Obujulizi obukulu n'ennamba
| Ennamba | Gy'eva | Kye teteerawo |
|---|---|---|
| Wansi wa 100 ms | Ekipimo ekibuuzibwa | nti akabonero ke kaasibya okuddamu |
| 110 ms | Ekiseera ekisinga obutono eky'okuddamu mu kunoonyereza okumu okw'okulaba | ekkomo ery'awamu ku buli ngeri muntu gy'addamu |
| 231 ms | Obudde obwa wakati obwapimibwa mu kuddamu okwangu eri ekintu ekyalabika mu kunoonyereza okwo | ekiruubirirwa oba ekifo ky'obukiiko mu bulawuza bwo |
Woods ne banne baakozesa ebiseera eby'okulaga akabonero ebitaateeberezebwa, okugezesa nga tebannatandika okupima, n'ekiseera eky'okuddamu ekyateekebwawo okusalawo ebiba bibalibwa. Ebyo bye bimu ku bipimo ebiyamba okupima okuddamu ku kabonero, so si kuddamu nga bukyali oba mu kiseera ekikyamu. Ekiwandiiko era kyatereeza ebyava mu kupima olw'obudde obwataayita mu byuma, nga kiraga ensonga lwaki obubonero bw'obudde obuva mu pulogulaamu tebwenkanankana butereevu n'ekintu ekiba mu mubiri. Woods et al., 2015
Okuddamu n'okuteebereza bye bikolwa eby'enjawulo
Ekintu ekiddako bwe kiba nga kisobola okuteeberezebwa, omubiri gusobola okwetegekera okukola nga tekinnabaawo. N'olwekyo, okuddamu okuba okumpi n'ekiseera ekyasuubirwa kuyinza okuba kumpi nnyo n'ekintu ekyo, naye nga tekutandikidde ku kukitegeera nga kimaze okulabika. Ekyo si kye kibuuzo kye kimu n'okupima obudde bw'okuddamu okwangu ku kabonero akapya akalabika akatasobola kuteeberezebwa. Ebiragiro by'omulimu n'engeri obubonero gye bitegekebwamu byetaagisa nnyo okutegeera obudde obutono ennyo obw'okuddamu. Woods et al., 2015 Woods et al., 2015
Okuddamu ng'olondawo kwongerako okulonda ekikolwa ky'okukola. Ebiwandiiko ebimanyiddwa ku ngeri ez'enjawulo ez'okuddamu biraga nti enteekateeka y'omulimu ekosa obudde bw'okuddamu; ekkomo eriteeberezebwa ku muzannyo omwangu ogw'okulaba teriteekwa kuteekebwa ku muzannyo ogwetaagisa okusalawo wakati w'ebikolwa ebiwerako. Hick, 1952
Lwaki ekipimo kimu ekyewuunyisa si bukakafu obumala
Ekisinga okuba eky'amangu kiba mu biseera eby'enjawulo ebitali bitera kubaawo. Bw'okola omulimu emirundi mingi, weeyongera okufuna emikisa gy'okufuna ekintu eky'enjawulo, okuddamu nga tonnaba kulinda kabonero, oba ensobi mu kupima. Okunoonyereza ku bipimo by'obudde bw'okuddamu ebisukka mu kigero kunnyonnyola ensonga lwaki abanoonyereza basalawo engeri y'okukolamu ku byaddibwamu ebisukkiridde, mu kifo ky'okutwala buli nnamba eragiddwa ng'ey'omugaso gwe gumu. Ratcliff, 1993
Kiki ekikosa kino?
Obutuufu bw'ekyuma tebukakasa kipimo kya mubiri
Obulawuza busobola okuwandiika obudde mu bujjuvu, naye obusobozi bw'okwawula obudde obumpi tebwenkanankana n'obutuufu mu kumanya ekiseera ekintu eky'omubiri we kitandikira okulabika oba okukozesebwa. Okugeraageranya pulatifoomu kulaga nti obudde buyinza okuba nga bukyuse n'ensonga zino bwe zikyukakyuka. Ekipimo ekiragiddwa n'obubonero obungi oluvannyuma lwa kkoma tekitegeeza nti okuddamu kwo ku kabonero akalabika kupimiddwa bulungi okusinga. Anwyl-Irvine et al., 2020 Bridges et al., 2020
Era tekiba kituufu okukozesa ennongoosereza y'ekyuma okuva mu nteekateeka endala okutaasa oba okugaana ekivudde mu kipimo ekimu. Okukalibulinga kukola ku byuma ebyapimibwa. Bwe kutabaawo, oludda n'obunene bw'ensobi z'obudde mu nteekateeka yo tebimanyiddwa. Woods et al., 2015 Anwyl-Irvine et al., 2020
Engeri y'okutunuuliramu ekivudde mu kipimo eky'amangu ennyo
Tunuulira omulundi gwonna n'amateeka gaagwo: waliwo okuddamu nga bukyali, ebiseera byali biteeberezebwa, era ennamba eyo yali ya wansi ennyo oba ya wakati? Geraageranya ekipimo kye kimu mu kugezaako okumanyiddwa obungi bwabyo. Toyongera ku muwendo gw'okugezaako n'olyoka otwala ekipimo ekipya ekisinga obutono ng'ekiva mu ngeri y'okugezesa y'emu. Okunoonyereza ku muwendo gw'okugezaako kulaga nti engeri ebipimo gye bikolamu esinziira ku data eyakung'aanyizibwa n'ekibuuzo ekyabuuzibwa. Miller, 2023 Ratcliff, 1993
Ekipimo ekimu kyokka era tekiraga nnyo mpisa ya muntu etakyuka. Obwesigwa bw'ekipimo bulina okulagibwa, naddala omulimu bwe gukozesebwa okuteeka abantu mu nsengeka. Ekisalawo ekituufu kiri nti ekintu eky'enjawulo kyabaddewo mu muzannyo guno; okukakasa nti omuntu yaddamu mu ngeri ey'enjawulo kyetaagisa okupima okufugibwa obulungi. Hedge et al., 2017
Tewali bujulizi wano obusobola kuyitibwa muntu mulimba, kuzula bulwadde, oba kuteekawo ekkomo erikakafu eri abantu bonna. Ensonga enkulu kwe kwawula wakati w'obudde obulagiddwa n'obujulizi nti ekintu ekipya eky'eby'ob sensa ddala kye kyaleeta okuddamu. Woods et al., 2015 Bridges et al., 2020
Gezaako ekigezo eky'obwereere ekikwatagana n'ensonga eno
Ekigezo ky'obudde bw'okuddamu
Gezaako ekigezo ky'obudde bw'okuddamu era ogoberere ebiragiro byakyo ebikwata ku kulinda akabonero. Weetegereze ebyava mu kugezaako kwonna, nga mw'otwalidde n'okuddamu nga bukyali, mu kifo ky'okutwala ekipimo kimu ekisinga obutono ng'ekiraga obwangu bwo obw'okuddamu.
Ebibuuzo ebibuuzibwa ennyo
Buli kipimo ekiri wansi wa 100 ms tekisoboka?
Ebiwandiiko bino tebiteekawo kkomo ddala eri buli ngeri y'okuddamu. Biraga ensonga lwaki ekipimo kimu okuva mu bulawuza tekimala kuba bukakafu bw'okuddamu eri ekintu ekyalabika ekitasobola kuteeberezebwa. Woods et al., 2015
Lwaki okunoonyereza kugoba ebyaddibwamu eby'amangu ennyo?
Bateekawo ebiseera eby'okuddamu ebikkirizibwa okukendeeza ku bintu ebiyingira mu bipimo naye nga tebikiikirira ngeri ya kuddamu eyali eyogerwako. Ekiseera ekituufu kisinziira ku kugezesa okwo. Woods et al., 2015 Ratcliff, 1993
Nsobola okugeraageranya ekipimo eky'okulaba n'etteeka ly'okutandika empaka z'emizannyo?
Kisoboka singa weetegereza enjawulo mu kabonero, entambula n'ebyuma ebipima. Etteeka erikozesebwa mu mbeera emu si kipimo ekikalibuliddwa eky'embeera endala. Woods et al., 2015 Anwyl-Irvine et al., 2020
Ensibuko
- Woods et al. (2015). Ebintu ebikosa obudde bw'okuddamu okwangu.
- Woods et al. (2015). Okukendeera kw'embiro olw'emyaka mu kulonda n'okukola okuddamu mu kigezo ky'okuddamu eky'okulaba ng'olondawo.
- Hick (1952). Ku kigero ky'okufuna amawulire.
- Ratcliff (1993). Enkola z'okukolamu ku bipimo by'obudde bw'okuddamu ebisukkiridde.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Obutuufu n'obusobozi bw'okupima eby'okugezesa ku mutimbagano, obulawuza n'ebyuma.
- Bridges et al. (2020). Okunoonyereza okunene ku kupima obudde: okugeraageranya ebikozesebwa mu kugezesa eby'enjawulo, eby'omu labulatore n'ebya ku mutimbagano.
- Miller (2023). Abantu bameka? Okugezesa emirundi emeka? Okwongera amaanyi g'okunoonyereza ku budde bw'okuddamu.
- Hedge et al. (2017). Ekizibu ky'obwesigwa: ensonga lwaki emirimu gy'okutegeera egy'amaanyi tegivaamu njawulo z'abantu ezesigika.
Juliza olupapula luno: Obudde omuntu bw'addamu buyinza okuba wansi wa milisekondi 100?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/lg/answers/reaction-time-under-100-ms. CC BY 4.0.
← Noonyereza ku by'okuddamu ebirala