Jira nataw ni nimɔrɔw
| Kunafoni | Hakɛ lajɛli | Dɔgɔya |
|---|---|---|
| Sɔnɔ waati dɔgɔyali lajɛli kɔlɔsilen | Sɔnɔ waati 4, 6 walima 8 su 14 kɔnɔ | Kɛnɛ mɔgɔw lajɛli kɔlɔsilen kɔnɔ |
| Sɔnɔ tɔɲɔgɔnya kɛrɛnkɛrɛnnen meta-analiz | Kalan 70, hakili dantigɛli 147 | A tɛ kɛrɛnkɛrɛnnen sɔnɔ waati dɔgɔyali ye |
| Lajɛli kelen kɔnɔ sɔgɔma jaabi tɔɲɔgɔnya | Hedges' g = −0.776; 95% CI −0.96 to −0.60 | Dɔgɔyali ni mɛtiri kelen-kelenni, tɛ milisekɔnna ye |
Sɔnɔ waati dɔgɔyali lajɛli kɔnɔ, kɛnɛ mɔgɔ 48, san 21–38, bɛɛ lajɛli yɔrɔw la. Sɔnɔ yɔrɔ waati ye waati ye mɔgɔ min bɛ se ka da sɔnɔ ma, a tɛ kɛ cikan ye ko mɔgɔ bɛɛ sɔnɔra waati o bɛɛ. Dɔgɔyaliw ka taamasyɛn ye fɛn ye min bɛ a kɔrɔ, ka ma a miiri ko su dɔgɔ kɔnɔ sɔnɔli dantɔgɔra, o ma kɛ jaabiliw la ko fɛn si ma yɛlɛma. Van Dongen et al., 2003
Meta-analiz in lajɛla sɔnɔ tɔɲɔgɔnya dɔgɔ waati la, waati tɛna tɛmɛ 48, ka hakili baara suguw faranfasi. A kɔnɔ lajɛli kelen kɔnɔ tɔɲɔgɔnya baara hakɛ tɛ se ka yɛlɛma kɛ waati dɔgɔyali hakɛ kelen-kelenna, walima IQ jɔyɔrɔ hakɛ dɔ. Tɛmɛcogo in bɛ jira jaabiliw ka juguya sɔnɔ tɔɲɔgɔnya kɔnɔ, a tɛ kɛ ɲɛnama kɔnɔ jaabi tɔɲɔgɔnya hakɛ fɔlɔ ye. Lim et al., 2010
Mun na jaabi ɲɛnajɛ ka ɲi, nka a bɛ se ka gɛlɛya dogo
Mɔgɔ dɔ bɛ se ka jaabi jaabiliya ka kɛrɛ caman na, nka jaabi teliya dɔw fana bɛ se ka kɛ. Sɔnɔ waati jateko labɔratori kɛrɛnkɛrɛnnenw bɛ ɲɛnajɛ kɔlɔsili kɛ. Basner ni Dinges ye a jira ko lajɛli cogo suguyali bɛ sɔnɔ tɔɲɔgɔnya yelenya ka fanga yɛlɛma; jaabi teliya ni jaabi tɔɲɔgɔnya lajɛliw ka ɲi ka tɛmɛ ka tɔgɔ ni jaabi waati lajɛli kelen ye. Basner et al., 2011
Yeli ɲɛnajɛ dɔgɔ dɔ bɛ baara kɛ kɛnɛya in dɔgɔ dɔ kelen na dɔrɔn. Woods ni baara kɛla ɲɔgɔn ye jaabi waati dantigɛli cogo labɛnbɛnnen dɔ dabɔla; o ye lajɛli wɛrɛ ye, ka waati jate ni hakɛsɛbɛnni wɛrɛw kɛ. A jaabi waati lajɛli tɛ kɛ jɛɲɔgɔn mɛtiri ye ka ɲɛfɔ ko sɔnɔ kɛrɛnkɛrɛnnen walima sɔnɔ tɔɲɔgɔnya bɛ browser in na. Woods et al., 2015
Munw bɛ a yɛrɛma?
Si, sɔnɔ ka taamasiyɛn ani yɔrɔ bɛɛ ka bon
Sɔnɔ waati dɔgɔyali lajɛli kɔnɔ, sungurunin mɔgɔw lajɛli tɛ bɔ si ni cɛya kelen-kelenna ka juguya hakɛw ye mɔgɔ bɛɛ kama. Mɔgɔ ka kɛ waati joli ye ka kɛ sɔnɔla, su kɔrɔw kɔnɔ sɔnɔ cogo ani miirili baara bɛɛ bɛ jaabili jɛɲɔgɔnya yɛlɛma. Meta-analiz in ye faranfasi ye baara suguw cɛ; o fana bɛ a kɔrɔ ko puzzle kelen min na i bɛ bɔ ɲɛ, walima jaabi kelen teliya ma se ka jira ko sɔnɔ tɔɲɔgɔnya ma a la fɛn dɔ kɛ. Van Dongen et al., 2003 Lim et al., 2010
Jatebaga ni sowɛri waati jatecogo ye yɛlɛma sababu wɛrɛw ye. Jaatabaga sugu yɛlɛma bɛ se ka lajɛli hakɛ yɛlɛma, ni sɔnɔ ma yɛlɛma. Ni i bɛ tilew ɲɔgɔn lajɛli la, baara cogo kelen kɛ, ka dɔgɔya kelen dɔ lajɛli tɛma ma a kɛ sɔnɔ jaabili kelen-kelenna ye. Anwyl-Irvine et al., 2020
Mun de lajɛliw bɛ se ka jaabi?
Sɔnɔ kɛnɛya kanbasigi mɔgɔw bɛ a fɔ ko ni i ye cɛ san 18–60 ye, ka sɔnɔ waati tɛmɛ waati 7 tile bɛɛ, o ka ɲi. U bɛ a fɔ fana ko mɔgɔw bɛɛ tɛ kelen ye. O ye kɛnɛya ka fɔli ye mɔgɔw bɛɛ kama, a ma kɛ fɔli ye ko waati joli de ka kan ka kɛ reaction-time kɔrɔsili yiriwa. Ɲɛnajɛ dɔgɔ fana tɛ se ka jira ko i ka ɲi ka kɛ mobiliw yɔrɔ, walima baara min na kɛlɛya ka bon. Watson et al., 2015 Basner et al., 2011
Kafein bɛ se ka mɔgɔ lasuma, ani ka sɔnɔ nata yɛlɛma. Meta-analiz dɔ ye a jira ko a bɛ sɔnɔ waati lajɛli nata dɔgɔya, lajɛli ka ɲɔgɔn fɛ. Labɔratori lajɛli dɔ kɛla su fɛ, a ye sɔnɔ ɲagamiya lajɛ, hali ni kafein hakɛba min ye don, a ye kɛ waati dɔ fara da waati ɲɛ. Lajɛli fila in si tɛ a kɔrɔ ko kafein bɛ se ka sɔnɔ nɔ dɔ kɛ, ka browser lajɛli jaabi kɛnɛya. Gardiner et al., 2023 Drake et al., 2013
I yɛrɛ lajɛli kama, sɔnɔ yɔrɔ waati sɛbɛn ka fara jaabi caman lajɛli kan; jaabiw ni sɔnɔ cɛ jɛɲɔgɔnya dɔ tɛ kɛ fɔli ye kɔrɔtigiya la. Kana i yɛrɛ sɔnɔ waati dɔgɔya walasa ka bɔɲɔgɔnya ɲɛ ani kɔ. Lajɛli kɔrɔtigiya bɔra lajɛli kɔlɔsilenw la, a tɛ bɔ ɲɛnajɛ kelen min ɲi walima juguya la, ka o kɛ ka fɔ ko dɔnniya ye. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003
I ka testu baara kɛcogo fɔlɔ min bɛ ɲɔgɔn na
Jaabi waati dantigɛli
Jaabi waati dantigɛli kɛ ka i yɛrɛ jaabiw kelenya lajɛ, waati kelen na i kɛra ka kɛra, i ka kɛnɛya sabati cogo la. Jaatabaga ni i bɛ taamasiyɛn kɛ cogo dɔrɔn ye. O tɛ labɔratori psychomotor vigilance test ye, ani a tɛ i yamaruya ka mobiliw yɔrɔ, su kɔrɔ baara, walima baara wɛrɛ min na kɛlɛya ka bon.
ɲininkali dafɛw
Jaabiw bɛ se ka juguya, hali ni n yɛrɛ bɛ ɲɛ?
Ɔwɔ. Sɔnɔ waati dɔgɔyali lajɛli kɔnɔ, mɔgɔ ka sɔnɔ dusuɲɛna cogo ma taamasyɛn kɛrɛnkɛrɛnnen bɛ jaabiliw ka dɔgɔyaliw bila. Van Dongen et al., 2003
Su jugu kelen bɛ milisekɔnna joli fara jaabi waati kan?
Lajɛli fɔlenw tɛ hakɛ kelen kelen bɛɛ kama fɔ. Baara, sɔnɔ kɔrɔw ka cogo ani i bɛ tɔɲɔgɔnya lajɛ wa ka jaabi tɛma waati, o bɛ jaabi yɛlɛma. Lim et al., 2010 Basner et al., 2011
Jaabi teliya bɛ a jira ko n ye sɔnɔ ka ɲi sɔrɔ wa?
Ayi. Jaabi teliya kelen dɔ ma se ka ɲɛnajɛ kɔlɔsili baara tuma bɛɛ mara, walima ka sɔnɔ ka ɲi dantigɛ. Basner et al., 2011
Lajɛli kunnafoniw
- Van Dongen et al. (2003). Sɔnɔla waati fara a kan ka kɛ hakɛ la: sɔnɔ waati dɔgɔyali ni sɔnɔ tɔɲɔgɔnya bɛ neurobehavioral baara ni sɔnɔ fɛɛrɛw yɛlɛma.
- Basner et al. (2011). Sɔnɔ tɔɲɔgɔnya ka PVT (psychomotor vigilance test) dantigɛli fanga yiriwa.
- Lim et al. (2010). Meta-analiz: sɔnɔ tɔɲɔgɔnya waati dɔgɔ bɛ miirili fɛn yɛlɛma cogo.
- Woods et al. (2015). Fɛn minw bɛ jaabi kelen teliya waati yɛlɛma.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Online labɔratori lajɛli yɔrɔw, browserw ani jaatabaga ka waati jate ni hakɛsɛbɛnni kɛrɛnkɛrɛnnen ni dafalen cogo.
- Watson et al. (2015). Sɔnɔ waati min ka ɲi mɔgɔ kɛnɛlen kama: American Academy of Sleep Medicine ni Sleep Research Society ka jɛɲɔgɔnya fɔli.
- Gardiner et al. (2023). Kafein bɛ sɔnɔ nata kan cogo: lajɛli suguw ni meta-analiz.
- Drake et al. (2013). Kafein ka sɔnɔ kan cogo, ni a ye minɛ waati 0, 3, walima 6 da ɲɛ.
Ɲɛ nin jira i ka bɔyɔrɔ ye: Sɔnɔ tɔɲɔgɔnya mankan waati hakɛ joli la?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/bm/answers/sleep-deprivation-and-reaction-time. CC BY 4.0.
← Jaabi wɛrɛw lajɛ