Mun na ne bɛ daɲɛw dɔn, nka n tɛ se ka olu fɔ ni n bɛ kuma?

Webb ka lajɛli kɛra daɲɛw yɛlɛmani ni fɔli cogow kan, ka daɲɛw ɲɔgɔnna ni jate cogo ɲɔgɔnna, ka jaabiw jate lɔnni yɔrɔ wɛrɛw la. A ye yelifɛn dɔ sɔrɔ min ma kɛ daɲɛw labɔli ani daɲɛw lɔnni cɛ jate kɛrɛnkɛrɛnnen ye. A ka kan ka kɔlɔsi ko lɔnni tilancɛ walima dafalen ye yelifɛn yɛlɛma, ka daɲɛ lɔnni kɛrɛsɛ cɛ farali bɛ yɛlɛma. Webb, 2008

Mun na daɲɛw lɔnni bɛ se ka nɔgɔ?

ɲininkali dɔ bɛ se ka kunnafoni di, min bɛ a tɔgɔ fɔli ka nɔgɔya, fɔli baara la yiriden tɛ yen. Laufer ni Goldstein bɛ daɲɛ lɔnni lajɛ ni a ka fanga ani lajɛcogo ye, o la daɲɛ yɛlɛmani ni hakilina na jaabili fana bɛ. O miirili bɛ se ka a ɲɛfɔ ko daɲɛ kɔrɔ min dɔn, a sugandi tuma in na, o ma kɛ daɲɛ fɔli ye ka teliya ni kuma ɲɔgɔn na. Laufer et al., 2004

Daɲɛw jate fana bɛ yɛlɛma ni jate yɔrɔ yɛlɛmana. Daɲɛw caman nɔgɔya Angilɛkan sɛbɛnni kɔnɔ lajɛli bɛ sɛbɛn daɲɛw, daɲɛfɔlɔ (lemma) ani daɲɛ jɔyɔrɔw lajɛ. Daɲɛ kelen ka yɛlɛma cogow caman dɔnni ma kɛ daɲɛw yɔrɔ yɛrɛma caman dɔnni ye. Brysbaert et al., 2016 Nagy et al., 1984

Daɲɛ lɔnni caman bɛ kalan dɛmɛ wa?

A bɛ se ka sɛbɛnni dɔ caman daɲɛw yɔrɔ yira i ma, nka daɲɛw minnu bɛ sɛbɛn kɔnɔ ani a fahamu tɛ jate kelen ye. Nation bɛ lajɛ daɲɛ jɔyɔrɔ caman cogo min na, olu bɛ sɛbɛnni ni kuma kalan kɔnɔ. Schmitt ni a baarakɛlaw fana ye ko daɲɛ minnu lɔnni ani fahamuli bɛɛ ye ɲɔgɔnna, nka olu tɛ fɛn kelen ye. Daɲɛ jate la, fahamu dafalen ma bɔ a la ka teliya. Nation, 2006 SCHMITT et al., 2011

Mun na ka daminɛ ni kalan hakili ka kan ka fɔ kɛrɛnkɛrɛnnen na?

Webb ka segin-segin lajɛli bɛ lajɛ ko daɲɛ yɛlɛma segin-segin ye daɲɛ lɔnni yɔrɔ wɛrɛw cogo min na. A bɛ lɔnni tilancɛ ni dafalen farali dɛmɛ, nka a ma yira ko segin-segin jate kelen bɛ se ka daɲɛ bɛɛ labɛn kuma yɛrɛma la. Daɲɛ ka gɛlɛn, yɔrɔ ni kalan baara cogow fana bɛ kɛ sababu ye. Webb, 2007

Daɲɛ jate lajɛli bɛ jɛɲɔgɔnko yira, minnu bɛɛ bɛ ye mɔgɔ siɲɛ, kalan ani kalanko ye; a bɛ kuma jɔyɔrɔw sɔrɔ ka kɛ a ɲɛfɔli ye. O yelifɛn ma kan ka sɛbɛn ka kɛ mɔgɔ kelen ka tile bɛɛ kalanni daɲɛw jate ye, walima daɲɛw jate kɛrɛnkɛrɛnnen ye min bɛ kuma na. A ma kan ka kuma ko kalanni daminɛ dɔ kɛra, ka daɲɛw labɔli jate kɛrɛnkɛrɛnnen di. Brysbaert et al., 2016

Sani ani cɛɲa, ani kan min bɛ fɔ, mun na?

Daɲɛ lɔnni ni labɔli cɛ farali bɛ kuma baara cogow kɔrɔ la, nka kalankɛlaw lajɛli minnu bɛ wele, olu ma edadan ani cɛɲa kan jate kelen fɔ. Fɔlɔkan, fanga ani daɲɛ dɔgɔkun kɛrɛnkɛrɛnnen bɛ yelifɛn ɲɛfɔli yɛlɛma. Angilɛkan jatew ma kan ka bila kan wɛrɛw na waati kelen na, k’a sababu ye ko kanw bɛ yɛlɛma cogo ni daɲɛ jate cogow la. Webb, 2008 Brysbaert et al., 2016

Kalan kɛsɛkɛsɛ fana bɛ yɛlɛma ni kan dɔnni ani kalan kun yɛlɛmana. Kalan jaabi dɔgɔya walima kuma dɔgɔya tɛ se ka ɲɛfɔ daɲɛ jate kelen dɔrɔn ye. Fahamuli ni daɲɛ labɔli bɛ fɛɛrɛ wɛrɛw lajɛ. Brysbaert, 2019 SCHMITT et al., 2011

Mun na i bɛ se ka jate nɔgɔya la?

Baara min bɛ i ɲininkali jaabi di, o baara kɛ. Yɛlɛmani ɲininkali bɛ se ka daɲɛ yɛlɛmani jate, a ka ɲininkaliw kɔrɔ. Daɲɛ labɔli lajɛli de ka kan ka kɛ walasa ka daɲɛ labɔli lajɛ cogoya dafalen na. Jate fla ɲɔgɔnna waati, kunnafoni ni jate cogo ka kan ka ɲɔgɔnna. Laufer et al., 2004 Webb, 2008

Daɲɛw labɔli lajigi ye i ka kun ye, o la labɔli lajigi ka bɛn. Nka lajɛli innu ma daɲɛ labɔli kɛsɛkɛsɛli baarakɛcogo lakana di. Jaabi tilennen ye ka yelifɛn dɔ lajigi daɲɛ lɔnni kɛrɛnkɛrɛnnen kan, ka a fɔ ko daɲɛ lɔnni jate dɔrɔn bɛ i ka kuma, fahamu walima hakilina bɛɛ jira. Webb, 2007 Brysbaert et al., 2016