IQ hakili dantigɛli nimɔrɔ 115, 130 ani 145 bɛ kɛ jɔnjɔnnin cɛma jɛgɛnw joli ye?

Jatecogo ye z = (jɛgɛn − 100) / 15 ani jɛgɛncogo normal cumulé ye; a jatew bɛ tigɛ kɔfɛma dɔɔnin jɛgɛn 2 ma. Fɛn cɛma 100 ni SD 15 ye jɛgɛncogo ɲɛnabɔlen dɔw ye. Dantigɛli kelen-kelen sɛbɛnniw bɛ jɛgɛnw jɔnjɔnw, jɛgɛnw hakɛ ani ɲɛfɔli ɲuman latigɛ; jɛgɛncogo normal matematikali la tɛ dantigɛli kura dantigɛlen ye. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020

Jɛgɛnw cɛma jɔnjɔn mankan na kɛ jabiɲuman hakɛ ye

Jɛgɛnw cɛma jɔnjɔn bɛ mɔgɔ yɔrɔ jira jɛgɛnw jɛkulu kɔnɔ. A tɛ fɔ ko mɔgɔ jaabi ɲuman taara nin hakɛ in na walima a y'a ka hakili bɛɛ nin hakɛ in ye. Dantigɛli ka baaracogo ɲɛnabɔni bɛ jɛkulu jɔnjɔn dɔ lafiɲɛni ni kunɲɛsira ɲɛfɔli sɛbɛw ɲini. O tɛ yen, jɛgɛnw cɛma jɔnjɔn bɛ se ka ɲɛ jira ka tɛmɛ a ka kɔrɔ la. International Test Commission, 2001

Mun bɛ sɛmɛntiya ni siɲɛya la?

IQ jatecogo bɛ sɛmɛntiya la jate: jɛgɛncogo ɲɛnabɔlen kɔnɔ, fɛn cɛma ye 100 ye siɲɛya kelen-kelen bɛɛ la. Den ni mɔgɔkɔrɔba bɛ se ka sisan-sisan jɛgɛn ɲɛnabɔlen kelen sɔrɔ, nka ɲininkali dɔw jaabi walima ɲɛda nimɔrɔ bɛ se ka danfaraw ye. O la, jɛgɛncogo normal jatecogo tɛ ɲɛnabɔni ye ni mɔgɔw bɛɛ ka baara ɲɛfɛ bi ɲɛfɛ. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020

Jɛgɛnw bɛna ka jɔnjɔn bɛ dantigɛli, mɔgɔw jɛkulu ani waati la. Raven ka jateminɛli ye matirisi dantigɛli jɛgɛnw bɛyɛlɛma yɔrɔw ani waati kɔnɔ jira. Dantigɛli kelen kɔnɔ jɛgɛn dɔ tɛna kɛ i n'a fɔ dantigɛli ni jate kɔrɔbɔ dantigɛli bɛɛ ka jatecogo kelen ye. Raven, 2000

Mun na jɛgɛnw kɔfɛ cɛma fɛɛrɛ kɔlɔsi ka ca?

Jɔnjɔn jɛkulu dɔɔninw kɔnɔ, jɛgɛnw rare dɔw baarakɛcogo ka kuntilenna dɔɔnin ye. O de la, jɛgɛnw kɔfɛ cɛma jɔnjɔn ɲɛda ka di dɔw la, nka a bɛ se ka jɛgɛncogo lafiɲɛniw da la, waati min na jateminɛw fana bɛ yen. Dantigɛli ka baaracogo ɲɛnabɔni bɛ kunɲɛsira kelen-kelen ka jaabiliw ɲɛfɔli ɲini. Jɛgɛn ka ɲɛfɔli ani a ka ɲɛnabɔcogo ɲɛfɛna ka fisa ni jɛgɛn kɔfɛna kelen-kelen kɛra ciyɛn ye. International Test Commission, 2001 Pearson, 2020

Matirisi fɔrɔ dantigɛli bɛ IQ bɛɛ jira wa?

Carpenter ni kɔrɔtaanw ye miirili baaraw sɛgɛsɛgɛ Raven matirisiw kɔnɔ. O bɛ baarakɛcogo jɛkulu nafama dɔ ka miirili kɔrɔfɔ, nka o tɛ sɔn ka fɔ ko mɔgɔ ka matirisi fɔrɔ nimɔrɔ bɛɛ bɛ se ka yɛlɛma IQ bɛɛ ye min jɛgɛnw jɔnjɔnw labɛn. Miirili baaraw ka sɛbɛnniw bɛ hakili jira ka kɔlɔsi ko baaraw bɛɛ tɛ se ka fɛn kelen-kelenna kelen kɛ. Carpenter et al., 1990 Hampshire et al., 2012

Jɔnjɔn dantigɛli ni jatecogo fɛnɛma mun bɛ kɛ?

Meta-analyse dɔ ye jira ko hakili dantigɛliw kɔnɔ, siɲɛ filanan dantigɛli bɛ jɛgɛn ɲɛnabɔlenw ɲɛfɛ jate. O la, jabi siɲɛ filanan dantigɛli la, bɛ se ka donya dantigɛli lɔnni sababu la, fɛn wɛrɛw fana bɛ se ka jɛgɛn yɛlɛma. Jatecogo ɲɛnabɔli lajɛli bɛ kuma ko dantigɛliw ni jatew bɛ se ka lafiɲɛya sɔrɔ ka sɔrɔ ni jɛgɛn sɛbɛw bɛ jɛgɛn kelen kelenna ye. Jɛgɛnw cɛma jɔnjɔn kunna jɛgɛn caman sɛbɛnni tɛ o kɛlɛma. Scharfen et al., 2018 Hedge et al., 2017

Dantigɛli ɲɛnabɔlen ye, a ka ɲɛfɔli, siɲɛya jɛgɛnw ani lafiɲɛ interval lajɛ. Intɛrinɛti baara dantigɛli ɲɛfɛ, jabi sigi a ka dantigɛli ni jatecogo bɛ min nafa jira. Matematikali kɛlɛw in bɛ jɛgɛncogo kelen-kelenna dɔ fɔ, nka o tɛ fɛn ye min bɛ sɔn i ka jɛgɛn ɲɛda fɔ mɔgɔw hakili jɛgɛnw jɛkulu dɔ kɛra, ka tɛmɛ mɔgɔw hakɛ dɔ kan. International Test Commission, 2001 Pearson, 2020

Fɛn nafama ye ka faamu cɛma dɔ kɛ jɛgɛnw cɛma jɔnjɔn jatecogo ni ka kunɲɛsira sɔrɔ ko jɛgɛn dɔ bɛ se ka sɔrɔ jɛgɛncogo in kɔnɔ. O fila bɛɛ ka kan ka kɛ k'a fɔ ka mɔgɔ kelen-kelenna ka jɛgɛn sigi jɛgɛnw jɛkulu kelen dɔ la. Neisser et al., 1996 International Test Commission, 2001