Ũtaaro mũnene na namba
| ũira ũrĩa ũrori ũtariĩ | Mũgambo | Ũndũ ũrĩa ũgĩĩrĩirwo |
|---|---|---|
| Athomi a Gĩthũngũ a Hirai, rũrĩrĩ rwa ũmenyo mũnene | 139 WPM | Makĩrĩa ma 75% ma macookio nĩ ma kĩhooto |
| Ũĩra ũcio ũcio, rũrĩrĩ rũngĩ | 61 WPM | Ũmenyo wa macookio watiganĩte |
| Ũĩra wa novel ya andũ a Dutch na Gĩthũngũ | 17% na ihenya nĩnene kũhota L2 | Andũ a kĩrĩkanĩro na wĩra ũcio wiki |
Ũndũ ũyũ nĩũgĩĩrĩirwo handũ ha ũrori ũcio harĩ athomi arĩa matari a nyũmba ya andũ. Ũrori ũcio ũrĩĩrĩte wega atĩ thibitari cia ũĩra wa novel itirĩheana na mũigana wa WPM ũrĩa ũhota gũtũmĩrwo kũringanĩria ta ũcio. Gũtiga ũndũ ũyũ ũrĩ wa bata: 17% itikagĩrĩirwo gũtũmĩrwo ta mũtharĩrio wa gũcookereria andũ othe arĩa marĩrĩra rũthiomi rũngĩ. Brysbaert, 2019
Nĩkĩ kũmenya rũthiomi nĩ kũnene gũkĩra kũnengera L2
Kũmenyera rũthiomi rwa keerĩ kũgarũra ũrĩa ciugo itũmĩrwo, hamwe na ũmenyo wa ciugo iria itũmĩkaga mũno. Ũĩra wa Whitford na Titone ũrora ũndũ ũcio na kũmenya ũrĩa maitho mathiĩaga rĩrĩa andũ mathomaga ib paragrafu. Nĩ ũndũ ũcio andũ eerĩ arĩ na rũthiomi rwa mbere na rwa keerĩ o ruo no matega na mahĩtia ma kũhũthĩra ciugo matarĩ o hamwe, nĩgũkorwo kũmenyera kwao na ũmenyo wa rũthiomi itiganĩte. Whitford et al., 2012
Ũmenyo wa ciugo nĩ ũndũ ũngĩ wa kũmenya. Ũrori wa ũmenyo wa ciugo ũũria ciugo nyingĩ cia kũrĩ na andũ mũthomani ũcimenya, no mĩgawo ya ũmenyo wa ciugo ĩhũthĩra gũtiga kũringana na kana ciugo, mĩri ya ciugo kana mĩhĩrĩga ya ciugo nĩyo itarĩtĩtwo. Gũtũmĩra kũtaria ciugo tu gũtingĩhota kũmenya kana mũndũ nĩakarĩra wega maandĩko o mothe. Nation, 2006 Brysbaert et al., 2016
Nĩkĩ WPM itingĩtũmĩrwo gũtuanĩria ciũmbe cia rũthiomi
Rũthiomi rũtiganĩte rũhũthĩra mĩgawo ya ciugo ĩtiganĩte kũheana ũhoro ũringĩte. Ũraihu wa ciugo, ũhũthĩri wa mĩri ya ciugo na mĩandĩkĩre ya rũthiomi nĩĩgũgarũra mũgawo ũtarĩtĩtwo. Nĩ ũndũ ũcio ũrori wa ihenya rĩa gũthoma na wa maitho matĩrĩtie kũringanĩria WPM nĩnini wa rũthiomi rũngĩ na ũmenyo wa ũbongo ũnini kana kũciiria o na ihenya rĩnini. Brysbaert, 2019 CLIFTON et al., 2015
Nĩ kĩĩ kĩngĩ kĩgĩtũma gũthira?
Ũhũru wa ibuku na maũndũ marĩa wĩra ũũria nĩcio ihindagia macookio
Gũthoma nĩguo wĩkenie, gũthoma nĩguo wĩige, na gũthoma nĩguo ũone ũhoro ũmwe ti wĩra ũmwe. Kũrora maitho ma mũthomi gũtũmenyithagia ũrĩa ciugo itũmaga gũthoma gũkoma na ũrĩa ũmenyo wa marĩa mũthomete ũhĩtũkagĩra ũrĩa maitho maciarĩrĩrie. Ngano ũmenyete na ibuku rĩa ũũmenyo ũtari mũmenyete itigĩrĩtio ta magerio marĩa maheanaga ũrĩa mũndũ ũthomaga ihinda rĩothe rĩmwe. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015
Gũcooka gũthoma gĩceera kĩa mbere gũtũmaga mũthomi ahote kũmenya ũhoro ũtĩrĩrĩte wega. Kĩgerio gĩa kũgarũrũra ũhoro kĩonanagia atĩ gũtiga gũcooka gũthoma gũtũmaga ũmenyo wa marĩa mũthomete ũthĩĩne; nĩ ũndũ ũcio gũtirĩ wega kũona kĩhũthĩro gĩothe kana gũcooka gũthoma thĩinĩ wa L2 ta kĩndũ kĩa kũgĩtiga. Mũthenya ũnene wa ihinda rĩu rĩa gũthoma ũngĩkorwo ũtũmaga mũthomi amenye wega. Schotter et al., 2014
Nĩngĩhota gũtũma ũgacũrũ mũno?
Mĩũrĩri ĩtũmenyithagia bata wa gũtũũra na rũthiomi na kũmenya ciugo na ihenya; no gũtirĩ ya kũmenyithia mĩgambo ya mahinda marĩa mũndũ o wothe ehota kũhũthĩra nĩguo athome ta mũndũ ũtũmĩraga rũthiomi rwa mbere. O na nĩ ũndũ wa magerio aya ma kũringanĩria, gũtirĩ ũhoro ũhũthĩrĩku wa kũrora ũrĩa gũthoma gũtũũra na mĩaka kana ũrĩa mũndũ arĩ mũndũ-wa-nja kana mũndũ-wa-njamba. Mũgambo ũrĩa mũndũ aheaga ũmenyo wake ũthimwo na mawĩra marĩa marĩ o hamwe na ũrĩa rũthiomi rwĩrĩ. Rayner et al., 2016 Whitford et al., 2012
Hũthĩra ibuku rĩrĩa rĩtarĩ rĩrĩa ũmenyete, rora ũmenyo wa marĩa ũthomete na andĩka rũthiomi na kĩĩra kĩa gũthoma o rĩrĩa ũthimaga. Gũthoma ibuku rĩoroku na ihenya nĩ kũrĩ na bata, no o kũo gũtirĩ kwĩra atĩ ũmenyo wa gũthoma ũkĩrĩte na ũigana o ũcio thĩinĩ wa ibuku rĩrĩ na ũhũru mũnene. Kũringanĩria kũrĩ na maana gũtiga ũhũru na kĩĩra kĩa gũthoma marĩa marĩ o hamwe. Brysbaert, 2019 Nation, 2006
Nĩ ũndũ ũcio macookio ma kũhũthĩra nĩ mĩigana mĩingĩ, gũtirĩ namba ĩmwe ya kũhũthĩra. Mĩgambo ya 139, 61 na 17% ĩrĩa yandĩkĩtwo ĩonanagia ũrĩa rũrĩrĩ rwa andũ na wĩra ũrĩa marĩ gũtũma mũgambo ũgarũrũke. Ĩtũheaga ũmenyo wa kũrora mĩgambo ĩrĩa yambĩtũkaga, gũtirĩ kũũmba mũhaka mũhũthĩrĩku wa arutwo othe. Brysbaert, 2019
Gerĩa kĩgerio kĩa mũhoyo kĩrĩ na ũhoro ũcio
Kĩgerio kĩa ihenya rĩa gũthoma
Gerĩra kĩgerio kĩa ihenya rĩa gũthoma na rũthiomi rũrĩa ũmenyaga, na ũhũthĩre ciũria cia kũrora ũmenyo wa marĩa ũthomete. Tiga macookio ma marũthiomi atari hamwe. Namba cia kĩgerio kĩa Gĩingĩrĩza nĩ ũhoro wa kũmenya ũrĩa maũndũ marĩ, ti ũgarũri wa ũmenyo waku wa rũthiomi kana IQ.
Magerio ma kawaida
Gũthoma L2 na ũhũthĩrĩri wa ihinda rĩa kabiri nĩ kĩndũ gĩtarĩ kĩa kawaida?
Magerio maya matirĩrĩtie mũigana ũtarĩ wa kawaida wa mũndũ. ũmenyo wa rũthiomi, ũhũru wa ibuku na kĩĩra kĩa gũthoma nĩ maũndũ marĩ na mĩgarũrũko mĩingĩ mũno gũtũma macookio macio. Brysbaert, 2019
Nĩngĩhota kũringanĩria WPM ya Gĩingĩrĩza na ya rũthiomi rũngĩ?
No rĩrĩa ũrora ũiganu wa ciugo cia kwandĩka na ũhoro ũrĩa kĩugo kĩmwe kĩrĩ nakwo. WPM yothe yene ndĩĩrĩa kũringanĩria marũthiomi mothe. Brysbaert, 2019
Nĩngĩĩrĩre ndigane gũcooka gũthoma?
Tiga kũĩra atĩ gũcooka gũthoma gũtirĩ na bata o hingo. Gũcooka gũthoma gũtũmaga ũmenyo wa marĩa mũthomete ũkĩre, na nĩ wega gũthimwo hamwe na ihenya. Schotter et al., 2014
Mathomo
- Brysbaert (2019). Nĩ ciugo cigana tũthomaga thĩinĩ wa ndigũ? ũũrĩri na kũringanĩria mĩũrĩri ya ihenya rĩa gũthoma.
- Rayner et al. (2016). Mĩũrĩri mĩingĩ ya gũthoma, ihinda inini mũno.
- Rayner (1998). Maũndũ marĩa maitho mathĩaga rĩrĩa tũgũthoma na ũrĩa tũmenyaga ũhoro: Mĩaka 20 ya mĩũrĩri.
- CLIFTON et al. (2015). Maũndũ marĩa maitho mathĩaga rĩrĩa tũgũthoma na ũrĩa tũmenyaga ũhoro: ũtugi wa mĩaka 40 ya Keith Rayner.
- Whitford et al. (2012). Ũmenyo wa rũthiomi rwa kerĩ ũgarũraga ũhoti wa rũthiomi rwa mbere na rwa kerĩ wa kũmenya ciugo iria ciũgagĩrĩte: ũira ũtũmĩrĩte magerio ma maitho rĩrĩa gũthomwo gĩceera.
- Nation (2006). Nĩ ciugo cigana mũndũ ehingĩte nacio nĩguo ahote gũthoma na gũthikĩrĩria?.
- Schotter et al. (2014). Ndũtĩĩkie ũrĩa wathomete (rĩmwe rĩa mũno).
- Brysbaert et al. (2016). Tũmenyaga ciugo cigana? Mĩgambo ya kũhũthĩra ya ũmenyo wa ciugo ĩringanĩte na ũrĩa ciugo ciũmĩtio, ũigana wa gũigua rũthiomi na mĩaka ya mũndũ.
Taũra karatathi gaka: Gũthoma na rũthiomi rwa kerĩ nĩ gũtiraga gũkĩra atĩa?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ki/answers/reading-speed-in-a-second-language. CC BY 4.0.
← Rora macookio mangĩ