ebiri mu kiwandiiko ekyo. Ebyo bye bimu ku nsonga lwaki tetulina kukozesa kipimo kya WPM eky'okusoma mu ddoboozi ng'ekisalawo obusobozi bw'omuntu mu lulimi okutwalira awamu. Brysbaert et al., 2016 Nation, 2006
Kiki eky'amazima eky'okutendekebwa?
Londa engeri y'okusoma etuukana n'omulimu: okwogera ng'oyanjula n'okusoma wekka okusobola okutegeera birimu obukugu obufaanagana naye obutali bumu. Geraageranya ebiwandiiko ebifaanagana era weekebejje okutegeera kwo. Okunoonyereza ku kusoma kuwagira okutegeera okusinziira ku mulimu, so si kubuulirira kwa bonna nti buli omu asome mu ngeri emu bulijjo. Brysbaert, 2019 Rayner et al., 2016
Okugerageranya okw'okwekolera, kozesa ebiwandiiko by'otomanyi ebirina obuzibu obufaanagana era weewale okusoma ekitundu kye kimu mu ddoboozi amangu ddala ng'okisomedde mu kasirise. Okumanyira ekitundu kyandireetedde ekivaamu obutaba kya nsonga yokka gy'ogezesa. Twala ekivaamu ng'okwetegereza ku bitundu ebyo, so si kigezo ekikakasiddwa eky'amagezi go ag'omunda oba ekisuubizo ku bitabo byonna. CLIFTON et al., 2015 Rayner, 1998
Ekigero bwe kiba nga kikyuse, nyonnyola bulungi amakulu gaakyo: okusoma amangu naye nga otegeera kitono si kye kimu n'okusoma amangu ate ng'okutegeera kuli kye kimu. Ennamba y'embiro yokka tesobola kubawula. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Gezaako ekigezo eky'obwereere ekikwatagana n'ensonga eno
Ekigezo ky'embiro z'okusoma
Gezaako ekigezo ky'embiro z'okusoma ng'osoma mu kasirise era oddemu ebibuuzo ebikwata ku kutegeera. Tekipima busobozi bwa kusoma mu ddoboozi. Bw'oba obala obudde obw'okusoma mu ddoboozi okwawukana, bukwate ng'omulimu omulala.
Ebibuuzo ebibuuzibwa ennyo
Okusoma mu ddoboozi kulina kuba 183 WPM?
Ekyo kipimo kya wakati eky'ebibinja, si kyetaagisa. Ebiwandiiko, ebiragiro, engeri abeetabamu gye bali n'ekigendererwa bikosa ekivaamu. Brysbaert, 2019
Okusoma mu kasirise kuggyawo okwogera okw'omunda?
Nedda. Okunoonyereza ku kusoma okw'amangu kwawula okwogera okw'omunda okukwatagana n'olulimi ku kufulumya buli kigambo mu ddoboozi. Rayner et al., 2016
Ekigezo eky'okusoma mu kasirise kisobola okupima obusobozi bwange mu kwogera?
Tekisobola kukakasa ekyo nga kwesigamye ku mbiro z'okusoma zokka. Okufulumya ebigambo mu ddoboozi kwetaagisa obusobozi obulala obutapimibwa budde bw'okumaliriza okusoma mu kasirise. CLIFTON et al., 2015
Ensibuko
- Brysbaert (2019). Tusoma bigambo bimeka mu ddakiika? Okunoonyereza okwetegereza n'okwekenneenya ebivudde mu kunoonyereza ku mbiro z'okusoma.
- Rayner et al. (2016). Ebingi eby'okusoma, naye obudde butono.
- Rayner (1998). Okutambula kw'amaaso mu kusoma n'okukola ku mawulire: emyaka 20 egy'okunoonyereza..
- CLIFTON et al. (2015). Okutambula kw'amaaso mu kusoma n'okukola ku mawulire: ebyasigala okuva mu myaka 40 egya Keith Rayner.
- Whitford et al. (2012). Obumanyirivu mu lulimi olw'okubiri bukyusa engeri obungi bw'ebigambo gye bukosa olulimi olw'olubereberye n'olw'okubiri: obukakafu obuva mu kupima okutambula kw'amaaso nga basoma ebitundu eby'obutonde.
- Nation (2006). Obugazi bw'ebigambo obwetaagisa okusoma n'okuwuliriza bwe bwenkana wa?.
- Schotter et al. (2014). Tosigala ku by'osoma omulundi gumu gwokka.
- Brysbaert et al. (2016). Tumanyi bigambo bimeka? Okubalirira obunene bw'obugagga bw'ebigambo okusinziira ku ntegeeza y'ekigambo, obungi bw'olulimi olwawuliddwa n'emyaka gy'abeetabamu.
Juliza olupapula luno: Lwaki okusoma mu kasirise kuba kwa mangu okusinga okusoma mu ddoboozi?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/lg/answers/reading-aloud-vs-silent-reading. CC BY 4.0.
← Noonyereza ku by'okuddamu ebirala