Obujulizi obukulu n'ennamba
| Engeri y'okusoma | Embiro ezikozeseddwa | Ekiseera ekibaliriddwa okusoma ebigambo 1,000 |
|---|---|---|
| Ekitabo ekitali kya bulimba, okusoma mu kasirise: ekigero eky'awamu mu kwekenneenya | 238 WPM | 4 min 12 sec |
| Ekitabo eky'obutonzi, okusoma mu kasirise: ekigero eky'awamu mu kwekenneenya | 260 WPM | 3 min 51 sec |
| Okusoma mu ddoboozi: ekigero eky'awamu mu kwekenneenya | 183 WPM | 5 min 28 sec |
| Embiro ez'olowoozo entono | 175 WPM | 5 min 43 sec |
| Embiro ez'olowoozo ez'amaanyi | 300 WPM | 3 min 20 sec |
Ebiseera bino bibaliriddwa mu kubala kwokka, ne binyigirizibwa okutuuka ku sikonda esembayo: omuwendo gw'ebigambo gugabanyizibwamu WPM, oluvannyuma ne gukubisibwamu 60. Si bipimo by'ebiseera eby'obuntu ebirabiddwa ku kiwandiiko ekimu eky'ebigambo 1,000. Okunoonyereza okwafulumizibwa kwekebejja okunoonyereza ku mbiro z'okusoma mu biwandiiko n'engeri ez'enjawulo; ebigero byakwo eby'Olungereza biyinza okuyamba ng'entandikwa mu kuteekateeka. Brysbaert, 2019
Okusoma ekiwandiiko si kye kimu n'okuyiga okukitegeera
Ebiseera eby'okusoma ebya bulijjo ebiri mu kwekenneenya tebirina kutwalibwa ng'ekiseera ekigere eky'okusoma, okukebera ensonga oba okuwandiika obugambo. Ebikolwa ebyo byetaaga okwebuuliriza n'okusoma nate. Okunoonyereza ku ngeri amaaso gye gatambulamu kulaga nti okudda emabega mu kusoma n'okubeera ku bigambo okumala ebiseera eby'enjawulo bitundu bya kusoma okutegeerekeka, si kiseera ekibula ekyetaaga bulijjo okuggyibwawo. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Okugezesa okwakomya abantu okuddamu okusoma ekitundu ekyali kibayamba kwazuula nti okutegeera kwabwe kwali kubi mu mbeera eyo. Kino kiwagira okwawula okutambula mu biwandiiko n'okubitegeera, mu kifo ky'okupima obuwanguzi ng'okutuuka ku kigambo ekisembayo mu bwangu bwokka. Schotter et al., 2014
Ate ekiwandiiko bwe kiba ekipya oba mu lulimi olulala?
Okusoma mu lulimi olw'okubiri kusinziira ku bukugu bw'omuntu n'obumanyirivu bw'alulina. Okunoonyereza ku ngeri ebigambo ebikozesebwa emirundi mingi gye bikosaamu kulaga nti obumanyirivu bw'olulimi bukyusa obuzibu bw'okubisoma. Okumanya amakulu g'ebigambo nakwo kukosa obungi bw'ekitundu omuntu ky'asobola okutegeera; noolwekyo omuwendo gwe gumu ogw'ebigambo guyinza okwetaagisa amaanyi ag'enjawulo eri abasomi ab'enjawulo. Whitford et al., 2012 Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Kiki ekikosa kino?
Emyaka n'obutonde bw'omuntu bisobola okututegeeza ekiseera ekirala eky'okusoma?
Okunoonyereza kulaga nti abaana, abakulu ennyo n'abasomi b'olulimi olw'okubiri balina embiro entono, naye ekigero eky'awamu eky'abantu abakulu tekipima bulungi buli muntu okusinziira ku myaka gye. Okunoonyereza kungi kwakozesa abantu abalina obuyigirize, emirundi mingi nga bayizi. Okusinziira ku bujulizi buno, tewali muwendo gwa sikonda ogw'awamu ogulina okugattibwa ku kiseera ky'okusoma ekiwandiiko eky'ebigambo 1,000 okusinziira ku kikula ky'omuntu. Brysbaert, 2019
Ebigambo tebitegeeza bungi bwe bumu obw'amawulire mu nnimi ez'enjawulo. Enjawulo mu buwanvu bw'ebigambo, engeri ebigambo gye bikolebwamu n'ennukuta ezikozesebwa nakyo kizibuwaza okugeraageranya WPM wakati w'ennimi. Omusomi alina ennimi nnyingi, geraageranya emirimu egy'enkakana mu lulimi lwe lumu, so tolowooza nti WPM entono kitegeeza obusobozi obutono okutwalira awamu. Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015
Kiki ekiyinza okuyamba okufuna ekibaliriro ekisinga okuba eky'omugaso?
Pima ekiseera ky'okuyita mu kiwandiiko ekipya ekirina obuzibu obufaanana, era weetegereze kye wategeera. Embiro zo mu mirimu egy'enkakana ziyinza okukuyamba okuteekateeka okusinga ekigero ky'abantu bonna, naye ekyokulabirako kimu ekimpi kiyinza okuba n'ensobi nnyingi. Wawula ekiseera ky'okusoma kyokka ku kuwummula, okuteekako obubonero n'okuwandiika obugambo. Kubala kuno kwa kuteekateeka, si kukebera obulwadde okukkiriziddwa. Brysbaert, 2019
Okunoonyereza ku kusoma amangu kuzudde nti okwongera ennyo ku mbiro kutera okukendeeza ku kutegeera; okusoma ng'osunsula ebikulu kuyinza okuba n'ekigendererwa ekirala naye tekitegeeza kutegeera mu bujjuvu. Bw'oba oyagala kunoonya nsonga emu yokka, okusunsula mu biwandiiko kuyinza okuba ekituufu. Bw'oba oyagala okuyiga, ekiseera ekyongerwako eky'okukebera amakulu kiba kitundu ku kibaliriro. Rayner et al., 2016
Tewali kunoonyereza kwogeddwako kukakasa nti omuzannyo oba ekiseera ekigere eky'okupima kikola abasomi okuba abagezi ennyo. Ekisobola okupimibwa kwe kukola ku kiwandiiko ekigere, ng'amateeka agagereddwawo gakozesebwa, ate ng'okutegeera kupimibwa wamu n'embiro. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014
Gezaako ekigezo eky'obwereere ekikwatagana n'ensonga eno
Ekigezo ky'embiro z'okusoma
Gezaako ekigezo ky'embiro z'okusoma ku kiwandiiko ekipya, odemu ebibuuzo ebikebera kye wategeera. Kozesa ekivaamu ng'ekibaliriro ekikwata ku mulimu ogwo ng'oteekateeka okusoma okufaanana. Gattako ekiseera eky'enjawulo eky'okuwandiika obugambo oba okusoma n'okuyiga; tosuubira nti buli kikolwa kijja kumalirizibwa mu kiseera eky'okusoma kwokka ekibaliriddwa.
Ebibuuzo ebibuuzibwa ennyo
Ensengeka y'okubala eri etya?
Eddakiika zibalibwa ng'omuwendo gw'ebigambo gugabanyizibwamu ebigambo ebisomebwa mu ddakiika emu. Ku 238 WPM, 1,000 okugabanyaamu 238 kuba nga eddakiika 4.20, oba eddakiika 4 n'okusika omukka 12. Brysbaert, 2019
Ekibaliriro kino kizingiramu okuwandiika obugambo?
Nedda. Okubala kuno kukwata ku kiseera ky'okusoma ku mbiro ezirondeddwa; okusoma n'okuyiga n'okuwandiika obugambo mirimu mirala egyongerwako. Brysbaert, 2019
Nsobola okukendeeza ekiseera mu bitundu bibiri nga sifiirwa kutegeera?
Okunoonyereza ku kusoma amangu tekukakasa nti kino kisoboka eri buli muntu. Okwongera ennyo ku mbiro kutera okuvaako okutegeera okukendeera. Rayner et al., 2016
Ensibuko
- Brysbaert (2019). Ebigambo bimeka bye tusoma mu ddakiika? Okwekenneenya n'okugatta okunoonyereza ku mbiro z'okusoma.
- Rayner et al. (2016). Eby'okusoma bingi nnyo, naye ekiseera kitono nnyo.
- Rayner (1998). Entambula y'amaaso mu kusoma n'okukola ku mawulire: emyaka 20 egy'okunoonyereza.
- CLIFTON et al. (2015). Entambula y'amaaso mu kusoma n'okukola ku mawulire: eby'emyaka 40 ebya Keith Rayner.
- Whitford et al. (2012). Obumanyirivu mu lulimi olw'okubiri bukyusa engeri ebigambo ebikozesebwa emirundi mingi mu lulimi olw'olubereberye n'olw'okubiri gye bikosaamu: obujulizi okuva mu bipimo by'entambula y'amaaso nga tusoma ebitundu ebya bulijjo.
- Nation (2006). Ebigambo bimeka omuntu by'alina okumanya okusoma n'okuwuliriza?.
- Schotter et al. (2014). Toyikiriza kye wasoma omulundi gumu gwokka.
- Brysbaert et al. (2016). Ebigambo bimeka bye tumanyi? Okubalirira okw'omugaso okw'obungi bw'ebigambo okusinziira ku ngeri ekigambo gye kinnyonnyolwamu, obungi bw'olulimi omuntu lw'awulira n'emyaka gye.
Juliza olupapula luno: Okusoma ebigambo 1,000 kitwala bbanga ki?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/lg/answers/how-long-to-read-1000-words. CC BY 4.0.
← Noonyereza ku by'okuddamu ebirala