Yala i bɛ se ka fɛn yɔrɔyɛlɛma hakili ɲɛnabɔ ni baarakɛli ye?

Lajɛli kɛrɛnkɛrɛnnen in bɛ ɲɛnabɔli ka tɛmɛ, yɛlɛma sababu, ani kunnafoni wɛrɛw la taa lajɛ. O ka bon fɛn yɔrɔyɛlɛma hakili lajɛli kalan baarakɛli kelen dama kan. O lajɛli ye yɔrɔ-lɔnni nafɛnw yɛlɛma se bɛ yen; nka o ma jira ko fɛn kalan jogo dɔw bɛɛ min ka surun, min bɛ kɛ intɛrinɛti kan, bɛ ɲɛnabɔ average kalan baarakɛli cogo la walima bɛ hakili dafalen yɛlɛma. Uttal et al., 2013

Mun na fana bɛ se ka ɲɛnabɔ?

Fɛn yɔrɔyɛlɛma hakili labɛli bɔlɔma kɛrɛnkɛrɛnnen bɛ fɛn kelenw lajɛ ka bɔ yɔrɔ wɛrɛw la. Dantigɛli wɛrɛw bɛ fɛn caman fara a kan, bɛ fɛn yɛlɛma, walima bɛ waati dɔgɔya. Baarakɛli ɲɛnabɔli bɛ se ka kɛ kalan min ye labɛli kɛcogo ni fɛɛrɛw la, ani baara kɛcogo ka gɛlɛya dɔgɔyali fana ye. Sɔrɔli bɛ se ka fɔ ni a ye: tiɲɛya, kɛsɛkɛsɛ, ani fɛn minnu lajɛra. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978

Kognitif dantigɛliw lajɛli tuguni jira ko sɔrɔliw bɛ ɲɛnabɔ dantigɛliw kɛlen tuguni. O la, a kelen ye dantigɛli kɛ tuguni tɛ kalan baarakɛli dantigɛlen ye. Lajɛli nafama ka kan ka kunnafoni kɛnɛya kɔrɔta kalan baarakɛli ka fanga fara a kan. Scharfen et al., 2018

Yala baarakɛli bɛ mɔgɔ bɛɛ ɲɛnabɔ cogo kelen na wa?

Kalan baarakɛliw lajɛli kɛrɛnkɛrɛnnen ma jira ko mɔgɔ bɛɛ bɛ sɔrɔli kelen sɔrɔ. A bɛ kalan baarakɛli ni kalandenw cɛ yɛlɛma lajɛ, o kɔnɔ san ni cɛya/musoya fana bɛ yen, nka lajɛli sɔrɔli bɛɛ lajɛlen tɛ se ka mɔgɔ kelen ɲɛnabɔli ɲininkali jaabi. Cɛ ni musow cɛ yɛlɛma lajɛli kɔrɔw fana bɛ baara kɛcogo la cɛmancɛw fɔ, nka mɔgɔ kelen kɛlɛma dantigɛlenw tɛ. Uttal et al., 2013 Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985

Ɲɛnabɔli bɛ taa jogo kɔfɛ ka bɔ a kɔnɔ wa?

Kalan baarakɛli ma kɛ fɛn la, o ɲɛnabɔli ka taa yɔrɔ-lɔnni baara wɛrɛw la; o ye sɔrɔli nafama ye, ani lajɛli kɛrɛnkɛrɛnnen bɛ fɔ ko o cogo in jira. O ka dɔgɔya ka bɔ yɔrɔ-lɔnni baara bɛɛ na, walima hakili dafalen ka bonya. Kalan baarakɛli ni lajɛli cɛɲɔgɔnna bɛ se ka tilenni kɔrɔ min bɛ fɔ la. Uttal et al., 2013

I bɛ se ka fɛɛrɛ yɛlɛma ni nafɛ kura ye fɔlɔfɔlɔ?

Kunnafoni sɛbɛn baara dafalen kan, waati ni i ye baara kɛ fɔlɔ. Ni i bɛ fɛɛrɛ wɛrɛ ta ka fɛnɲɔgɔn ɲɔgɔnna, o bɛ se ka kɛ kalan nafama ye, nka o fɔ ko o fana ye yɛlɛma kunnafoni dɔ ye. Sɔrɔli dɔ ye fɔrɔmu dɔw kan, o ma yɔrɔ-lɔnni sɔrɔli dafalen jira. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978

Dantigɛli kɛcogo tɔɔrɔ fana bɛ nafa. Kɛnɛya dantigɛli paradox lajɛli bɛ jira ko baara kɔrɔ dɔw bɛ se ka jira kɛnɛya mɔgɔ caman lajɛli la, nka mɔgɔ kelen-kelenw cɛ yɛlɛma dantigɛli bɛ se ka yɛlɛma kojugu. Dɔgɔman yɛlɛma min bɛ sɔrɔ baarakɛli minnu surun kɛlen, a kana lajɛ ka kɛ mɔgɔ yɛlɛma dafalen ye. Hedge et al., 2017

Kalan baarakɛli ka latigɛli tiɲɛtigi ye jumen?

Baara kɛ ka kunnafoni tiɲɛya ni kɛsɛkɛsɛ ɲɛnabɔ fɛn ɲɔgɔnna kɔrɔlɔw kan, ani o sɔrɔli fila bɛɛ lajɛ. Lajɛli kɛrɛnkɛrɛnnen in ma tile kelen kalan waati dafalen, kalan baarakɛli cɛsiraw hakɛ, walima dantigɛli sɔrɔli dantigɛlen bɔ intɛrinɛti dantigɛli in kama. A bɛ kalan se lajɛ, nka a ma mɔgɔ kelen ka sɔrɔli fɔ. Uttal et al., 2013 Scharfen et al., 2018

Kalan fɔlɔfɔlɔ ka gɛlɛya kana kɔrɔfɔ ni cɛya/musoya miirili jugu ye. Mɔgɔ caman lajɛli ni yɛlɛma lajɛli ba ye mɔgɔ kelen ka seko dantigɛ. Sisan sɔrɔli ni kalan se ye ɲininkali fila yɛrɛyɛrɛ ye. Voyer et al., 1995 Hyde, 2005

O la, nafɛ min bɛ se ka fɔ ni tiɲɛ ye, o ye nin ye: yɔrɔ-lɔnni kalan baarakɛli bɛ average ɲɛnabɔli sɔrɔli kɛrɛnkɛrɛnnenw la, o kɔnɔ yɔrɔ-lɔnni baara wɛrɛw la taa dɔ fana bɛ yen, nɔgɔya minnu lajɛra kɔnɔ. Jogo dɔ baarakɛli bɛ sɔrɔli dɔ la ka taa jogo wɛrɛw la, o bɛ se ka lɔn ni lajɛli kɛrɛnkɛrɛnnen kɛra de. Uttal et al., 2013