Isallen agejdan d yimḍanen
| Talɣut | Agmuḍ s useḍru | Talast |
|---|---|---|
| Asekyed n umḍel aɣezfan n yiḍan | 4, 6 neɣ 8 n tsaɛtin deg ṛṛebɛaḍ i 14 n yiḍan | Addaden yettwasenqden deg yimdanen imeɣranen yellan di ṣṣaḥa |
| Tasleḍt tamsisɣelt n tegmi tamatut n umḍel | 70 n yimagraden, 147 n yiseḍruyen n tmusniwin | Yemgarad ɣef tegmi tamatut n umḍel, mačči d umḍel aferdisan aɣezfan |
| Tteḥduru-d tikkal deg lbal afessas deg tesleḍt-nni | Hedges' g = −0.776; 95% CI −0.96 ɣer −0.60 | Aḍɛaf yettwasenqden, mačči s milisekund |
Asekyed n umḍel yessemlal 48 n yimdanen imeɣranen yellan di ṣṣaḥa, yellan gar 21–38 n yiseggasen, deg waddaden-is yemgaraden. Akud deg ṛṛebɛaḍ d tallalt i ṭṭes, mačči d ṭṭmana yettwasenqden belli yal amdan yeṭṭes akud-nni. Aḍɛaf i yettnernin s wakud d talɣut i d-yemmalen belli ur ilaq ara ad neḥseb amdan yettwaɛawden ɣer yiḍ ameẓẓyan yerna ur yettwaḍɛaf ara. Van Dongen et al., 2003
Tasleḍt tamsisɣelt tesleḍ taɣzi tamectuḥt n tegmi n umḍel tamatut, ddaw n 48 n tsaɛtin, yerna tessemgared gar taɣulin n tmusniwin. Aḍɛaf ameqqran n tteḥduru-d tikkal deg lbal afessas ur yezmir ara ad yettwasenqed ɣer usenqed n tririt s waṭas n yimyalen neɣ ɣer umḍan n IQ. Azamul yemmal-d tikli yecḍen s tegmi n umḍel, mačči d umḍan n teɣtiwin n tilawt i d-yettbanen d amḍan uzmir. Lim et al., 2010
Acuɣer tririt tameɣlalt telha yezmer ad teffer ugur
Yezmer yiwen ad yerr s zzerb deg waṭas n yiseḍruyen, maca ad ilin kra n triritin yewɛren aṭas. Iseḍruyen n twennaḍt n usenqed n tzemmar n urured s ṣṣber ttwasnulfan i wakken ad d-skenen amḍan-a n triritin. Basner d Dinges ufan belli afran n wayen ara yettwasenqden yesseḥbibir aṭas ɣef wamek ara yili umḍel; asenqed n zzerb n tririt d tteɣtiwin yefɣen d wid iɣer ilaq ad nerr lwelha ugar n tmuɣli ɣer la moyenne neɣ la médiane n wakud n tririt. Basner et al., 2011
Urur aẓayan n tmuɣli yettsekcamen-d kan kra n yiwet n taɣult deg lḥirkat-a. Tarrayt n tririt tameẓyant yettwasenqden s telɣut n Woods d yimeddukal-is d asekyed-nniḍen, s wakud d usenqed yemgaraden. La moyenne-is mačči d tafelwit i uselken gar wayen i d-yettilin mi yeṭṭes yiwen akked wayen i d-yettilin mi ur yeṭṭis ara, deg browser-ik. Woods et al., 2015
Acu i t-ittḥaz?
Leɛmer, amezruy n ṭṭes d waddad ttxallafen
Asekyed n umḍel aɣezfan yerza-d imdanen imeɣranen imecṭaḥ, ur d-yettak ara azal i yal leɛmer neɣ i yal sex. Tazwara n wakud melmi yella amdan ur yeṭṭis ara, yiḍan izrin n ṭṭes-is akked usenqed n tmusniwin i yettwaselḍen, akk ad beddlen tamlilt. Tasleḍt tamsisɣelt tefka-d imgired gar taɣulin, ayen i d-yemmalen daɣen belli asekyed n puzzle yiwen neɣ tririt yiwet s zzerb ur yezmir ara ad yesbadu belli tegmi n umḍel ur tesɛi ara azal. Van Dongen et al., 2003 Lim et al., 2010
Aparat d useɣẓan n uselkem d tiɣbula-nniḍen n ubeddel. Abeddel n wallal n usekcem yezmer ad ibeddel agmuḍ, war ma ibeddel umḍel. Mi ara tessemqadareḍ azemz d azemz s talɣa ur nettwasenqed ara, seqdec yiwen n uṣeɣwer, ur tettekki ara amgired amecṭuḥ yettwabren kan d asemdukel usdid n tegmi n umḍel. Anwyl-Irvine et al., 2020
Acu i d-yettwasbadan deg tilawt?
Asiqdec n umḍel n yimdanen imeɣranen yessemter ad yeṭṭes umdan yal ass xerṣum 7 n tsaɛtin, i wid yellan leɛmer-nsen gar 18–60, yerna yessuref amgired gar yimdanen. D ameslay i tɣellist tamatut n yimdanen, mačči d amḍan n tsaɛtin yettwasenqden i wakken ad trebḥeḍ azamul n wakud n tririt. Urur aẓayan daɣen ur yezmir ara ad d-yesbadu ma yezmer umdan ad inuɣ s ṭṭumubil neɣ ad ixdem tawuri n tɣellist. Watson et al., 2015 Basner et al., 2011
Lqehwa yezmer ad tbeddel aseḥḥes n tilawt d ṭṭes i d-yettasen. Tasleḍt tamsisɣelt tefka-d azal n usenqes n wakud n ṭṭes amatu i d-yettasen, yerna yiwet n tezrawt yettwasenqden n lɛecci tefka-d belli ṭṭes yettwaḍɛaf ula ma yettwasexdem uṭṭun ameqqran n lqehwa kra n tsaɛtin uqbel ṭṭes. Ulac deg yiwen seg yisallen-a ayen i d-yettak azal i usenfel n ṭṭes s lqehwa, iwakken agmuḍ n browser ad yettban yelha. Gardiner et al., 2023 Drake et al., 2013
I wakken ad tettɛasseḍ iman-ik, aru akud i d-yettwaserṣen i ṭṭes akked yigemmaḍ yettwalsen, yerna ḥseb asemdukel gar-asen d win ara yettwasenqden kan. Ur tettwaḥeṣṣeb ara ad tesneɛḍeḍ ṭṭes iwakken ad txedmeḍ asefru uqbel/baɛd. Asenqed yefkan lmeɛna deg tmusniwin yettili deg yiseḍruyen yettwasenqden, mačči s umḍan n urur yiwen yelhan aṭas neɣ yecḍen aṭas i d-yettbanen d asenqed n ṭṭes. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003
Ɛreḍ asekyed baṭel icudden ɣer waya
Asekyed n wakud n tririt
Seqdec asekyed n wakud n tririt iwakken ad tɛasseḍ aɣbalu d zzerb, deg waddaden-ik n talwit aladɣa. Eǧǧ aparat d tarrayt n usekcem kif kif. Mačči d asekyed n tzemmar n urured s ṣṣber yettwaxdem deg laboratoire, yerna ur d-yettak ara asireg i unuɣ, ixeddim n yiḍ neɣ tawuri-nniḍen n tɣellist.
Isteqsiyen yettwassnen
Yezmer ad ḥusseɣ iman-iw yelha, ma yella tikli sseḍɛefet?
Ih. Deg usekyed n umḍel aɣezfan, aḥulfu n umḍel ur yeṭṭafar ara s waṭas aḍɛaf n tikli i yettnernin. Van Dongen et al., 2003
Acḥal n milisekund ara d-yernu yiwen n yiḍ ur yelhi ara?
Talɣut yettwabedren ur tesbadu ara azal yiwen kan i yal amdan. Taɣuri, amezruy n ṭṭes akked wayen i yettwasenqden, tteɣtiwin neɣ wakud n tririt agejdan, tbedilen tiririt. Lim et al., 2010 Basner et al., 2011
Agmuḍ s zzerb yemmal-d belli ṭṭseɣ kif kif?
Ala. Tririt tameɣlalt s zzerb ur tesɛi ara akk tteɣtiwin n lbal yettkemmil neɣ tamuɣli ɣer waya ma yelha ṭṭes. Basner et al., 2011
Iɣbula
- Van Dongen et al. (2003). Asemɣer n tɣawla n wayen izaden d lḥerra: tasekla gar tɣawla d yimahilen n uxemmem d tesleḍt n ṭṭes seg tegmi n umḍel aɣezfan d tegmi tamatut n umḍel.
- Basner et al. (2011). Asnerni n tzemmar n usekyed n tzemmar n urured s ṣṣber (PVT) i tegmi n umḍel.
- Lim et al. (2010). Tasleḍt tamsisɣelt n wayen i d-yegla usenqes n ṭṭes i kra n yiseḍruyen n tmusniwin.
- Woods et al. (2015). Tiwuriwin i yettwaɣḍes deg wakud n tririt tameẓyant.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Tazmert d tuṣṣedt tilawt n yiseɣẓanen n usekyed s internet, browser-en d yiparaten.
- Watson et al. (2015). Aṭas n ṭṭes yettwasemteren i umdan ameɣran i iṣeḥḥan: ameslay n usiqdec amatu gar American Academy of Sleep Medicine d Sleep Research Society.
- Gardiner et al. (2023). Asemɣer n lqehwa ɣef ṭṭes i d-yettasen: tasleḍt tamsisɣelt d tusna n wayen akk yettwafen.
- Drake et al. (2013). Asemɣer n lqehwa ɣef ṭṭes ma tettwasexdem 0, 3 neɣ 6 n tsaɛtin uqbel ṭṭes.
Bder asebter-a d aɣbalu: Acḥal i yettɣezzif wakud n tririt s tegmi n umḍel?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/kab/answers/sleep-deprivation-and-reaction-time. CC BY 4.0.
← Snirem tiriritin-nniḍen