Zgel ɣer ugbur

Tiririt d urured

Acḥal i yettɣezzif wakud n tririt s tegmi n umḍel?

Ulac azal yiwen kan s milisekund i tegmi n umḍel: tteḥduru-d tikkal n teɣtiwin d ubeddel n tririt ugar n tikli n tririt tameẓyant. Deg yiwet n tezrawt yettwasenqden, 4 neɣ 6 n tsaɛtin deg ṛṛebɛaḍ yal yiḍ i 14 n yiḍan sseḍɛafen timahilin n tmusniwin s wakud, mačči am waddad n 8 n tsaɛtin. Van Dongen et al., 2003 Basner et al., 2011

Ɛreḍ iman-ik
Aselkam n wakud azeggaɣ yettwaxedmen, sdat n udlis yeldin.

Sɣur tarbaɛt HelibrainAsenqed aneggaru

Isallen agejdan d yimḍanen

TalɣutAgmuḍ s useḍruTalast
Asekyed n umḍel aɣezfan n yiḍan4, 6 neɣ 8 n tsaɛtin deg ṛṛebɛaḍ i 14 n yiḍanAddaden yettwasenqden deg yimdanen imeɣranen yellan di ṣṣaḥa
Tasleḍt tamsisɣelt n tegmi tamatut n umḍel70 n yimagraden, 147 n yiseḍruyen n tmusniwinYemgarad ɣef tegmi tamatut n umḍel, mačči d umḍel aferdisan aɣezfan
Tteḥduru-d tikkal deg lbal afessas deg tesleḍt-nniHedges' g = −0.776; 95% CI −0.96 ɣer −0.60Aḍɛaf yettwasenqden, mačči s milisekund

Asekyed n umḍel yessemlal 48 n yimdanen imeɣranen yellan di ṣṣaḥa, yellan gar 21–38 n yiseggasen, deg waddaden-is yemgaraden. Akud deg ṛṛebɛaḍ d tallalt i ṭṭes, mačči d ṭṭmana yettwasenqden belli yal amdan yeṭṭes akud-nni. Aḍɛaf i yettnernin s wakud d talɣut i d-yemmalen belli ur ilaq ara ad neḥseb amdan yettwaɛawden ɣer yiḍ ameẓẓyan yerna ur yettwaḍɛaf ara. Van Dongen et al., 2003

Tasleḍt tamsisɣelt tesleḍ taɣzi tamectuḥt n tegmi n umḍel tamatut, ddaw n 48 n tsaɛtin, yerna tessemgared gar taɣulin n tmusniwin. Aḍɛaf ameqqran n tteḥduru-d tikkal deg lbal afessas ur yezmir ara ad yettwasenqed ɣer usenqed n tririt s waṭas n yimyalen neɣ ɣer umḍan n IQ. Azamul yemmal-d tikli yecḍen s tegmi n umḍel, mačči d umḍan n teɣtiwin n tilawt i d-yettbanen d amḍan uzmir. Lim et al., 2010

Acuɣer tririt tameɣlalt telha yezmer ad teffer ugur

Yezmer yiwen ad yerr s zzerb deg waṭas n yiseḍruyen, maca ad ilin kra n triritin yewɛren aṭas. Iseḍruyen n twennaḍt n usenqed n tzemmar n urured s ṣṣber ttwasnulfan i wakken ad d-skenen amḍan-a n triritin. Basner d Dinges ufan belli afran n wayen ara yettwasenqden yesseḥbibir aṭas ɣef wamek ara yili umḍel; asenqed n zzerb n tririt d tteɣtiwin yefɣen d wid iɣer ilaq ad nerr lwelha ugar n tmuɣli ɣer la moyenne neɣ la médiane n wakud n tririt. Basner et al., 2011

Urur aẓayan n tmuɣli yettsekcamen-d kan kra n yiwet n taɣult deg lḥirkat-a. Tarrayt n tririt tameẓyant yettwasenqden s telɣut n Woods d yimeddukal-is d asekyed-nniḍen, s wakud d usenqed yemgaraden. La moyenne-is mačči d tafelwit i uselken gar wayen i d-yettilin mi yeṭṭes yiwen akked wayen i d-yettilin mi ur yeṭṭis ara, deg browser-ik. Woods et al., 2015

Acu i t-ittḥaz?

Leɛmer, amezruy n ṭṭes d waddad ttxallafen

Asekyed n umḍel aɣezfan yerza-d imdanen imeɣranen imecṭaḥ, ur d-yettak ara azal i yal leɛmer neɣ i yal sex. Tazwara n wakud melmi yella amdan ur yeṭṭis ara, yiḍan izrin n ṭṭes-is akked usenqed n tmusniwin i yettwaselḍen, akk ad beddlen tamlilt. Tasleḍt tamsisɣelt tefka-d imgired gar taɣulin, ayen i d-yemmalen daɣen belli asekyed n puzzle yiwen neɣ tririt yiwet s zzerb ur yezmir ara ad yesbadu belli tegmi n umḍel ur tesɛi ara azal. Van Dongen et al., 2003 Lim et al., 2010

Aparat d useɣẓan n uselkem d tiɣbula-nniḍen n ubeddel. Abeddel n wallal n usekcem yezmer ad ibeddel agmuḍ, war ma ibeddel umḍel. Mi ara tessemqadareḍ azemz d azemz s talɣa ur nettwasenqed ara, seqdec yiwen n uṣeɣwer, ur tettekki ara amgired amecṭuḥ yettwabren kan d asemdukel usdid n tegmi n umḍel. Anwyl-Irvine et al., 2020

Acu i d-yettwasbadan deg tilawt?

Asiqdec n umḍel n yimdanen imeɣranen yessemter ad yeṭṭes umdan yal ass xerṣum 7 n tsaɛtin, i wid yellan leɛmer-nsen gar 18–60, yerna yessuref amgired gar yimdanen. D ameslay i tɣellist tamatut n yimdanen, mačči d amḍan n tsaɛtin yettwasenqden i wakken ad trebḥeḍ azamul n wakud n tririt. Urur aẓayan daɣen ur yezmir ara ad d-yesbadu ma yezmer umdan ad inuɣ s ṭṭumubil neɣ ad ixdem tawuri n tɣellist. Watson et al., 2015 Basner et al., 2011

Lqehwa yezmer ad tbeddel aseḥḥes n tilawt d ṭṭes i d-yettasen. Tasleḍt tamsisɣelt tefka-d azal n usenqes n wakud n ṭṭes amatu i d-yettasen, yerna yiwet n tezrawt yettwasenqden n lɛecci tefka-d belli ṭṭes yettwaḍɛaf ula ma yettwasexdem uṭṭun ameqqran n lqehwa kra n tsaɛtin uqbel ṭṭes. Ulac deg yiwen seg yisallen-a ayen i d-yettak azal i usenfel n ṭṭes s lqehwa, iwakken agmuḍ n browser ad yettban yelha. Gardiner et al., 2023 Drake et al., 2013

I wakken ad tettɛasseḍ iman-ik, aru akud i d-yettwaserṣen i ṭṭes akked yigemmaḍ yettwalsen, yerna ḥseb asemdukel gar-asen d win ara yettwasenqden kan. Ur tettwaḥeṣṣeb ara ad tesneɛḍeḍ ṭṭes iwakken ad txedmeḍ asefru uqbel/baɛd. Asenqed yefkan lmeɛna deg tmusniwin yettili deg yiseḍruyen yettwasenqden, mačči s umḍan n urur yiwen yelhan aṭas neɣ yecḍen aṭas i d-yettbanen d asenqed n ṭṭes. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003

Ɛreḍ asekyed baṭel icudden ɣer waya

Asekyed n wakud n tririt

Seqdec asekyed n wakud n tririt iwakken ad tɛasseḍ aɣbalu d zzerb, deg waddaden-ik n talwit aladɣa. Eǧǧ aparat d tarrayt n usekcem kif kif. Mačči d asekyed n tzemmar n urured s ṣṣber yettwaxdem deg laboratoire, yerna ur d-yettak ara asireg i unuɣ, ixeddim n yiḍ neɣ tawuri-nniḍen n tɣellist.

Ɛreḍ iman-ik

Isteqsiyen yettwassnen

Yezmer ad ḥusseɣ iman-iw yelha, ma yella tikli sseḍɛefet?

Ih. Deg usekyed n umḍel aɣezfan, aḥulfu n umḍel ur yeṭṭafar ara s waṭas aḍɛaf n tikli i yettnernin. Van Dongen et al., 2003

Acḥal n milisekund ara d-yernu yiwen n yiḍ ur yelhi ara?

Talɣut yettwabedren ur tesbadu ara azal yiwen kan i yal amdan. Taɣuri, amezruy n ṭṭes akked wayen i yettwasenqden, tteɣtiwin neɣ wakud n tririt agejdan, tbedilen tiririt. Lim et al., 2010 Basner et al., 2011

Agmuḍ s zzerb yemmal-d belli ṭṭseɣ kif kif?

Ala. Tririt tameɣlalt s zzerb ur tesɛi ara akk tteɣtiwin n lbal yettkemmil neɣ tamuɣli ɣer waya ma yelha ṭṭes. Basner et al., 2011

Iɣbula

Bder asebter-a d aɣbalu: Acḥal i yettɣezzif wakud n tririt s tegmi n umḍel?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/kab/answers/sleep-deprivation-and-reaction-time. CC BY 4.0.

← Snirem tiriritin-nniḍen