Муха деша аьлла дешарх гӀалат дарна хьалха ца дешар тез хуьлу?

ДӀаяьлла дешаран хьисап 77 талламаш а, 5,965 дакъалаьцархой а тӀехь хӀиттина. Хьалха ца дешаран а, дӀаяьлла дешаран а дакъалаьцархой, тексташ, билгалдаккхарш а башха ду; цуьнанна 183 238-тан дӀаделлачуьнца къастам баро, хьалха ца дешарх дуккха хуьлу 55 WPM муьлхха деъшархочунна, цӀахьан бехк ца ло. Ткъа йуккъера хьисапо а, хьалха ца деша гӀуллакхна а, нийса хезаш йоцу бӀаьрг, сатуьйсу диагнозе гӀуллакх, я хьалххе хӀоттийна дешаран къобал ца билгалдо. Brysbaert, 2019

ДӀаяьлла дешаро кхин а дӀабевргаш гӀуллакхаш нисдо

ДӀаяьлла дешаро гуш долу дош кхета, мотт ларбар а, хӀоьттина аьлла хетар а цхьаьна дӀанисдо. Хьалха ца дешаран хана а мотт кхетош бу, амма харц дош дӀаьлла дӀадахьарна тӀаьхьехьа ца йо. БӀаьргашка хьажаран талламашкахь, гуш долчун хьалха а мотт кхетаран болх юкъара дӀайолуш хилар билгалдо; ши гӀуллакх цхьатта яззамехь бӀаьргаш дӀатохар ахьал. Rayner, 1998 CLIFTON et al., 2015

Цу къастамо хьалха ца дешаран хана сацамашца юкъаметтиг яц аьлла бохург дац. Тезаллин дешаран талламехь, ойлан чуьра схьайоьллуш долу сина дешар дӀахӀотторца дика кхетамашка гӀо доьллу аьлла, къобал даьлла кхочуш хилла йоцу. Хезаш йоцу аз а, фонологин кхетам йоцуш хилар а, ши башха хетар ду. Rayner et al., 2016

Муьлха дешаран тайпа тӀехь кхетам дика хуьлу?

Ши тезаллин юккъера хьисапаш цхьаьна лелахь, цу хаттарна жоп хуьлуш дац. Кхетам маттера, могӀамера а, дешархочеран а бахьанех лаьцна хуьлу. ТӀаьхьхӀотта дешанца кхетам къасто йиш йоцуш хилар тӀехь хийцам а, дешанца юхахӀотта хьажа йиш йолу гӀуллакх кхетамна гӀо дан йиш йолуш хилар гойту; тезаллина къастам хӀотто гӀерташ долу гӀуллакх, юкъарчу а, дӀаяьлла а дешаран хана гӀо долу дешаран хан йохуш хиллал гӀуллакх дийр ду. Schotter et al., 2014

Хьалхе а, мотт а къастамехь муха болу

Талламашкахь йоьзна гойту, берийн, лаккхара дахаран къона адамийн, кхоалгӀа мотт Ӏамоьшийн тезалла башха хилар. Дошаш хаар а, моттца бен болх а дӀахӀотторанна гӀо до; кхоалгӀа мотт Ӏамочу адамаш тӀехь йолу кхетамашкахь, дошаш тӀаьхьа тӀе хьовса гӀуллакх, муьлхха моттца болх барашца бехкхилла ду. Цундела Ӏамоьшна хьалха а, хьалха ца а дешаран тезалла, ингали мотт долчу адамийн юккъера хьисапаш санна, къастам хиллал ца хуьлу. Brysbaert, 2019 Whitford et al., 2012

Дошаш хьаьжар, цаьрга гӀоьнна дӀаяьлла кхетам барца цхьаьна дац. Дешнаш хьисапе дахьар, хьажам хӀоттийна дешан бехкхилла болу; текстан чу юьххе хилла дӀахӀоттийна дошашна хьаьжна дешаран бехкхилла ду. Цу бахьанех 1 WPM дӀаяьлла дешаран хьисапна, мотт кхетаран юккъера лехар шухь ца бохур ду. Brysbaert et al., 2016 Nation, 2006

Муьлха Ӏамал нийса хуьлу?

ГӀуллакханна бен долу дешаран тайпа хӀоттаде: къамел дӀаяхьа а, цхьана хьехамашца дешар а, цхьаьна доьзна хиларе, амма башха кӀорге Ӏамал ю. Оцу Ӏамалийн бен долчу, цхьа тайпана долу тексты дӀахьажаде а, кхетам хьажаде а. Дешаран талламаш гӀуллакханна ларйина къастамаш тӀехь бехкхилла; маца а адамашна цхьа дешаран тайпа дӀайолла аьлла йоккха къастам ца ло. Brysbaert, 2019 Rayner et al., 2016

Йоккхуш йолу къастам хьажарна, цхьа тайпана хилла ца хезна тексты билгалдеш, башха кхета йолу тексты къастаде; цхьа текст хьалха хьалха дӀадеша, тӀаккха дуккха дӀаяьлла ца деша. Текст хьалха хьалха кхета цундела, къастам юьххьарехьехь къастамаш ца къасто. Къастам хьажар цхьана тексташ тӀехь гуш долу хӀоттам хиларе хьаьжна, шен ойла муха ю я муьлхха книгашна хьалха хиларна гӀонна дӀадаьлла тест хиларе хьажа ма дийр ду. CLIFTON et al., 2015 Rayner, 1998

Нагахь тезалла хийцалуш хилча, цуьнан маьӀна къастаде: тезалла кхочуш хилар а, кхетам йоккха хилар а, цхьаьна хилла ца хезаш ду. Тезаллин хьисап цхьаьна, цу ши тӀаьхьа къастам хьажалуш дац. Rayner et al., 2016 Schotter et al., 2014