Ũtaaro mũnene na namba
| ũhoro ũmenyekete kuuma kũgeria kũmenyithia ũmenyo wa handũ | ũrĩa ũngĩiguithia |
|---|---|
| Mathomo 217 nĩo marorirwo | Kũrora mĩtugo mĩingĩ ya kũmenyithia ũmenyo wa handũ |
| Kũgeria kwarĩ 206 mathomo na 1,038 mĩgambo ya matokeo | Kũrora ũhoro ũrĩa ũgitĩrĩirie mũgambo wa thutha wa kũruta mĩgambo ĩtiganĩte |
| Mũgambo wa gĩtĩĩo g = 0.47 thutha wa kũruta mĩgambo ĩtiganĩte | Mũgambo wa gũthomithia ũrĩa ũrĩ gatagatĩ |
| Gũcookia ũmenyo kũrĩ mĩtugo ĩngĩ ya handũ | Kũmenyithia kũmwe gũthiĩ kũrĩ mĩtugo ĩngĩ ya handũ |
| Mĩtugo na mĩtugo ya kũgeria yathiranĩte | Gũtirĩ mũigana ũmwe wa gũthomithia kana ũgũrũki ũrĩa ũhũthĩrĩria andũ othe |
Ũrĩa mathomo macio marorire nĩ ũrĩa ũmenyo ũtũũraga, ũrĩa ũtiganĩte gatagatĩ ka andũ kana mĩtugo, na ũrĩa ũmenyo ũthiaga kũrĩ mĩtugo ĩngĩ. ũhoro ũcio ũrĩ mũnene gũkĩra kũgeria gũthomithia gũtharĩria indo na mehia kũrĩ kokoro. Matokeo mao nĩmarĩrĩria atĩ ũmenyo wa handũ ũngĩkũra na gũthomithia, no matirĩrĩria atĩ kĩchezo gĩothe kĩa internet kĩa ihinda inini nĩgĩgacooka gũtũma mũgambo ũrĩa ũgĩrĩire, kana gũcambia ũmenyo wa kũmenya indo ciothe. Uttal et al., 2013
Nĩ kĩĩ gĩathondekwo gũtũma kĩehera?
Kũgeria kwa tene kwa gũtharĩria indo meciirianĩ-inĩ nĩkũrora ũrĩa mũndũ athondekaga indo cia kũringa o hamwe, iria ciarĩ mĩhianĩre mĩtiganĩte. Magerio mangĩ marĩ na indo nyingĩ, indo cia kũrũgamĩrĩra kana ihinda rĩa kũruta ũhoro rĩrĩ na mũhaka mũnene. Matokeo ma mũndũ no marĩ na ũmenyo wa mawatho ma kĩgerio na njira cia kũrũgamĩrĩra, o hamwe na ũrĩa ũhũthĩrĩria kũrora kana kũruta ũhoro. Nĩ wega kuuga kana matokeo marĩ ũhoti, ihenya na indo iria ciagerirwo. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978
Mathomo ma kũgeria rĩngĩ marĩrĩria atĩ andũ no marute matokeo mega magerio-inĩ ma meciiria marĩa makoragwo rĩngĩ, nĩ ũndũ ũcio gũcooka kũgeria rĩngĩ no kũnyamũrĩrie wĩra wa gũthomithia ũrĩ na kũrora kwega. Kũrora kũrĩ na bata no gũtiganĩthie ũmenyo wa mbere wa kĩgerio na ũgũrũki ũngĩ wa kũgĩthomithia. Scharfen et al., 2018
Gũthomithia no gũteithie andũ othe o ũrĩa ũmwe?
Kũgeria ũhoro wa mathomo makĩrĩire gũtũma tũmenye atĩ andũ othe nĩmakũra o ũrĩa ũmwe. Kũrora macio nĩkũgeria kũmenya ũtiganĩru wa mĩtugo ya gũthomithia na wa andũ, hamwe na myaka na atumia kana arũme, no mũgambo ũmwe wa andũ aingĩ ndũngĩhe ũhoro wa ũrĩa mũndũ ũmwe nĩagũkũra. O na magerio ma tene ma ũtiganĩru wa atumia na arũme marĩrĩria mĩgambo ya gĩkundi ĩtiganĩte kũringana na kĩgerio; matikuuga atĩ mũndũ nĩarĩ na mũhaka wa gũkũra. Uttal et al., 2013 Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Nĩ kĩĩ kĩngĩ kĩgĩtũma gũthira?
Gũthomithia no gũteithie kũrĩa kũngĩ gũkĩra kĩchezo?
Gũkũra kwa magerio ma handũ marĩa ũtariĩ gũthomithia nĩ matokeo marĩ na bata gũkĩra gũkũra kwa indo iria ũgerĩte rĩngĩ, na ũrĩa mathomo macio nĩmamenyithagia atĩ gũcookia ũmenyo ũcio kũrĩ mĩtugo ĩngĩ nĩkuo kũrĩ. No ũcio ũrĩ mũhinyu kũgĩra gũkũra kwa wĩra wothe wa handũ wa mũthenya kana gũthiĩ mbere kwa ũmenyo wothe. ũhoro wa kũhiana gatagatĩ ka gũthomithia na kũgeria nĩũrĩ na bata kũrĩ ũrĩa ũngĩheana ũhoro. Uttal et al., 2013
Nĩ ũndũkũ ũrĩkũ ũngĩtiga gũcookia njira ya kũgeria ta nĩũmenyo mũhũũru?
Andĩka ũrĩa kĩgerio kĩarĩ, ihinda na kana nĩũgĩĩte mbere. Angĩkorwo ũkũhũthĩra njira ĩngĩ ya gũtũũra na indo, ũcio no ũmenyo mwega wa gũthomithia, no ũrĩrĩrie atĩ nĩ ũmwe wa mĩcambio ĩyo. Matokeo ma mĩhari ĩmwe ya indo matingĩmenyithia mũciĩ wothe wa ũmenyo wa handũ. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978
Ũhoro wa gũgeria na wĩhoki wa matokeo no ũgĩe na bata. Mathomo ma ũhoro wa wĩhoki macio nĩmarĩrĩria atĩ matokeo ma kĩgerio kĩa tene no marĩ na ũhoti mũnene kũrĩ gĩkundi, no matigĩe ũtũũru wa ũtiganĩru wa mũndũ. Mũcambio mũnini gatagatĩ ka magerio ma ihinda inini ndũngĩtũma tũkũmenya atĩ nĩ ũtiga wa tene. Hedge et al., 2017
Nĩ kĩĩ kĩrĩ kĩrĩa gĩa gũthomithia kĩrĩ na bata?
Thondeka kũmenya kũruta indo itarĩ ũmenyete na ũhoti mũnene na ihenya, na wone matokeo macio meeri. Mathomo maria twĩtĩire matirĩrĩria ihinda rĩa mũthenya rĩa gũthomithia, mĩthenya ya gũthomithia kana gĩtĩĩo kĩa matokeo kĩrĩ kĩa wothe kĩa kĩgerio gĩkĩa internet. Marĩrĩria atĩ no ũmenye, no matige ũhoro wa mbere wa ũrĩa ũgũkũra wega. Uttal et al., 2013 Scharfen et al., 2018
Tiga gũcooka kũmenya ũhoti wa mbere na mĩtugo ya gĩkundi ya atumia kana arũme. Mathomo ma gĩkundi na kũrora kwa ũnene ũtiganĩru marĩa maigĩte matigĩĩte ũhoro wa ũrĩa mũndũ ũmwe angĩkũra. Matokeo ma rĩu na ũhoti wa gũthomithia nĩ ciũria itiganĩte. Voyer et al., 1995 Hyde, 2005
Nĩ ũndũ ũcio, ũhoro wa bata ũrĩa ũhũthĩrĩria nĩ ũcio: gũthomithia ũmenyo wa handũ kwĩ na ũmenyo wa ũgũrũki wa gĩkundi, hamwe na gũcookia kũmenya mĩtugo ĩngĩ ya handũ, thĩinĩ wa mĩtugo ĩrĩa yagerirwo. Kana gũthomithia kĩchezo kĩmwe gũtũma ũmenyo ũcio ũthiĩ kũrĩa kũngĩ nĩkũrĩ bata kũgeria kĩũmbe kĩo. Uttal et al., 2013
Gerĩa kĩgerio kĩa mũhoyo kĩrĩ na ũhoro ũcio
Kĩgerio kĩa gũtharĩria indo na mehia
Gerera kĩgerio kĩa gũtharĩria indo na mehia ũone ũrĩa kĩgerio kĩrĩ. Angĩkorwo ũgũthomithia, andĩka magerio ma mbere na ũhũthĩre indo itarĩ ũmenyete iria ihianĩte wĩhũthĩrĩte rĩngĩ, ũgerie mĩcambio. Kĩchezo gĩkĩ gĩtirĩ ũhoro wa kũheana IQ ĩnene kana mũgambo wa ũgũrũki ũrĩa warĩ na mĩtugo yothe ya kũthomithia handũ.
Magerio ma kawaida
G = 0.47 nĩ kuuga atĩ nĩ 47% wega gũkĩra mbere?
Aca. Ũcio nĩ mũgambo wa ũtiganĩru wa gĩtĩĩo, na mĩgambo ĩtiganĩte yarutirwo mathomo macio ma gũtũma ũhoro. Uttal et al., 2013
Gũthomithia no gũkũre IQ yakwa?
Matokeo macio ma gũthomithia ũmenyo wa handũ matirĩrĩria atĩ kĩchezo gĩkĩ gĩtũmaga ũcio. Gũkũra na gũcookia ũmenyo nĩkũrĩrĩrie kũringana na ũrĩa wagenirwo. Uttal et al., 2013
Nĩ ndagĩrĩire gũthomithia hĩndĩ ngana?
Mathomo maya matirĩrĩria mũigana wa ihinda wa wothe ũrĩ na bata kũrĩ kĩgerio gĩa internet. Kũheana mũigana ũmwe wa ihinda nĩgũongerera ũhoro ũtarĩ na ũmenyo. Uttal et al., 2013 Scharfen et al., 2018
Mathomo
- Voyer et al. (1995). Mũigana wa ũtiganĩru wa atumia na arũme kũrĩ ũmenyo wa handũ: Kũgeria ũhoro wa mathomo na kũrora mĩtugo ĩrĩ na bata..
- Linn et al. (1985). Ũrĩa ũtiganĩru wa atumia na arũme kũrĩ ũmenyo wa handũ ũonekaga na ũrĩa ũrĩ: Kũgeria ũhoro wa mathomo.
- Shepard et al. (1971). Gũtharĩria indo cia mĩhianĩre ĩtatũ meciirianĩ-inĩ.
- Vandenberg et al. (1978). Gũtharĩria indo meciirianĩ-inĩ, kĩgerio kĩa gĩkundi kĩa kuona handũ kũrĩ indo cia mĩhianĩre ĩtatũ.
- Uttal et al. (2013). Ũrĩa ũmenyo wa handũ ũngĩkũra na gũthomithia: Kũgeria ũhoro wa mathomo ma gũthomithia.
- Hyde (2005). Ũhoro wa ũhiana wa atumia na arũme.
- Scharfen et al. (2018). Matokeo ma gũcooka kũgeria magerio ma ũmenyo: Kũgeria ũhoro wa mathomo.
- Hedge et al. (2017). Mũhianĩro wa wĩhoki: Nĩ kĩĩ gĩtũmaga magerio ma ũmenyo marĩa maingĩ kũrĩ andũ atigĩe gũheana ũtiganĩru wa mũndũ.
Taũra karatathi gaka: Ũngĩhũthia, no ũngĩĩra wega kũtharĩria indo na mehia meciirianĩ-inĩ?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ki/answers/can-mental-rotation-improve-with-practice. CC BY 4.0.
← Rora macookio mangĩ