Хьалха долу далилш а, хьисапаш а
| Таллам | Хьисапан тӀаьхьа | Чекхйолу |
|---|---|---|
| Дукха ханна сонамехка хилар талларан эксперимент | 14 бутт-бусалца охьахиина латтар 4, 6 я 8 сахьат | Керла хьалалца, могаш долу кхалхешца |
| Къаьстина ханна маьӀна йолу сонамехка хиларна мета-таллам | 70 статья, когнитиван 147 тест | Дукха ханна бӀаьргана охьахиина латтара гӀуллакхах къаьстина |
| Цхьаьна диккаталла йолуш долчу синтезехь жоп даларна къайлах долу хьалхаш | Hedges' g = −0.776; 95% CI −0.96 до −0.60 | Нормализаци йина хало, миллисекундаш дац |
ХӀалкъан экспериментан юкъахь 21–38 шо долу 48 могаш стаг хилар. Охьахиина латтаран хан — цхьа стаг массо сахьат охьахиина хиларна кепилла дац, сона латта гӀо дийцар дац. Кхочушло хиларца долу тӀехьадовларш гойту, къаьстина кӀезиг бусанна тӀехьера хиларе Ӏадатделла хилар performance хийца ца хиларна тешаме билгало яц. Van Dongen et al., 2003
Мета-талламара къаьстина ханна, 48 сахьтал тӀехь сонамехка хилар талла, когнитиван предметаш къаьстина хьажийна. Цхьаьна диккаталла йолуш долчу хьалхашна кхиамаш тӀехьара хиларх хьалхаш лаха, хьан теллал йозанан процент я IQ баллашан екъа хьаж ца йиш ю. Белгалъяьллачу хьалха хӀалкъанца кхиамаш лелаш, сонамехка хиларан тӀаьхье хилар гойту, дуьнехь хьалхашан тӀаьхье хилар дац. Lim et al., 2010
Мел дика хьалхадаьлла жопо меллачу проблеман билгало йита йиш я
Цхьа стаг массо хьажамаш тӀехь хала жоп дала а, цхьан-цхьан хьажамаш тӀехь хьалха хаза жоп дала йиш ю. Дукха ханна психомоторна диккаталла талларан тесташ хӀара кхетам тӀелатта дӀадолийна. Basner а Dinges а хьажамаш хьалха муха хиларо сонамехка хиларан тӀаьхье хьажа лахарца дика кхиамаш банна аьлла: жоп даларна тезаллин а, хьалхашна хьажаран а хьисапаш, жопан юкъара я юкъаралла юкъаралла хьажар тӀехь тешам баларанал, пайдаберг ду. Basner et al., 2011
КӀезиг ханна йолу визуальни Ӏамал хӀара хьалхадаьлла кхетам бӀаьрге кхайкхалург ца ду. Woods а цуьнан декъашхой а белгалйина цхьа жопан хан талларан метод — къаьстина эксперимент ду, къаьстина тайминг а, къеп а йолуш. Цуьнан юкъара хьисап хьан браузерна дика хьал а, сонамехка хьал а юкъара хьажаран хьисапан таблица яц. Woods et al., 2015
ХӀунда хуьлу?
Шералла, хьан сонамехка хиларна истор а, хьал а нийса хьажаран гӀо ду
Дукха ханна сонамехка хилар талларан экспериментан кӀезиг шера йолу адамашан група массоьгашна шераллин я ницкъан гӀуллакхашка хьажараш хьалха билгалйина къепаш тешаме дӀадала йиш яц. Хьан массо сахьат хьалха латта, хьалххе долу бусал сонамехка хилар а, когнитиван гӀуллакх а юкъара хьажаран хӀалкъанна тӀаьхьа долу. Мета-талламо когнитиван декъашхойн юкъаралла къаьстина хилар гойту; иза цхьа Ӏамал я цхьа теза жоп сонамехка хиларна тӀаьхье яц аьлла билгало йо ца йиш хиларна кхин цхьа бахьана ду. Van Dongen et al., 2003 Lim et al., 2010
ГӀирс а программа а тайминг хийцаран кхин бахьанаш ду. Билгал яц йолу кхочушло гӀирс хийцаро сонамехка хиларца цӀе хила йиш ю. Бусийн цхьан хӀалкъан йовхо хьажарана, цхьаьна йолчу болх-бара гӀирс а, жоп даларна методу а лелайе; кӀезиг хьажам хийцан хӀалкъанна сонамехка хиларна лахар схьалаьцаш ма лелайе. Anwyl-Irvine et al., 2020
Амалца хьанна тешаме йолу?
Могаш йолчу кхалхешна консенсусан кепара, 18–60 шо долчу кхалхешна шералца 7 сахьтал тӀехь сонамехка хиларна тӀаьхье долу, амма къаьстина адамаш къаьстина хиларе хьажийна. Иза хӀалкъан могашалла дӀадалар ду, реакцин ханан рекорд хьалхадаккха хьанна долу сахьаташ хьажаран тешаме хьисап дац. КӀезиг ханна йолу Ӏамало кхелхошна машина кхетийра я хьалхалелош болчу хьалхадаккхарна хьалха сертификаци йо ца йиш ю. Watson et al., 2015 Basner et al., 2011
Кофеина хьалха ларло хилар а, тӀаьхьара сонамехка хилар а хийца йиш ю. Мета-талламо тӀаьхьара сонамехка хиларна юкъара хан схьалаьцаран лахар билгалдина, контролан бусийн талламо дӀабусал хьалха дукха кофеин даларца а сонамехка хиларна чолла ца хилар гойтина. Цхьана хьалхадаьлла хьажамо сонамехка хиларна метта кофеин лелош браузеран жоп хьанна тешаме хиларна ишара яц. Gardiner et al., 2023 Drake et al., 2013
Хьан хьалхадаьлларш схьалаца, бусийн сонамехка хиларна а, хьалхадаьлла тӀаьхьенашка а язде; массоьгашна юкъара хилар талламан хьалха хьажар дийр ду. ДӀахӀутту сонамехка хилар схьалаьцаш, хьалхе а тӀаьхье а демо бан бахьана йо ца йиш ю. Пайда долу илмана хьажар контроль йолчу талламашка гуш ду, цхьа дика я вон Ӏамала диагноз лелош дац. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003
Йовза хьалххе тест хьажа
Жоп дала ханан тест
Реакцин ханан тест лелайе тезалла а, хьалхадаьлларш цхьана тайпана хилар а талла, хьан массоьгашна дика, лерам йолчу хьалалца. ГӀирс а хьалха лелош долу дӀатоьхкар а цхьана тайпана латтаде. Иза лабораторин психомоторна диккаталла талларан тест дац, машина кхетийра, дежурни болх я кхин сакъердам латтаран гӀуллакхашна хьалха хьо тешаме хилар гойту ца йиш ю.
Хаттарш
Кхиамаш тӀехьадовлучу хенахь сан дика хилар санна хета йиш юй?
ХӀаъ. Дукха ханна сонамехка хилар талларан экспериментехь, стагана сонамехка хилар хетар кхиамаш тӀехьадовлуш хиларна цхьана тайпана доьзна дац. Van Dongen et al., 2003
Цхьа вон бусанца реакцин хананна мел миллисекунда тӀетаьхьа йо?
Дийцина долчу талламашо хӀокху цхьана хьалха билгалйина хьисапна тешам бо ца. ГӀуллакх, сонамехка хиларна истор а, хьалхаш лаха я жоп даларна юкъара хан талларан а хӀалкъанна жоп хийца йиш ю. Lim et al., 2010 Basner et al., 2011
Теза балло сона тӀаьхье сонамехка хилар хьанна мишта йиш хьажийна?
ХӀан-хӀа. КӀезиг ханна долу теза жопо дукха ханна диккаталла дагахь хиларна чолла а, сонамехка хилар хьанна чухьа хилар хьалхадаккха а ца йиш ю. Basner et al., 2011
Хаамийн хьасташ
- Van Dongen et al. (2003). ТӀаьххьара охьахиаран кхолларан харжам: дукха ханна сонамехка хиларан а, массо сонамехка хиларан а тӀаьхьа нейроповеденан функцеш а, сонамехка физиологи а хийцаран дозан тӀаьхьа-тӀаьхьа долу тӀаьхьенаш.
- Basner et al. (2011). Психомоторна диккаталла талларан (PVT) сонамехка хиларанна сезам кхиабаран хьалха билгало.
- Lim et al. (2010). Къаьстина ханна сонамехка хиларан когнитиван хьалхадаьлларшка тӀаьхьа хьажаран мета-таллам..
- Woods et al. (2015). Цхьаьна жоп даларна хан хьанна хьалхадо бахьанаш.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Онлайн экспериментан платформаш, веб-браузераш а гӀирсашна а нийса хилар а, дукха билгалонан хилар а.
- Watson et al. (2015). Могаш кхалхеша сонамехка хиларан дӀадалар: Американски сонамехка медицина академи а, сонамехка хиларан илмана гӀуллакх хьажаран общество а юкъара консенсусан заявлени.
- Gardiner et al. (2023). Кофеинан тӀаьхьара сонамехка хиларна тӀаьхьа тӀаьхьа долу тӀаьхьенаш: систематически таллам а, мета-таллам а.
- Drake et al. (2013). Бусал дӀабусал 0, 3, я 6 сахьат хьалха даларца кофеина сонамехка хиларна тӀаьхьа долу тӀаьхьенаш.
ХӀара агӀо хьостанна хьеха: Сонамехка хиларанца реакцин хан хьанна тӀехьадовлу?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ce/answers/sleep-deprivation-and-reaction-time. CC BY 4.0.
← Кхин жоьпаш хьажа